Кіріспе

II және XI типті коллагенопатиялар – денедегі буындар мен мүшелерді қолдайтын, байланыстырылған тіндерге әсер ететін аурулар тобы. Бұл аурулар II немесе XI типті коллагеннің кемістіктерінен туындайды. Коллагендер – байланыстырылған тіндердің құрылымын, күшін және серпімділігін қамтамасыз ететін күрделі молекулалар. II және XI типті коллаген бұзылыстары бірге топтастырылады, себебі екі типті коллаген де буындар мен омыртқа жонында, ішкі құлақта және көздің ішіндегі, көз алмасын толтыратын желе тәрізді затта (шашырауыштың) құрамына кіреді. II және XI типті коллагенопатиялар ұқсас клиникалық көріністерге алып келеді.

Түрлері

Генетикалық өзгерістер II және XI типті коллагенопатияның мына түрлерімен байланысты. Коллагенопатияларды жіктеу жүйесі зерттеушілер осы аурулардың генетикалық себептерін жақсырақ түсінген сайын өзгеріп отырады. II және XI типті коллагенопатиялардың клиникалық белгілері аурулар арасында әртүрлі болып келеді, бірақ олардың арасында үлкен ұқсастықтар бар. Жиі кездесетін белгілер мен симптомдарға сүйек дамуындағы мәселелер жатады, олар дене бітімінің кішкентай болуына, буындардың үлкейюіне, омыртқаның қисылуына және жас артритке алып келуі мүмкін. Кейбір адамдарда сүйектегі өзгерістерді тек рентген суретінде ғана көруге болады. Көру және есту қабілетінің бұзылуы, сондай-ақ кішкентай төменгі жақ және тіріс ауыз (көмекейдің жарылуы) жиі кездеседі. Осы аурулардың кейбір адамдарында ерекше бет пішіні болуы мүмкін, мысалы, көздері ілгері шығып тұруы және мұрынның жалпақ түйіршігі.

Себептер

COL11A1, COL11A2 және COL2A1 гендеріндегі мутациялар II және XI типтегі коллагенопатияны тудырады. Бұл гендер II және XI типтегі коллагенді құрайтын белок тізбектеріне қатысты нұсқауларды береді. Барлық коллаген молекулалары үш белок тізбегінен (альфа тізбектері деп аталады) тұрады. Альфа тізбектері коллаген түріне байланысты бірдей немесе әртүрлі болуы мүмкін. II типтегі коллаген COL2A1 гені жасаған альфа тізбегінің үш көшірмесін біріктіру арқылы түзіледі. Ал XI типтегі коллаген үш түрлі альфа тізбегінен құралады: COL2A1, COL11A1 және COL11A2 гендерінің өнімдері. Бұл гендердегі мутациялар II және XI типтегі коллагендердің дұрыс жиналуына кедергі келтіреді немесе осы коллагендердің мөлшерін азайтады. Ақаулы немесе жеткіліксіз коллаген молекулалары сүйектер мен басқа да байланыстырғыш тіндердің дамуына әсер етеді, соның салдарынан II және XI типтегі коллагенопатиялардың белгілері мен симптомдары пайда болады.