Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Руандағы собор, Франция. Руан соборы – Францияның Нормандия аймағындағы католик шіркеуі. Ол Нормандияның приматы, Руан архиепископының тақ орны. Собор үш түрлі стильдегі үш мұнарасымен әйгілі. Сегіз жүз жылдан астам уақыт бойы салынған және қайта жаңартылған собордың ерте готикадан кеш фламорант және Ренессанс сәулетінің ерекшеліктері бар.
Rouen Cathedral is a Catholic church in Rouen, Normandy, France. It is the see of the Archbishop of Rouen, Primate of Normandy. It is famous for its three towers, each in a different style. The cathedral, built and rebuilt over a period of more than eight hundred years, has features from Early Gothic to late Flamboyant and Renaissance architecture.
Алғашқы шіркеулер
Руан қаласында христиан діні шамамен 260 жылы алғашқы епископ болған Сент-Меллоний арқылы орнатылды. Алғашқы шіркеу қазіргі собордың астында немесе оған жақын жерде болған деп есептеледі. 395 жылы сол жерде үш кемелі үлкен базилика салынды. 755 жылы франк мемлекет қайраткері және әскери қолбасшысы Карл Мартельдің ұлы, архиепископ Реми собордың алғашқы тарауын құрды және шіркеудің төңірегіне бірнеше аулалар мен ғимараттар, соның ішінде архиепископ сарайы салды. Собор 650 жылы Сент-Оуэнмен кеңейтілді, ал 769 жылы Шарль Великий сапар жасады. Алайда, 841 жылдан бастап викингтердің шабуылдары собор кешеніне ауыр зақым келтірді. Викингтердің басшысы Ролло Нормандия герцогтығының тұңғыш герцогы болды және 915 жылы Каролингтер соборында крещениеден өтіп, 933 жылы сол жерге жерленді. Оның немересі, Нормандия графы Ричард I 950 жылы оны одан әрі кеңейтті. 1020 жылдары архиепископ Роберт шіркеуді романдық стильде қайта жаңартуға кірісті, жаңа хор, крипта және амбулаторий, содан кейін жаңа трансепт салды. Романдық стильдегі собор архиепископ Маурилл 1063 жылдың 1 қазанында Нормандия графы Вильгельмнің қатысуымен киеленді, ол 1066 жылы Англияны басып алғаннан кейін Вильгельм Жеңімпаз атанды.
Christianity was established in Rouen in about 260 by Saint Mellonius, who became the first bishop. The first church is believed to have been under or close to the present cathedral. In 395, a large basilica with three naves was built at the same site. In 755, the archbishop Rémy, the son of the Frankish statesman and military leader Charles Martel, established the first Chapter of the cathedral and constructed several courtyards and buildings around the church, including a palace for the archbishop. The cathedral was enlarged by St. Ouen in 650, and visited by Charlemagne in 769. However, beginning in 841, a series of Viking raids seriously damaged the cathedral complex. The Viking leader Rollo became first Duke of the Duchy of Normandy and was baptised in the Carolingian cathedral in 915 and buried there in 933. His grandson, Richard I of Normandy, further enlarged it in 950. In the 1020s, the archbishop Robert began to rebuild the church in the Romanesque style, beginning with a new choir, crypt and ambulatory, and then a new transept. The Romanesque cathedral was consecrated by the archbishop Maurille on October 1, 1063, in the presence of William, Duke of Normandy, soon to become William the Conqueror after his conquest of England in 1066.
Готика соборы
Жаңа готика стиліндегі собор жобасын алғаш рет Руан архиепискобы, Амиендік Хьюг бастады, ол 1144 жылы алғашқы готикалық құрылыс – Сент-Дени базиликасының қасиеттілігіне қатысып, оның ішкі кеңістігін жарықпен толтыруға ерекше мән берілгенін көрді. 1145 жылы ол жаңа готика стилінде қазір Сент-Роман мұнарасы деп аталатын мұнараның құрылысын бастады. Соборды толыққанды қайта құруды оның ізбасары, Ғаутье Ұлы жалғастырды. 1185 жылы ол роман стиліндегі кемені бұзып, киелі орынның батыс бөлігін салуға кірісті. Ол батыс фасадын және алғашқы траверстерді аяқтаған кезде, 1200 жылы Пасха алдындағы түні болған ірі өрт жұмысты тоқтатты. Өрт қаланың көп бөлігін қиратты және аяқталмаған шіркеу мен оның жиһаздарына ауыр зақым келтірді. Ғаутье дереу зақымдалған жерлерді жөндеп, шебер Жан д’Андели басшылығымен жұмысты қайта бастады. 1204 жылға қарай кеме Франция королі Филипп II-нің Нормандияны Франция Корольдігіне қосылуын тойлау үшін қабылдауға дайын болды. 1207 жылы хорға бас алтарь орнатылды. Жаңа шіркеуге жасалған алғашқы архитектуралық қосымша – қаланың көрнекті діни ұйымдары мен корпорацияларының өтініші бойынша кеменің солтүстік және оңтүстік жағындағы тіреулер арасына салынған шағын капеллалар болды. 1280 жылы солтүстік және оңтүстік трансепттерде есіктер салуға мүмкіндік беру үшін айналасындағы кеңістіктер мен ғимараттар өзгертілді. Келесі қосымша – шіркеу доктринасындағы Құдай ананың маңызды рөліне жауап ретінде жасалды; апсиданың шығыс жағындағы кішкентай капелла 1302 жылы оған арналған әлдеқайда үлкен капелламен ауыстырылды. Батыс фасады 1370 және 1450 жылдар аралығында жаңа әшекейлермен безендірілді. 1468 жылдан бастап Сент-Ромен мұнарасына соңғы готикалық стильдегі, темірден жасалған және тас плиткалармен жабылған, өте әсем жаңа төбе қосылды.
The project for a cathedral in the new Gothic style was first launched by the Archbishop of Rouen, Hugues of Amiens, who had attended the consecration in 1144 of the Basilica of Saint Denis, the first Gothic structure, with its emphasis upon filling the interior with light. In 1145, he began constructing a tower, now called the Tower Saint Roman, in the new Gothic style. A complete reconstruction of the cathedral was begun by his successor, Gautier the Magnificent. in 1185 he demolished the Romanesque nave and began building the western end of the sanctuary. He had completed the west front and first traverses when the work was interrupted by a major fire on Easter eve in 1200, which destroyed a large part of the town and seriously damaged the unfinished church and its furnishings. Gautier quickly repaired the damage and resumed the work, which was directed by his master mason, Jean d'Andeli. The nave was sufficiently complete by 1204 for King Philip II of France to be received there to celebrate the annexation of Normandy to the Kingdom of France. By 1207 the main altar was in place in the choir. The first architectural addition to the new church was a series of small chapels between the buttresses on the north and south sides of the nave, requested by the city's prominent religious brotherhoods and corporations. In 1280 the surrounding spaces and buildings were modified to permit the construction of portals on the north and south transepts. The next addition was a response to the growing role of the Virgin Mary in church doctrine; the small axial chapel at the east end of the apse was replaced by a much larger chapel dedicated to her, begun in 1302. The west front was also given new decoration between 1370 and 1450. Beginning in 1468 a highly ornamental new top, made of iron and covered with stone tiles, in the late Gothic Flamboyant style was added to the tower of Saint Romaine.
XVI ғасыр Өткінші кезең және Қайта өрлеу дәуірі
Кардинал архиепископ Жорж д’Амбуаз (1494–1510) шіркеу архитектурасына зор ықпал етті. Ол готикалық дизайнға өзінің жеке резиденциясы – Гейлон сарайында жасағандай, жаңа Ренессанс ерекшеліктерін енгізді. Осы кезеңнің алғашқы маңызды жобасы – үш ғасыр бұрын салынған Сен-Ромен мұнарасына сай жаңа мұнара болды. Мұнараның құрылысы 1488 жылы шебер құрылысшы Гийом Понтиф басшылығымен басталды, бірақ 1496 жылы кардинал д’Амбуаз жобаны Жаку Ле Руға тапсырды, ол Ренессанс элементтерімен толықтырылған, әлдеқайда амбициялы жоспар ұсынды. Папа кардинал д’Амбуазға ораза айында сүт пен майды жеуге рұқсат берді, мұнара құрылысына қаржы жинау шартымен. Жаңа мұнара тез арада «Май мұнарасы» деп атала бастады, бірақ жиналған қаражат құрылыс шығындарының бір бөлігін ғана жапты. Жаңа мұнара салынып жатқанда, собордың батыс жағы нашарлап, қисайды бастады. Кардинал д’Амбуаз оны толық қайта жаңартуға бұйырды. Бұл жұмысты Жаку Ле Рудың туысы Руилланд Ле Ру сәнді фламорант стилінде орындады. Ол қап-қаптан жасалған әсем тас өрнектерімен жабылған, ал қақпалардың аркалары мен нишаларына жүздеген мүсіндер қойылды. Жаңа қасбетті нығайту үшін кардинал екі үлкен тіреуді қосты, олар да мүсіндермен безендірілді. Соборға енгізген өзгерістерінен бөлек, кардинал мен оның сәулетшісі жақын жердегі архиепископ сарайын қайта жаңартып, безендірді, жаңа қабылдау залы, галереялар, бақтар мен фонтандар салды. 1514 жылы собордың флеші, яғни шам мұнарасының үстіндегі қорғасынмен қапталған ағаш мұнарасы құлады. Ол бірнеше айдың ішінде дәл сол пішінде және сол материалдармен қайта орнатылды.
Cardinal Archbishop Georges d'Amboise (1494 1510) had a major influence on the church architecture. He incorporated into the Gothic design new Renaissance features, as he had done in his own residence, the Château de Gaillon, The first major project of the period was a new tower to match the old Saint Romaine tower, built almost three centuries earlier. Work on the tower had begun in 1488, under master builder Guillaume Pontifs, but under Cardinal d'Amboise in 1496 the project was taken over 1496 by Jacques Le Roux, who had a more ambitious plan with Renaissance touches. The Pope authorised Cardinal d'Amboise to grant dispensations to consume milk and butter during Lent, in exchange for contributions to the tower. The new tower soon took on the nickname of the Butter Tower, though the money collected paid only a portion of the cost. As the new tower was being built, the west front of the Cathedral showed weaknesses and began to tilt. Cardinal d'Amboise ordered its complete reconstruction. This was carried out by master builder Rouilland Le Roux, nephew of Jacques Le Roux, in a lavishly ornate Flamboyant style. It was covered with layers of lacelike stone tracery, and hundreds of sculpted figures were added to the arch and niches of the portals. To stabilise the new facade, he added two massive buttresses, also richly decorated with sculpture. In addition to his changes to the Cathedral, the Cardinal and his architect reconstructed and decorated the Palace of the Archbishop close by, adding a new reception hall, galleries, gardens and fountains. In 1514 the flèche, or spire of the cathedral, a lead covered wooden spire over the lantern tower, fell. It was replaced within a few months in exactly the same form and with the same materials.
17-18 ғасыр
XVI ғасырдың аяғында собор француз дін соғыстары кезінде ауыр зақымдарға ұшырады: 1562 жылы кальвинистер жиһаздарға, қабірлерге, боялған әйнек терезелерге және мүсіндерге шабуыл жасады. 1625 және 1642 жылдары соборды найзағай шақты, ал 1683 жылы дауылдан зақым көрді. 1796 жылы Француз революциясы кезінде жаңа революциялық үкімет соборды мемлекеттік меншікке алды және оны қысқа мерзімге Ақыл ғибадатханасына айналдырды. Кейбір жиһаз бен мүсіндер сатылды, ал шіркеудің қоршаулары зеңбірек жасау үшін балқытылды.
In the late 16th century the cathedral was badly damaged during the French Wars of Religion: in 1562 the Calvinists attacked the furniture, tombs, stained glass windows and statuary. The cathedral was again struck by lightning in 1625 and 1642, then damaged by a hurricane in 1683. In 1796, in the course of the French Revolution, the new revolutionary government nationalised the cathedral and transformed it for a time into a Temple of Reason. Some of the furniture and sculpture was sold, and the chapel fences were melted down to make cannon.
19 ғасыр
1822 жылы найзағайдан өрт шығып, орталық мұнараның ағаш және қорғасыннан жасалған Ренессанс стиліндегі шпилі қирады. Архитектор Жан Антуан Алавойн оның орнына құйма темірден жасалған жаңа шпиль орнатуды ұсынды. Темір шпиль идеясы қатты дау тудырды; жазушы Густав Флаубер оны "есінен шығып қалған металл жұмысшысының арманы" деп сынады. Жаңа шпильдің биіктігі 151 метр (495 фут) құрады, алайда ол 1882 жылға дейін толық аяқталмады. 1876 жылдан 1880 жылға дейін қысқа мерзім ішінде бұл шпиль Руан соборын Кельн соборы салысып біткенге дейін әлемдегі ең биік ғимаратқа айналдырды.
In 1822 lightning started a fire that destroyed the wood and lead Renaissance spire of the central tower. The architect Jean Antoine Alavoine proposed to replace it with a new spire made of cast iron. The idea of an iron spire was highly controversial; the novelist Gustave Flaubert denounced it as "the dream of a metal worker in a delirium." The new spire, 151 meters (495 feet) tall, was not finally completed until 1882. For a short time, from 1876 to 1880, the spire made Rouen Cathedral the world's tallest building, until the completion of Cologne Cathedral.
20 ғасыр
1905 жылы шіркеу мен мемлекетті бөлу туралы жаңа заңға сәйкес, собор француз үкіметінің меншігіне өтті, ол кейін католик шіркеуіне оны пайдалануға эксклюзивті құқық берді. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Бірінші дүниежүзілік соғыста француз кафедральдық соборларына келтірілген зиянды еске түсіріп, собор әкімшілігі собор мүсінін құм қаптарымен қорғады, ескі боялған шыныларын алып тастап, қаладан алыс жерлерге көшірді. Дегенмен, Нормандиядағы D күніне дейінгі апталарда собор одақтас әскерлерінің бомбаларынан екі рет зардап шекті. 1944 жылдың сәуірінде Ұлыбритания Корольдік әуе күштері тастаған жеті бомба ғимаратқа тиіп, фонарь мұнарасының маңызды тірегін жартылай бұзып, оңтүстік бөлігінің көп бөлігіне зиян келтіріп, екі терезені қиратты. 1944 жылдың маусымында, D күніне бірнеше күн қалғанда, АҚШ әуе күштері тастаған бомбалар Сен-Ромен мұнарасын өртеп жіберді. Қоңыраулар еріді, жерде еріген қалдықтары қалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, тарихи ескерткіштерді қорғау қызметі соғыс зардаптарын жою үшін ауқымды жөндеу жұмыстарын бастады, ол 1956 жылы аяқталды. Содан кейін, құрылысты нығайту және батыс фасадының мүсіндерін қалпына келтіру үшін жаңа науқан басталды, оның ішінде басқа жерге көшірілген төрт мүсінді қайта орнату жоспарланды. 2016 жылы жоба аяқталды және жарты ғасыр бойы собордың көп бөлігін жапқан мұражайлық жабық конструкциялар ақыры алынып тасталды. 1956 жылы собордың қайта ашылуына дейін, соғыс кезінде бомбалаудан зардап шеккен хор жаңарып, кеңейтілді. Бұл жаңа бас алтарьды қамтыды, оның үстінде Клодион жасаған алтын жалатылған XVIII ғасыр Рококо стиліндегі Мәсіх мүсіні орналасқан, ол бұрын алтарь экранында болған, сондай-ақ жаңа хор қоршаулары, жаңа епископ тағы, құйма темір мен алтын жалатылған мыстан жасалған жаңа қасиетті дастарқан мен мінбар да болды. 1985 жылдан бастап шіркеудің және оның айналасының астында қазба жұмыстары жүргізіліп, ертедегі палеохристиандық ғимараттардың қалдықтары мен каролинг соборының негіздері табылды. 1999 жылы Лотар дауілі кезінде 26 тонна салмақты мыспен қапталған ағаш мұнара мұнарадан жұлып шығып, ішінара шіркеуге құлап, хорды зақымдады.
In 1905, under the new law separating church and state, the Cathedral became the property of the French government, which then granted to the Catholic Church its exclusive use. At the beginning of World War II in 1939, remembering the damage caused to French cathedrals in World War I, the Cathedral authorities protected the sculpture of the cathedral with sandbags and removed the old stained glass and transported it to sites far from the city. Nonetheless, in the weeks before D Day in Normandy, the cathedral was hit twice by Allied bombs. In April 1944, seven bombs dropped by the British Royal Air Force hit the building, narrowly missing a key pillar of the lantern tower, and damaging much of the south aisle and destroying two windows. In June 1944, a few days before D Day, bombs dropped by the U. S. Army Air Force set fire to the Saint Romain tower. The bells melted, leaving molten remains on the floor. Following World War II, a major restoration effort began to repair war damage by the Service of Historic Monuments, concluding in 1956. Then a new campaign began to consolidate the structure and to restore the statuary of the west front, including putting back four statues that had been moved elsewhere. In 2016, the project was finished and the scaffolding which had covered much of the cathedral for a half century was finally removed. Prior to the re opening of the Cathedral in 1956, the choir, damaged by the bombing during the war, was given a substantial renewal. This included a new high altar topped by an 18th century Rococo statue of Christ made of gilded made by Clodion, which had previously been on the altar screen, as well as new choir screens, a new episcopal throne, and a new communion table and pulpit made of cast iron and gilded copper. Beginning in 1985, excavations were carried out beneath the church and its surroundings, which uncovered vestiges of the earlier Paleochristian buildings and foundations of the Carolingian cathedral. In 1999, during Cyclone Lothar, a copper clad wooden turret, which weighed 26 tons, broke free from the tower and fell partly into the church, damaging the choir.
Батыс маңдай
Кафедральдық собордың батыс жағында үш портал бар, бұл соборға кірудің дәстүрлі жолы. Порталдар негізгі бөлімнің үш қанатына сәйкес келеді. Батыс жақ алғаш рет 12 ғасырда салынған, 13 ғасырда толығымен қайта жаңартылып, содан кейін 14 ғасырдың соңында тағы да толығымен қайта жасалды, әр ретте әсем әрленді. Басты немесе орталық портал бастапқыда 12 ғасырда Әулие Роменге арналған, бірақ 14 ғасырдың басында қасбеті үлкендеп қайта жасалғанда, Құдай анаға қайта арналды. Порталдың үстіндегі арканың орталық мүсіндік элементі – Есей ағашы, Мәсіхтің әулет ағашын бейнелейтін дәстүрлі сурет. Жоғары жағында күн мен жұлдыздар сәулесі бар Құдай ана бейнеленген. Арканың үстіндегі мүсіндерде пайғамбарлар, сивиллалар немесе болжаушылар және патриархтар бейнеленген. Орталық порталдың екі жағындағы порталдар да осы форматты ұстанды, ал аркада (tympanum) Киелі кітаптардағы оқиғаларды көрсететін мүсіндер орналасқан. Ғимаратқа қарап тұрған орталық портал Жақсы жаңалықты уағыздаған Иоаннаға арналған, ал аркадағы мүсіндер Мәсіхтің суға батыруын, Әулие Иоанның жолын, Саломеяның биін, Иродтың тойын және Жақсы жаңалықты уағыздаған Иоанның басын кесуін көрсетеді. Оң жақтағы портал Әулие Степанға арналған, ал оның мүсіні жандардың жиналуын, Мәсіхтің құдіретін және Степанның таспен атқылануын бейнелейді. Мүсіндердегі пигменттер мен алтын жалатының іздері барлық мүсіндердің бастапқыда жарқын түсті болғанын көрсетеді. Орталық порталдың екі жағындағы биік тіреулер 14 ғасырда батыс жақты нығайту үшін орнатылған және оларды безендірудің қалған бөлігімен үйлестіру үшін мүсін галереяларымен жабылған.
The west front of the Cathedral, with its three portals, is the traditional entrance to the Cathedral. The portals are aligned with the three aisles of the nave. The west front was first built in the 12th century, entirely redone in the 13th century, and then totally redone again at the end of the 14th century, each time become more lavishly decorated. The main, or central portal, was originally dedicated to St. Romain in the 12th century, but was rededicated to the Virgin Mary when the facade was remade on a grander scale at the beginning of the 14th century. The central sculptural element of the tympanum, or arch over the portal, is a Tree of Jesse, a traditional depiction of the family tree of Christ. At the top is the Virgin Mary, with a halo of sun and stars. The arches above the tympanum of the portal are filled with sculpture of prophets, sibyls, or fortune tellers, and patriarchs. The portals on either side of the central portal followed the same format, with sculpture in the tympanum vividly illustrating Biblical stories. The central portal, facing the building, is dedicated to John the Evangelist, and the sculpture in the tympanum above illustrates the baptism of Christ, the passage of Saint John; the dance of Salome; the feast of Herod; and the beheading of John the Baptist. The portal to the right is devoted to Saint Stephen, and its sculpture illustrates the gathering of souls, Christ in majesty, and the stoning of Stephen. The portal to the Traces of pigment and gilding on the sculpture indicate that all the sculpture was originally brightly colored. The towering buttresses on either side of the central portal were installed 14th century to strengthen the west front, and were covered with galleries of sculpture to merge them into the rest of the decoration.
Сен-Роман мұнарасы
Сен-Ромен мұнарасы, батыс жаққа қараған сол жақта орналасқан, 1145 жылы түпнұсқа готикалық собордың құрамына кіретін бөлік ретінде салынды. Мұнараның жоғарғы жағы, көбірек әшекейленген, 15 ғасырда салынған. Оң жақтағы Май мұнарасы сияқты, ол батыс фасадының негізгі бөлігінен бөлек және аздап артта тұр. Бірінші қабатта терезелер жоқ, онда баптистерия орналасқан. Оның үстінде биік, күмбезделген кеңістік бар, онда төрт қабатты ойыстар орналасқан, ал үстінде өте әсем қоңырау мұнарасы бар. Онда 9,5 тонна салмақтағы, Жанна д'Арк аталған, ең ірі собор қоңырауы – бордтон орналасқан. Сондай-ақ, онда 2016 жылы қайта жаңартылған каррильонның алпыс төрт кішкентай қоңырауы да бар. Бұл Франциядағы екінші ең ірі каррильон. Мұнараның шатыры алтын жалатылған қорғасыннан жасалған төрт кішкентай күннің мүсіндерімен әшекейленген.
The Saint Romain tower, on the left facing the west front, was begun in 1145 as part of the original Gothic cathedral. The top of the tower, more decorative, was added in the 15th century. Like the Butter tower on the right side, it is separated from and slightly behind the main block of the west front. The ground level has no windows, and contains the Baptistry. Above is a tall vaulted space with are four levels of bays, topped by a very ornate belfry. This contains the bourdon or largest Cathedral bell, named Joan of Arc, which weighs 9.5 tons. It also houses the sixty four smaller bells of the carillon, which was restored in 2016. It is the second largest carillon in France. The roof of the tower is decorated with sculptures of four small suns, made of gilded lead.
Май мұнарасы
Май мұнарасы 1488 және 1506 жылдар аралығында кеш готикалық, жарқын стильде салынған. Ол халық арасында осы атпен танымал болды, себебі мұнараға қаржылай көмек көрсеткендерге Құрбан айт (ораза) кезінде май мен сүт ішуге рұқсат етілді. Мұнараның тығыз әшекейлеуі оның биіктігін күшейтеді: мүсіндерге арналған биік сүйір нишалар, ою-өрнекпен безендірілген тіреулер, шыңдар, қақпақтар және аркалар. Мұнараның жоғарғы жағында төртбұрышты жоспар сегізбұрышқа айналады және әсем тас тәжбен безендірілген. Кардиналдың құрметіне «Жорж д’Амбуаз» деп аталған Май мұнарасының қоңырауы 1501 жылы дайын болды. 1786 жылы ол жарылып, Франция революциясы кезінде қайтадан балқытылды.
The Butter Tower was constructed between 1488 and 1506, in a late Gothic Flamboyant style. It received its popular name because donors to the tower were given dispensation to consume butter and milk during Lent. The dense decoration of the tower emphasises its height; tall pointed niches for sculpture, buttresses decorated with tracery, pinnacles, gables and arches. At the top, the square plan of the tower becomes an octagon, with an ornate stone crown. A bell for the Butter Tower, named Georges d'Amboise in honor of the Cardinal, was completed in 1501. It cracked in 1786 and was melted down during the French Revolution.
Фонарь мұнарасы мен шпилі
Трансепт үстіндегі орталық фонарь мұнарасы – Нормандиядағы готикалық сәулеттің дәстүрі. Флешы немесе шпилі бар фонарь мұнарасы трансепт үстінде, дерлік собордың ортасында орналасқан және 151 метр биіктікте, үш мұнараның ең биігі. Фонарь мұнарасының алғашқы екі қабаты 13 ғасырда салынған. Алғашқы готикалық шпилі 1514 жылы өртте жойылды, ал 1544 жылы шебер сарраф Роберт Бекке басшылығымен ағаштан және қорғаштан қайта салынды. Келесі сарраф Руланд Ле Ру фонарь мұнарасының алғашқы екі қабатын нығайтып, көрнекті әшекейлеу мен мүсіндер қосты. 1822 жылы болған келесі өрт қорғаштан және ағаштан жасалған шпильді жойды, ол көптеген пікірталас туғызғаннан кейін сәулетші Жан Антуан Алавойнмен темір мен мыстан жасалған мұнарамен ауыстырылды, ол 1882 жылы аяқталды. Ол жаңа шпильді төрт кішкентай мыстан жасалған шпильмен қоршады. Олардың бірі 1999 жылы болған дауыл кезінде құлап, шатырды тесіп, төмендегі хор орындықтарына зақым келтірді.
A central lantern tower over the transept is a tradition of Gothic architecture in Normandy. The lantern tower with its flèche, or spire is placed over the transept, almost in the centre of the cathedral, and is 151 meters high, the tallest of the three towers. The first two levels of the lantern tower. were built in the 13th century. The original Gothic spire was destroyed by fire in 1514, and rebuilt in 1544 in wood and lead by the master builder Robert Becquet. The next builder, Rouland Le Roux, consolidated the first two levels of the lantern tower and added flamboyant decoration and sculpture. Another fire in 1822 destroyed the lead and wood spire, which was then replaced, after much controversy, by the architect Jean Antoine Alavoine with a tower of iron and copper, finished in 1882. He surrounded the new spire with four smaller spires, made of copper. One of these fell during a hurricane in 1999, going through the roof and damaging the choir stalls below.
Турэльдер мен мүсін галереялары
13 ғасырда батыс қасбетті қолдау үшін салынған тіреулердің үстіне қондыршалы төбелері бар төрт кіші мұнара немесе туррель қосылды, екеуі орталық порталдың астындағы екі жағында. 14 ғасырда әшекейді одан да байыту үшін батыс қасбетке әр туррельдің астына үш қақпақ жабыстырылды. Қақпақтар мүсіндермен толтырылды; солтүстік порталдың үстінде алғашқы архиепископтардың, апостолдардың және әулиелердің мүсіндері, ал оңтүстік жағында – Ескі Ғидаттағы патшалар мен пайғамбарлар орналастырылды. Олар батыс қасбеттің өте күрделі құрылымына тағы бір деңгей қосты.
In the 13th century four smaller towers, or tourelles, with spires, were added atop the buttresses that were built to support the west front, two on either side of the central portal below. In the 14th century, to enrich the decoration even further, three gables were attached to the west front below each of the tourelles. The gables were filled with sculpture; over the north portal, statues of the first archbishops, apostles and saints, and on the south, kings and prophets from the Old Testament. They added another layer to the almost incredible complexity of the west front.
Кеме сыртқы түрі
Собордың солтүстік және оңтүстік жақтарындағы ұшқыш тіреулер, қосымша дәліздердің шатырынан биік көтеріліп, басты ғимараттың жоғарғы қабырғаларын қолдайды. Тіреулер арасындағы төменгі деңгейдегі кеңістік қосымша шағын шіркеулермен толтырылған. Тіреулердің қолдауының арқасында, басты ғимараттың жоғарғы қабырғалары толығымен терезелермен жабдықталған. Қосымша дәліздер мен басты ғимараттың шатыр жиектері балкон қоршауларымен және тік бұрышты мұнаралармен әсем безендірілген, көлденең және тік элементтердің арасалмақтылығын сақтайды.
Flying buttresses along the north and south sides of the cathedral reach up over the roof of the collateral aisles to support the upper walls of the nave. The space between the buttresses on the lower level is filled with collateral chapels. Thanks to the support of the buttresses, the upper walls of the nave are entirely filled with windows. The edges of the roof of the collateral aisles and of the nave are both lavishly decorated with balustrades and pinnacles. balancing the horizontal and vertical elements.
Солтүстік трансепті
Солтүстік және оңтүстік жақтағы екі портал, өте әсем безендірілген, трансептке кіруге мүмкіндік береді, ол мұнара мен хордың арасындағы кездесу нүктесінде орналасқан. Солтүстік жақта "Портал де Либрери", ал оңтүстік жақта "Портал де ла Календе" орналасқан. Солтүстік порталы жоспарында бірнеше жыл бұрын салынған Париждің Нотр-Дам соборының солтүстік трансепті порталына ұқсас; порталдардың әшекейі жақын орналасқан бөліктерге таралады. Әр порталдың есіктері арасында бағаналы мүсін орналасқан, оның үстінде мүсіндерге толы тимпан және одан жоғары үш қатар мүсіндермен толтырылған доғалы воусура бар. Бұған қоса, Клэр-вои галереясының терезелеріне дейін, роза тәрізді терезеге дейін көтерілетін тік қырлы қақпақ бар. Роза тәрізді терезесінің үстіне де ұқсас ою-өрнектелген қақпақ орналасқан, ол трансепт шатырының үшбұрышты қақпағының астында жатыр. Есік қуыстары да нәзік мүсіндік медальондармен толтырылған.
Two portals, on the north and the south, very lavishly decorated, give access to the transept, at the meeting point between the nave and the choir. On the north is the portail des librairies, and to the south the portail de la Calende. The north portal is similar in its plan to the north transept portal of Notre Dame de Paris, built a few years earlier; the decoration of the portals spills over into the adjacent sections. Each portal has a column statue between the doors, and is topped by a tympanum full of sculpture, and above that an arched voussure filled with three bands of statues. Above this a lace like pointed gable, which rises upward in front of the windows of the claire voie gallery as far as the rose window. A similar sculpted gable is placed over the rose window, just below the triangular gable of the transept roof. The embrasures of the doorway ae also filled with delicate sculptural medallions.
Оңтүстік трансепті
Оңтүстік трансептің алдыңғы жағы мен Ла Календе порталы мүсіндермен және әшекейлермен одан да тығыз безендірілген. Порталдың үстіндегі тимпандағы сахналар Мәсіхтің өмірін көрсетеді, ал порталдардың екі жағындағы контрафорттарда періштелер мен пайғамбарлармен толтырылған нишалар орналасқан. Порталдың айналасындағы квадрил медальондары «Жаратылыс кітабын» бейнелейді және түрлі-түрлі фантастикалық жануарлармен толы. Соңғы соттың көріністері тимпанның үстіндегі кеңістікті толтырады. Ал ең жоғарыда, роза тәрізді терезеден жоғары, тағы бір қабырғасы Бойжеткен Марияның тәж кию рәсімін бейнелейтін мүсіндермен безендірілген.
The front of the south transept and the portal of La Calende are even more packed with sculpture and decoration. The scenes in the tympanum over the portal illustrate the life of Christ, while the contreforts on either side of the portals contain niches filled with angels and prophets The quadrille medallions around of the portal illustrate the Book of Genesis and are filled with an array of fantastic animals. Scenes of the Last Judgement fill the space over the tympanum. At the very top, over the rose window, is another gable filled with sculpture of the crowning of the Virgin Mary.
Шевет
Шеветтің, немесе хордан тыс Кафедральдық собордың шығыс бөлігінің ең басты ерекшелігі – хор мен апсиден шығысқа қарай кеңге созылған, Құдай анаға арналған шапкіш үй. Оның биік тіректері бар, үстінде мүсіндер орналасқан қондырғылармен және мүсіндермен әшекейленген қақпақтары бар ұзын терезелермен жабдықталған. Бұлардың бәрінен жоғарыда 1541 жылы Николас Кеснел жасаған, алтынмен жалатылған "Алтын Ана" – Құдай ананың мүсіні тұр. Дезамбулятор арқылы кіретін кішкентай шапкіш үйлер Құдай ана шапкіш үйінің солтүстік және оңтүстік жағындағы тіректері арасында орналасқан. Бұған қоса, сакристия мен ревстиар шеветтің оңтүстік жағына қосылған.
The dominant feature of the Chevet, or east end of the Cathedral beyond the choir, is the chapel dedicated to the Virgin Mary, which extends well east of the choir and apse. It has very high buttresses, topped by pinnacles containing statues, and high lancet windows topped by gables, which are topped with statues. Above all these is the 'Golden Virgin", a gilded statue of The Virgin Mary made by Nicolas Quesnel in 1541. Smaller chapels, accessed by the disambulatory, are fit between the buttresses north and south of the Virgin Mary Chapel. In addition, the Sacristy and the Revestiaire are attached to the south side of chevet.
Кеме және басқа да жолдар
Кеме собордың шіркеушілер отыратын бөлігі, батыс фасадынан трансептке және хорға дейін созылады. Ол төрт бөлікті қабырғалық күмбездермен жабылған, ал олардың тіректері колонеттер арқылы қабырғалардан төмен қарай, едендегі массивті бағаналарға дейін жетеді. 1200 жылға дейін батыс жақта аяқталған кеменің алғашқы төрт бөлігі, 13 ғасырдың соңындағы бастапқы жоспарға сәйкес салынды: едендегі бағаналар аркадасы, ол жанама наурыздарға ашылды; одан жоғары трибуна, яғни кең өткел; одан жоғары трифорий, тар өткел; және одан жоғары кларесторий, күмбездер аркаларына дейін жететін биік терезелер. Осы деңгейлердің бәрі жоғарғы қабырғаларды қолдау үшін қажетті енді қамтамасыз етті. 1200 жылғы өрттен кейін бас құрылысшы Жан д’Андели жоғары готикалық соборларда қолданылатын, үш деңгейлі жобаға сәйкес жоспарларды қайта қарауға кірісті. Ол келісімге келді: трибуналарды сақтап қалды, бірақ трибуна аркаларының үстіне, бағаналардың айналасын айналатын тар курсиер, яғни өткел орнатты. Содан кейін ол трибуна аркаларын кеңірек және биік етіп, жанама наурыздардың терезелерінен кемеге көбірек жарық түсуіне мүмкіндік берді. Бұл өзгерістер ұшқыш тіреулер сияқты жаңа технологияның арқасында мүмкін болды, ол жанама наурыздар арқылы өтіп, кеме қабырғаларын қолдап, оларды жұқарақ етуге және терезелерді үлкен етуге мүмкіндік берді. Руандағы жанама наурыздардың биіктігі он төрт метр, ал кеменің күмбездерінің биіктігі жиырма сегіз метр. Орталық кемедегі биік кларесторий терезелері жанама наурыздардың шатырларына қарап, ішкі кеңістікке көбірек жарық әкеледі.
The nave is the portion of the cathedral where the churchgoers are seated, extending from the west front to the transept and choir. It is covered with four part rib vaults, supported by colonettes with reach down the walls to the massive pillars on the ground floor. The first four traverses of the nave, on the west, completed by 1200, followed the original elevation plan of the late 13th century; an arcade of pillars on the ground floor, which opened into the collateral aisles; above that a tribune, or wide passageway; above that the triforium, a narrow passageway; and above that the clerestory, the high windows which reached up into the arches of the vaults. All these levels provided the necessary width to support the upper walls. After the fire of 1200, the master builder Jean d'Andeli began to revise the plans, following the design used in High Gothic cathedrals, which had only three levels. He made a compromise; he preserved the tribunes but he installed a narrow coursiere or passageway atop the arches of the tribune, which wound around the pillars. He then made the arches of the tribune wider and taller, allowing more light from the windows of the collateral aisles to enter the nave. These modifications were possible thanks to another new technology, the flying buttress, which reaches over the collateral aisles to provide support to the upper nave walls, allowing them to be thinner and the windows to be larger. The collateral aisles at Rouen are fourteen metres high compared with twenty eight metres high vault in the nave. The high clerestory windows of the central nave look out over the roofs of the collateral aisles, and bring more light to the interior.
Трансепті
Трансепті ерекше үлкен және жарық, себебі солтүстік және оңтүстік жағындағы үлкен роза тәрізді терезелер мен әр трансепттің трифориумындағы олардың астындағы үлкен терезелердің арқасында. Жоғарыда, фонарь мұнарасының ішкі жағы көрінеді. Солтүстік және оңтүстік қасбеттерінің ішкі қабырғалары тік тас аркалар мен нишалардағы және оңтүстік трансепттің кішкентай квадрилл панельдеріндегі мүсіндерден құралған күрделі өрнектермен безендірілген. Солтүстік-батыс бұрышында 1471 жылдан бері собор кітапханасына баруға арналған баспалдақ бар. Ол 18 ғасырда неоготикалық сатылармен жаңартылды.
The transept is unusually large and brightly lit thanks to the large rose windows on the north and south and the large windows below them in the triforium of each transept. Overhead, the interior of the lantern tower is visible. The walls of the inside of the north and south facades are richly decorated with tracery, composed of pointed stone arches and sculpture in niches and in the small quadrille panels of the south transept. In the northwest corner is a stairway from 1471 which gave access to the cathedral library. It was updated with Neo Gothic landings in the 18th century.
Хор
Хор – собордың шығысындағы дін қызметкерлеріне арналған бөлімі, Орта ғасырларда ол негізгі залдан (кемеден) әсем экранмен бөлінген. Ол 13 ғасырдың ортасында негізгі залдан сәл кейінірек салынған, ал стилі негізгі залдағыдан біркелкірек. Хордың басталуын бас алтарьдың ретаблосы және архиепископтің тағы белгілейді. Одан шығысқа қарай дін қызметкерлері отырған орындықтар орналасқан. Хордың биіктігі негізгі залдағыдан өзгеше, ол үш деңгейлі және 13 ғасырдың жоғары готикалық стиліне жақын. Аркаданың тіректері дөңгелек пішіндес, үстіне стильделген жапырақтар мен иілген ою-өрнектермен безендірілген капительдер орнатылған. Аркаданың үстінде трифорий – жабық галерея, ал одан жоғары жартылай шеңбер пішіндес биік терезелер орналасқан. Хордың орталық бөлігі 1956 жылы қайта ашылғанға дейін соғыс кезінде келген зақымдарды жөндеу үшін жаңартылды. Бас алтарь қосылды, оның үстінде Клодион жасаған, алтынмен жалатылған қорғасыннан жасалған 18 ғасырдың рококо стиліндегі Мәсіх мүсіні орнатылды, бұл мүсін бұрын 18 ғасырлық алтарь экранының бөлігі болған. Сондай-ақ, 1766 жылы Каффиери жасаған екі тізе бүгіп отырған періште орнатылды, олар бұрын 1944 жылы қиратылған Сент-Винсент-де-Руэн шіркеуінде болған. Хор 20 ғасырдың суретшісі Реймонд Субестің заманауи экрандарын, жаңа епископтық тағын, сондай-ақ құйма темір мен алтынмен қапталған мыстан жасалған заманауи қасиетті кесте мен мінбер алды.
The Choir is the section of the cathedral at the east which was reserved for the clergy, and in the Middle Ages was separated from the nave by an elaborate screen. It was constructed slightly later than the nave, in the middle of the 13th century, and the style is more unified than in the nave. The beginning of the choir is marked by the retable of the main altar, and the throne of the Archbishop. Beyond that to the east are the stalls where the members of the clergy were seated. The elevation of the Choir is different from that of the nave, being more in the High Gothic style of the 13th century, with three levels. The pillars of the arcade are circular, crowned with capitals decorated with stylised foliage and crochets. Above the arcade is the triforium, or enclosed gallery, and above that the high windows, which form a half circle. The center of the Choir was substantially refurbished before the 1956 re opening to repair damage suffered during the war. The high altar was added, topped by an 18th century Rococo statue of Christ made of gilded lead made by Clodion, which had previously been part of the 18th century altar screen, as well as two kneeling angels, made by Caffieri in 1766, and previously in the Church of Saint Vincent de Rouen, which was destroyed in 1944. The Choir also received modern screens by 20th century artist Raymond Subes, a new episcopal throne, and a modern communion table and pulpit made of cast iron and gilded copper. [
Хорлық дүкендер
Хорлық дүкендерді 1457 және 1470 жылдар аралығында шебер ағашшы Филиппот Виарт орнатқан. Түпнұсқа орындықтардың көп бөлігі, сондай-ақ Киелі кітаптан көріністерді, мақал-мәтелдерді, аңыздарды және қолөнершілердің жұмысын бейнелейтін мисиркордтар деп аталатын ою-өрнектелген әшекейлер әлі де сақталған. Айынықса, революция кезінде дүкендердің жоғарғы жағы қирады.
The Choir stalls were put in place between 1457 and 1470 by the master woodworker Philipott Viart. A majority of the original seats are still in place, along with the carved decorations, called misericords, illustrating scenes from the Bible, as well as proverbs, fables and craftsmen at work. Unfortunately, the upper portions of the stalls were destroyed during the Revolution.
Нормандия герцогтарының қабірлері
Нормандияның төрт герцогының қалдықтары хордың екі жағында бейнелері бар қарапайым қабірлерге қойылған. Бұл – викинг және Нормандияның алғашқы герцогы Роллоның қабірі; Роллоның ұлы Уильям Лонгсворд (942 жылы қайтыс болды); Генрих Жас патша (1183 жылы қайтыс болды); және Нормандия герцогы және Англия королі Ричард Арыстанжүректің жүрегі салынған қабір (1199 жылы қайтыс болды); оның денесі Анжудағы Фонтеврод монастырында жерленген. Роллоның түпкі қабірі 1944 жылғы бомбалау кезінде қирады, және оның орнына 19 ғасырда жасалған Генрих Жас патша қабірінің көшірмесі қойылды. Ролло мен оның ұлы Уильям Лонгсвордтың қалдықтары 1063 жылы алғашқы кафедральдан романдық кафедральға, кейін готикалық кафедраль аяқталғаннан кейін оған көшірілді.
The remains of four Dukes of Normandy are placed in the simple tombs with their images on either side of the choir. These are the tombs of Rollo, a Viking and the first Duke of Normandy; William Longsword, the son of Rollo (died 942); Henry the Young King (died 1183); and a tomb with the heart of Richard the Lionheart, Duke of Normandy and King of England (died 1199); his body was buried at Fontevraud Abbey in Anjou. The original tomb of Rollo was destroyed during the bombing of 1944, and was replaced by a copy of the tomb of Henry the Young King made in the 19th century. The remains of Rollo and his son William Longsword were transferred from the first cathedral to the Romanesque cathedral in 1063, shortly after it was built, then to the Gothic cathedral when it was completed.
Қосалқы шіркеулер
Он сегіз кішкентай шапель соқпақтардың арасында, басты ғимараттың солтүстік және оңтүстік жағында орналасқан. Олар қаладағы бай демеушілер мен гильдиялар сыйлаған өнер туындыларымен, мүсіндермен және боялған шыны терезелермен толтырылған. Кейбір шапельдер өте қарапайым, ал басқалары 17-ші және 18-ші ғасырлардағы суреттермен және мүсіндермен әсемделген. Әйелі Екатерина шапелі Киелі Брис өмірінен суреттер салынған, өте әсем әрленген ламбрисімен ерекшеленеді. 1944 жылы соборды бомбалау нәтижесінде басты ғимараттың оңтүстік жағындағы қалған бес шапель қирады; тек Әйелі Екатерина шапелі толыққанды сақталды.
Eighteen small chapels are placed between the buttresses on the north and south sides of the nave. They are filled with art, sculpture and stained glass given by wealthy donors and the guilds of the city. Some of the chapels are very plain, while others are adorned with paintings and sculptures from the 17th and 18th centuries. The Chapel of Sainte Catherine is distinguished by its highly ornate lambris with painted panels of the life of Saint Brice. The bombardment of the Catedral in 1944 destroyed the other five chapels on the south side of the nave; only the Chapel of Sainte Catherine survived intact.
Апсида Қасиетті Ананың шіркеуі
Собордың шығыс жағында Ұлы Мариямға арналған шіркеу орналасқан. Ол 1302 жылы, Мариямға құлшылық ету христиандық теологияда маңызды рөл атқара бастаған кезде, шебер құрылысшы Жан Дави бастаған салынды және бұрынғы қарапайым шіркеудің орнына келді. 14 ғасыр стиліндегі терезелер қабырғалардың жоғарғы бөлігін толығымен жабады, ал төменгі қабырғалар күрделі ою-өрнек және мүсіндермен әсемделген. Қабырғалардағы алтын жалатылған іздер мен пигменттер шіркеудің бастапқыда жарқын түсті болғанын көрсетеді. Шіркеудің орталық бөлігі – 17 ғасырда жасалған, мүсіндік безендірулермен оралып, Ұлы Мариямның суреті салынған алып құрбандық тақтасы. Шіркеуде готикалық собордың негізгі демеушісі, кардинал Жорж д’Амбуаз бен оның туысы және мұрагері, кардинал Жорж II д’Амбуаздың қабірлері де орналасқан. Олар оңтүстік қабырғаға орналастырылған. Жорж II өзінің әкесінің мүсінін қабірдің шетіне жылжытып, өзінің мүсінін орталыққа қойды. Қабірдің жоғарғы бөлігі, яки балдахин, апостолдардың жұп мүсіндерімен, арасында пайғамбарлар мен Киелі кітаптың патшаларымен әсем безендірілген. Қабірдің үсті бөлігінде мүсінделген шамдар мен кіші классикалық ғибадатханалар орналасқан. Шіркеудегі тағы бір монументалды қабір – Луи мен Пьер де Брезеге арналған, ол 1536 және 1541 жылдар аралығында таза Ренессанс стилінде салынған. 1531 жылы қайтыс болған Луи, Пьердің немересі, Нормандияның Сенешалы және Губернаторы болған. Оның әйелі Диана де Пуатье, Франция королі Генрих II-нің сүйіктісі болды және осы қабірді жасауды тапсырды. Оның негізгі элементтері – жеңіс аркасы, оның астында Луи, толық қаруланған күйде атқа мініп, жеңіспен өтеді. Ол төменде, дерлік жалаңаш денесімен қайтадан көрінеді. Диана оның мәйітінің жанында тізе бүгіп тұр. Бұл қабірді француз Ренессансының көрнекті мүсіншісі Жан Гужон жасаған, ол осы кезеңде Генрих II-нің мүсіншісі ретінде жұмыс істеген.
At the east end of the cathedral is the Chapel of the Virgin, dedicated to the Virgin Mary. It was constructed by master builder Jean Davi beginning in 1302, when the veneration of the Virgin began to play a larger role in Christian theology, and replaced a more modest earlier chapel. Following the style of the 14th century, the windows fill the entire upper portion of the walls, while the lower walls are covered with elaborate tracery and sculpture. Traces of gilding and pigment on the walls show that the chapel was originally brightly colored. The central feature of the chapel is an enormous altar, made in the 17th century, framing a painting of the Virgin surrounded by carved and sculptural decoration. The chapel also contains the tomb of Cardinal Georges d'Amboise, the principal patron of the Gothic cathedral, and his nephew and successor, Cardinal Georges II d'Amboise. It is placed against the south wall. The nephew, Georges II, moved the statue of his uncle to the side of the tomb and placed his own in the central position. The baldaquin or upper portion of the tomb is lavishly decorated with sculpture of the Apostles, in pairs, separated by Sibyls and Biblical kings. The top of the tomb is ornamented with sculpted candelabra and tempietti. or miniature classical temples. The other monumental tomb in the chapel is that of Louis and Pierre de Brézé, made between 1536 and 1541 in a purely Renaissance style. Louis, who died in 1531, was the grandson of Pierre, and was Senechal and Governor of Normandy. His wife was Diane de Poitiers, who was the mistress of King Henri II of France; it was she who commissioned the tomb. Its main elements are a triumphal arch, under which Louis, in armor and on horseback, is passing in triumph. He appears again at the bottom as a corpse, almost nude. Diane is depicted next to his corpse, kneeling. The tomb is attributed to the prominent French Renaissance sculptor Jean Goujon, who was active during this period as a sculptor to Henri II.
Боялған шыны
13 ғасырдағы түсті шынылардың көп бөлігі әлі де өз орнында сақталып тұр. Олар Шартр және Бурж соборларының алғашқы терезелерімен бір шамағы уақытқа жатады. Солтүстік нефтің қаптамалық шіркеулерінде ертедегі шыныдан жасалған терезелері бар бес бөлім бар. Алғашқы терезелер қатарластырылған медальондардан құралған. Әр медальон қалың, терең боялған шыныдан жасалған, әсіресе қызыл және көк түстерде, және мозаика сияқты жұқа қорғасын жолақтарымен байланыстырылған.
A considerable portion of the original stained glass from the 13th century is still in place. It dates from about the same time as the early windows of Chartres Cathedral and Bourges Cathedral. There are five bays with windows of early glass found in the collateral chapels of the north nave. The early windows are composed of series of medallions arranged in rows. Each medallion is made of small pieces of thick glass, deeply colored, particularly in reds and blues, bound together like mosaics with thin strips of lead.
13 ғасыр терезелері
Кеме соборларының солтүстік жағындағы шағын шіркеулерде сақталған ең көне терезелердің кейбіреулері бар. Осы терезелердің бір бөлігін шеберлердің цехтары қаржыландырып, олардың жұмыс істегенін бейнелеген. Көзге түсетіні, кейбір терезелерге, мысалы, Әулие Жозефтің терезесіне, шыны өнер шеберінің қолы қойылған; Әулиенің алдындағы жолақта: "Клемент, Шартрлық шынышы".
The collateral chapels on the north side of the nave have some of the oldest existing windows. Some of these windows were funded by the guilds of craftsmen, and depict them at their work. Unusually, some of the windows, such as the Window of saint Joseph, are signed by the glass artist; the band in front of the Saint reads: "Clement, glassmaker of Chartres".
"Беллес Верриер"
"Belles Verrieres" – собордың солтүстік жағындағы және трансепттегі қосымша шатырларда орналасқан, собордың ең көне витраждарының бір бөлігін қамтитын терезелер тобы. Олар 13 ғасырдың басында жасалған шыныдан тұрады, ол 15 ғасырда бастапқы орналасқан оңтүстік шатырлардан жылжытылып, Сент-Жан шатыры, Сент-Север шатыры, Қасиетті Сақшы шатыры және Сент-Пьер мен Сент-Пол шатырына жаңа терезелерге орнатылды. Сент-Жозеф де-ла-неф шатырының 53-ші бөліміндегі терезеде Руан соборын жоспарлап, құрылысын жүргізіп жатқан шеберлердің бейнесі көрсетілген.
The "Belles Verrieres" are a group of windows located in the collateral chapels on the north side of nave and in the transept, containing some of the earliest stained glass in the cathedral. They are composed of early 13th century glass that was moved in the 15th century from its original locations in the south collateral chapels and reinstalled into new windows in the Chapel Saint Jean, Chapel Saint Severus, the Chapel of the Saint Sacrament, and the Chapel of Saint Pierre and Saint Paul. The window in Bay 53 of the Chapel of Saint Joseph de la nef shows some of the craftsmen planning and building Rouen cathedral.
14-15 ғасыр терезелері
14 ғасырдағы терезелер бұрынғы терезелерден едәуір өзгеше көріне бастады. Шыны суретшілері күміс тұзы және эмаль бояуларын шыныға пісіріп жағып, суреттерге көбірек мәлімет және шынайылық қоса бастады. Терезелер мозаикаға емес, көбірек суреттерге ұқсады, үш өлшемділік сезімін беру үшін перспектива мен көлеңкелер қолданылды. Он төртінші ғасыр терезелерінде әдетте қасиеттілер мен епископтар сияқты тақырыптар сәулеттік фонмен бейнеленген, собор архитектурасына сәйкес келетін әсем шатырлар мен аркалармен оралып, тәж кигізілген. Олар сондай-ақ, фигураларды шектеуге және оларды бөліп көрсетуге, сонымен қатар соборға көбірек жарық кіргізуге мүмкіндік беретін сұр немесе ақшыл шыныны (гризайль) жиі пайдаланды. 14 ғасырдың ортасынан сақталған мысал – 36-шы бөліктің Пенткост терезесі, жиегі гризайльмен шектелген және періште музыканттармен әшекейленген.
The windows of the 14th century began to look considerably different than the earlier windows. Glass artists had begun using techniques of silver stain and enamel paints baked on the glass to add greater detail and realism to the images. The windows looked less like mosaics, and increasingly resembled paintings, with the use of perspective and shading to suggest three dimensions. Fourteenth century windows often depicted the subjects, usually saints and bishops, in architectural settings, surrounded and crowned by elaborate canopies and arches, to match the architecture of the cathedral. They also made greater use of grisaille, or a greyish or white glass, which surrounded and set off the figures and also brought increased light into the cathedral. One example from the mid 14th century is the Pentecost window in Bay 36, with an edge of grisaille bordered by angel musicians.
Роза тәрізді терезелер (15 ғ.)
Солтүстік порталдың роза тәрізді терезесі – түпнұсқа пішінде сақталған жалғыз үлкен роза тәрізді терезе. Оны XIV ғасырдың соңында Гийом Нуэль жасаған, ал онда Мәсіхтің евангелистер, епископтар, патшалар және шейіттермен оранылған бейнесі бейнеленген.
The rose window of the north portal is the only large rose window to survive in its original form. It was made by Guillaume Nouel at the end of the 14th century, and depicts Christ surrounded by the evangelists, bishops, kings and martyrs.
Ренессанстық терезелер (16 ғасыр)
16 ғасырдағы терезелер Ренессанс дәуірінің ықпалын толыққанды көрсетеді, олар көбірек реализмге ие және суреттерге жақын ұқсайды. Жақсы мысал – оңтүстік трансепттегі Сент-Жозеф шіркеуінің терезесі. Ол әрекет пен егжей-тегжейлілікке толы болғанымен, 13 ғасырлық терезелердің қалың, тығыз түсті шынылары берген түстің тереңдігі мен байлығынан кейбір нәрсесі кем. 16 ғасырдың тағы бір маңызды туындылары – Сент-Ромен шіркеуінің екі терезесі, трансептке жақын кеменің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Олар Руан суретшісі Арноль де Нимегтің немесе оның шәкірттерінің жұмысына негізделген. Оларда Руан аңыздарында қаланың «Гаргуль» деп аталатын құбыжықтан арылуымен танымал архиепископ Роменнің өмірінен көріністер бейнеленген.
The windows of the 16th century most fully display the influence of the Renaissance, with greater realism and closer resemblance to paintings. A good example is the window in the Chapel of Saint Joseph, in the south transept. While it is full of activity and detail, it lacks some of the depth and richness of color given by the thick, densely coloured glass of the 13th century windows. Other major 16th century works are two windows of the Saint Romain chapel, the south part of the nave next to the transept. These are based on the work of the Rouen painter Arnoult de Nimegue or his followers. They depict scenes from the life of the archbishop Romaine, best known in Rouen legends for ridding the city of a monster called "The Gargoyle".
Қазіргі терезелер (20 ғасыр)
Соборда Екінші дүниежүзілік соғыстың бомбалауларынан қираған терезелерді алмастыру мақсатында 1950 жылдары жасалған бірнеше заманауи терезелер бар. Олар түстері мен бейнелерінің шоғырланғандығы жағынан ертерек ортағасырлық және Ренессанс дәуірінің терезелеріне ұқсайды. Мысалының бірін 50-ші бөлімдегі Сент-Леонард капелласында табуға болады. Тағы да көзге түсетін мысалдар – Оңтүстік трансептідегі Жанна д'Арк капелласындағы 22, 24 және 26-шы бөлімдердегі үш Жанна д'Арк терезелері. Олар 1955–1956 жылдары жасалған.
The Cathedral has a number of modern windows created in the 1950s to replace windows which were destroyed in the bombardments of the Second World War. They resemble, in their colors and the density of their imagery, the earlier medieval and Renaissance windows. One example is found in the Chapel of St. Leonard, Bay 50. Other striking examples are the three Joan of Arc windows in the Chapel of Joan of Arc in the South transept, bays 22, 24 and 26. These were made in 1955–56.
Қоңыраулар
Соборда Аннесидегі Фондери Паккард шеберханасында жасалған жетпіс қоңырау бар. Сен-Ромен мұнарасында алпыс төрт, ал Май мұнарасында алты қоңырау орналасқан. Бірге олар Франциядағы ең ауыр "коль" немесе қоңыраулар жиынтығын құрайды, олардың жалпы салмағы отыз алты тоннаға жетеді.
The cathedral has seventy bells made by the Fonderie Paccard in Annecy. There are sixty four in the Saint Romain Tower and six in the Butter Tower. Together they are the heaviest "peal" or group of bells in France, with a combined weight of thirty six tons.
Үлкен орган
Соборда 1380 жылдардан бері орган болған. 1488 жылы жаңа, үлкен орган салына бастады және ол нефтің басында, батыс фасадының ішкі жағында, роза терезесінің астына орналастырылды. Бұл орган 1683 жылғы дауылда зақымданған, бірақ жөнделіп қайта қолданысқа берілді. Атақты органшылардың ішінде Жан Тителуз (1588–1634) және Жак Бойвин (1674–1706) болды. 1517 жылы хорға кішкентай орган орнатылды, ол хор қоршауының ортасына қойылды, бірақ Ренессанс кезеңінде алынып тасталды. Мерклин мен Шюцзе (1858–60) және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Жакко Лавернье жаңа органдар жасады.
The cathedral had an organ since the 1380s. A larger new organ was constructed beginning in 1488, and placed at the beginning of the nave, on the inside of the west front under the rose window. This organ was damaged in the hurricane of 1683, but was put back into service. Prominent organists included Jean Titelouze from 1588 until 1634, and Jacques Boyvin from 1674 until 1706. A smaller organ had been installed in the choir in 1517, in the center of the Choir screen, removed during the Renaissance. New organs were built by Merklin & Schütze (1858–60) and, after World War II, by Jacquot Lavergne.
Қазынашылық
Кафедральдық қазына бастапқыда сакристияда орналасқан, кейін собордың солтүстік жағындағы Альбан алаңындағы жеке мұнарасына көшірілді. Ол екі рет қарақталды: алғаш рет 1562 жылы протестанттар тарапынан, екінші рет 1791 жылы Франция революциясы кезінде. Бастапқы заттардың көп бөлігі, Сен-Романның шассинен басқа, жоғалып кетті, бірақ 19 ғасырда монастырлардан, шіркеулерден және жеке коллекциялардан жиналған жаңа коллекция құрастырылды. Ерекше заттарға мыналар жатады: Мәсіх пен апостолдардың суреттері бар, алтын жалатылған мыстан жасалған шағын собор – Сен-Романның шасси (13 ғасырдың соңы); Мәриямға арналған, алтын жалатылған қола мен эмальдан жасалған шағын собор – Notre Dame шасси (19 ғасыр); Эвхаристия рәсімінде нан ұстауға арналған кристалдық цилиндрді қамтитын, күрделі шағын мұнара – 15 ғасырға жататын монстранс; және Екі тәжді Остентойр (1777), хостинг үшін ұқсас ыдыс, алтын тәж және жарық сәулелерімен әшекейленген. Қазынада архиепископтардың киген әсем салтанатты киімдері де көрсетілген.
The treasury of the Cathedral was originally in the Sacristy, and then was moved to its own tower on the Alban Courtyard, on the north side of the cathedral. It was twice pillaged; first by the Protestants in 1562, then during the French Revolution in 1791. Most of the original objects were lost, with the exception of the Chasse de Saint Roman, but in the 19th century, a new collection was assembled, acquired from monasteries, churches and private collections. Notable objects include the Châsse de Saint Roman, a miniature cathedral made of gilded copper, with figures of Christ and the Apostles (late 13th century); the Châsse de Notre Dame, a mini cathedral of gilded bronze and enamel, devoted to the Virgin Mary (19th century); A 15th century monstrance, an elaborate miniature tower embracing a crystal cylinder used to hold the host during the Eucharist ceremony; and the Ostentoire of Two Crowns (1777), a similar vessel for the host, decorated with a gilded crown and rays of light. The treasury also displays some of the elaborate ceremonial costumes worn by the Archbishops.
Сырғанақ
Алғашқы романдық собордың 11 ғасырдағы криптасы готикалық собордың хорының астында орналасқан. Оған хордың оңтүстік жағындағы Әйя Жанна д'Арк шіркеуі арқылы кіруге болады. 1931-1934 жылдар аралығында қазба жұмыстары жүргізіліп, 1956 жылы зыяраттаушыларға ашылды. Крипта ескі собордың негізінде салынған және ғибадатханадан, екі қатар бағаналармен тірелген күмбездері бар, үш кішкентай шіркеуі бар иілген деамбулаторийден тұрады. Алғашқы еден ақ тас пен қара мәрмәрдан жасалған өрнекпен төселген. Деамбулаторийде, жоғарыдағы апсида осінің астында құдық орналасқан.
The 11th century crypt of the original Romanesque cathedral is located underneath the choir of the Gothic cathedral. It is accessed through the Chapel of Saint Joan of Arc on the south side of the Choir. It was excavated between 1931 and 1934, and opened to visitors in 1956. It was within the foundation of the old cathedral, and is composed of a sanctuary and a curving disambulatory with three small chapels, with vaults supported by two rows of columns. The original floor was made of a pattern of light stone and black marble. There is a well located in the disambulatory, beneath the axis of the apse above.
Сән мен әдебиеттегі собор
Собордың ең танымал суреттерін импрессионист суретшісі Клод Моне жасаған, ол ғимараттың суреттер сериясын жасап, күннің әр түрлі уақытында және әр түрлі ауа райы жағдайында бір көріністі бейнеледі. Екі картинасы Вашингтондағы Ұлттық өнер галереясында; біреуі Лос-Анджелестегі Гетти орталығында; біреуі Белградтағы Сербия Ұлттық мұражайында; біреуі Уильямстаундағы Кларк өнер институтында; біреуі Кельн мұражайында; біреуі Руан қаласының көркемсурет мұражайында; ал бесеуі Париждегі Орсе мұражайында сақталады. Бір суреттің шамамен құны 40 миллион доллардан асады. Ғимараттан шабыттанған басқа суретшілердің арасында Джон Раскин болды, ол оны «Архитектураның жеті шамдары» еңбегінде үлгілі сәулеттік құрылыс ретінде таңдады, сондай-ақ собордың фасадын бейнелейтін суреттер сериясын жасаған Рой Лихтенштейн де бар. Лос-Анджелестегі Уотс мұнаралары мен Виктория дәуіріндегі ғимараттардың иллюстрацияларымен танымал Мей Бэбиц 1960 жылдары соборды суреттеді. Бұл туындылар UCLA кітапханасының арнайы коллекциясында сақталған. Әдебиетте Густав Флобер Санкт-Жулианның витраж терезелері мен Саломе барельефінен шабыттанып, олардың негізінде «Үш повесть» атты еңбегіндегі екі повесті жазды. Жорис-Карл Гюйсманс ғимаратты терең зерттеуге негізделген «Кафедраль» романын жазды. Уилла Кэтер «Біздің біреу» романындағы басты кейіпкер Клод Уилердің өміріндегі маңызды эпизодты соборда өткізеді.
The most famous paintings of the cathedral were done by the Impressionist artist Claude Monet, who produced a series of paintings of the building showing the same scene at different times of the day and in different weather conditions. Two paintings are in the National Gallery of Art in Washington, D. C.; one is in the Getty Center in Los Angeles; one is in the National Museum of Serbia in Belgrade; one is at the Clark Art Institute in Williamstown, Massachusetts; one is in a museum of Cologne; one is in the Rouen fine art museum; and five are in the musée d'Orsay in Paris. The estimated value of one painting is over $40 million. Other painters inspired by the building included John Ruskin, who selected it as an example of good architecture in The Seven Lamps of Architecture, and Roy Lichtenstein, who produced a series of pictures representing the cathedral's front. Mae Babitz, known for illustrations of the Watts Towers and Victorian era buildings in Los Angeles, illustrated the Cathedral in the 1960s. Those works are held in the UCLA library Special Collections. In literature, Gustave Flaubert was inspired by the stained glass windows of St. Julian and the bas relief of Salome, and based two of his Three Tales on them. Joris Karl Huysmans wrote La Cathédrale, a novel based on an intensive examination of the building. Willa Cather sets a key scene in the development of the protagonist Claude Wheeler of One of Ours in the cathedral.
Өлшемі
Өлшемі ішкі ұзындығы 136,86 м сыртқы ұзындығы 144 м солтүстік кесімінің биіктігі 28 м оңтүстік кесімінің биіктігі 28 м орталық шпиль шпильдің жалпы биіктігі 151 м шпильдің салмағы 8 000 т хор хор ұзындығы 34,30 м хор биіктігі 28 м хор ені 12,68 м кесілім мұнарасының биіктігі 51 м батыс фасадының ені 61,60 м нефтің ені 24,20 м нефтің ұзындығы 60 м бас дәліздің күмбездерінің биіктігі 28 м екінші дәліздің күмбездерінің биіктігі 14 м орта дәліз ені 11,30 м Beurre мұнарасының биіктігі 75 м Saint Romain мұнарасының биіктігі 82 м трансепт ені 24,60 м трансепттің сыртқы ұзындығы 57 м трансепттің ішкі ұзындығы 53,65 м
Dimensions interior length 136.86 m exterior length 144 m height of northern crossing 28 m height of southern crossing 28 m central spire total height of spire 151 m weight of spire 8 000 t choir choir length 34.30 m choir height 28 m choir width 12.68 m crossing tower height of crossing tower 51 m façade width of western façade 61.60 m nave width of nave 24.20 m length of nave 60 m height of vaults of main aisle 28 m height of vaults of second aisle 14 m width of central aisle 11.30 m tower Beurre height 75 m tower Saint Romain height 82 m transept width of transept 24.60 m exterior length of transept 57 m interior length of transept 53.65 m