Кіріспе
Адамның медициналық жағдайы Қатты адам синдромы (SPS), сондай-ақ қатты адам синдромы деп те аталады, бұл - бұлшық еттердің үдемелі қатаюы мен қаттылығымен сипатталатын, себебі белгісіз, сирек кездесетін неврологиялық ауру. Қаттылық негізінен сүйек бұлшық еттеріне әсер етеді және бұлшық еттерінің спазмдарымен сипатталады, нәтижесінде дене қалыптарының бұзылуы байқалады. Созылмалы ауырсыну, қозғалыс қабілетінің нашарлауы және белдік гиперлордозы жиі кездесетін белгілер болып табылады. Бұл ауру миллионнан бір адамға тән, көбінесе орта жастағы адамдарда кездеседі. Пациенттердің аз бөлігі паранеопластикалық түріне ие. Бұл жағдайдың көбінесе белгілі бір аяқ-қолды зақымдайтын тұнбалы мүшелер синдромы сияқты түрлері жиі байқалады. СФС алғаш рет 1956 жылы сипатталған. Диагностикалық критерийлер 1960 жылдары ұсынылып, екі онжылдықтан кейін жетілдірілді. 1990 және 2000 жылдары антиденелердің бұл жағдайдағы рөлі айқын болды. Жалпы, SPS ауруларында глютамин қышқылының декарбоксилазасына (GAD) қарсы антителолар бар, бұл жалпы жұртшылықта сирек кездеседі. ГАД-ға қанды тексеруден басқа, электромиографиялық зерттеулер аурудың бар-жоғын растауға көмектеседі. Бензодиазепиндер класының дәрілері ең көп таралған емдеу әдісі болып табылады; олар қаттылық симптомдарын жеңілдету үшін қолданылады. Басқа кең таралған емдерге баклофен, ішекті иммуноглобин және ритуксимаб жатады. Гематопоэтикалық дің жасушаларын трансплантациялаудың терапиялық тәжірибесі шектеулі, бірақ SPS үшін сенімді. СПС-пен ауыратындардың шамамен 70% -ында аурудың "классикалық" түрі бар. Классикалық SPS ауруы бар адамдар, әдетте, алдымен, дене мүшесінің бұлшық еттерінде ара-тұра қысылу немесе ауырсыну сезіледі. Бұл бұлшықеттер қайта-қайта және еріксіз жиырылады, олардың өсуіне және қатаюына себеп болады. Ақырында, қатты бұлшық еттер зардап шеккен адамның қозғалыс ауқымын азайтады, олардың ерікті қозғалыстарын баяулатады және олардың қалыпты емес ұстанымына, әсіресе белдік гиперлордрозға (орта белдеудегі ерекше қисық) әкелуі мүмкін. Ауыстың қатты бұлшық еттері кеуде және іштің кеңейіп кетуіне кедергі келтіріп, тыныс алудың қиындауына және ерте тоюға әкеледі. Көптеген адамдарда бұлшықеттердің қатаюы аяқ-қолға дейін жетеді. Аяқ-қолдың қаттылығы адамның тепе-теңдігі мен жүріс-тұрысына әсер етеді, бұл "мәңгілік" құлап кетуіне әкеледі, онда зардап шеккен адам әсерді жұмсарту үшін қолын соза алмайды. СПС-пен ауыратын адамдардың көбісі қаттырақ болып, кенеттен қозғалғанда, ашуланып, қорқып қалса, бұлшық еттерінің қысылуы да жиі болады. Спазм кейде қан қысымының жоғарылауымен, жүрек соғуының жиілеуімен, дене қызуының көтерілуімен және терлеумен бірге жүреді. Кейбіреулер бұлшықеттерінде созылмалы ауырулар байқалады. Бұлшықеттің қатуы бастапқыда, кейде бірнеше күн немесе апта бойы ауытқуы мүмкін, бірақ ақыр соңында қозғалыс қабілетін үнемі бұза бастайды. Аурудың өршуіне байланысты науқастар кейде жүре алмайды немесе иіле алмайды. Созылмалы ауырсыну жиі кездеседі және уақыт өте келе нашарлайды, бірақ кейде жедел ауырсыну да болады. Стресс, суық ауа райы және инфекциялар симптомдардың көбеюіне әкеледі, ал ұйқы оларды азайтады. СПС-пен ауыратын науқастарда бір-біріне қосылған спазмдар, сондай-ақ, қатты сезімталдық байқалады. Бұл спазмдар негізінен жақын жақ аяқ-қолда және осьтік бұлшық еттерде пайда болады. Қатулар әдетте бірнеше минутқа созылады және бірнеше сағаттан кейін қайталануы мүмкін. Бұл аурудың пайда болуына көп жағдайда адамның жылдам қимыл-қозғалысы, эмоциялық күйзелісі, бірден естілген дыбыстар немесе қол тигізулер себеп болады. Сирек кездесетін жағдайларда бет бұлшықеттері, қол, аяқ және кеуде зақымдалуы мүмкін, сондай-ақ көздің ерекше қозғалысы мен жүрек айнуы пайда болады. Пациенттерде жылдам созылу рефлекстері мен клонус пайда болады. Аурудың соңғы кезеңінде гипнагогиялық миоклонус пайда болуы мүмкін. Дене ауруының белгілерімен қатар, көп адам жүйке және психикалық аурулармен ауырады. Кейбірінде миопаузаның әсерімен көздің қозғалысы мен физикалық рефлексі бұзылады. Кейбіреулер уайым, депрессия, алкогольді ішудің бұзылыстары мен фобияларды, әсіресе агорафобияны сезінеді. Пациенттердің көпшілігі психологиялық тұрғыдан қалыпты және жағдайларына дұрыс жауап береді. СПС-пен ауыратын адамдардың аз бөлігі "жартылай" СПС-ті, сондай-ақ "қаты мүшелер синдромы" деп аталады, мұнда бұлшықет жиырылулары мен қатаюы аяқ-қолмен, кейде б�...
Stiff person syndrome (SPS), also known as stiff man syndrome, is a rare neurological disorder of unclear cause characterized by progressive muscular rigidity and stiffness. The stiffness primarily affects the truncal muscles and is characterised by spasms, resulting in postural deformities. Chronic pain, impaired mobility, and lumbar hyperlordosis are common symptoms. SPS occurs in about one in a million people and is most commonly found in middle aged people. A small minority of patients have the paraneoplastic variety of the condition. Variants of the condition, such as stiff limb syndrome, which primarily affects a specific limb, are often seen. SPS was first described in 1956. Diagnostic criteria were proposed in the 1960s and refined two decades later. In the 1990s and 2000s, the role of antibodies in the condition became clearer. SPS patients generally have glutamic acid decarboxylase (GAD) antibodies, which seldom occur in the general population. In addition to blood tests for GAD, electromyography tests can help confirm the condition's presence. Benzodiazepine class drugs are the most common treatment; they are used for symptom relief from stiffness. Other common treatments include baclofen, intravenous immunoglobin, and rituximab. Limited but encouraging therapeutic experience of haematopoietic stem cell transplantation exists for SPS. Around 70% of those with SPS have the "classic" form of the disease. People with classic SPS typically first experience intermittent tightness or aching in the muscles of the trunk. These muscles repeatedly and involuntarily contract, causing them to grow and rigidify. Eventually, rigidified muscles reduce the affected person's range of motion, slow their voluntary movements, and may cause them to have abnormal posture, particularly lumbar hyperlordosis (a distinctive curve in the lower back). Rigid trunk muscles can also prevent the chest and abdomen from expanding, causing shortness of breath and early satiety. In many people with SPS, muscle rigidity eventually progresses from the trunk to the limbs — first affecting muscles closest to the trunk, then further. Stiffened limbs can affect a person's balance and gait, causing awkward 'statue like' falls, where the affected person cannot put out their arms to soften the impact. Alongside growing stiffness, many with SPS develop bouts of muscle spasms that are triggered by sudden movements and feeling upset or startled. Spasms are sometimes accompanied by elevated blood pressure, heart rate, body temperature, and sweating. Some experience chronic muscle pain. The muscle stiffness initially fluctuates, sometimes for days or weeks, but eventually begins to consistently impair mobility. As the disease progresses, patients sometimes become unable to walk or bend. Chronic pain is common and worsens over time, but sometimes acute pain occurs as well. Stress, cold weather, and infections lead to an increase in symptoms, and sleep decreases them. SPS patients experience superimposed spasms and extreme sensitivity to touch and sound. These spasms primarily occur in the proximal limb and axial muscles. Spasms usually last for minutes and can recur over hours. Attacks of spasms are unpredictable and are often caused by fast movements, emotional distress, or sudden sounds or touches. In rare cases, facial muscles, hands, feet, and the chest can be affected, and unusual eye movements and vertigo occur. Brisk stretch reflexes and clonus occur in patients. Late in the disease's progression, hypnagogic myoclonus can occur. In addition to their physical symptoms, many with SPS experience neurological and psychiatric disorders. Some with SPS have various neurological disorders that affect physical reflexes and the movement of the eyes. Some also experience anxiety, depression, alcohol use disorders, and phobias — particularly agoraphobia. Most patients are psychologically normal and respond reasonably to their situations. A minority of people with SPS experience "partial" SPS, also called "stiff limb syndrome", where the muscle contractions and stiffness are limited to the limbs, or sometimes a single limb. This syndrome develops into full SPS about 25% of the time. The stiffness begins in one limb and remains most prominent there. Sphincter and brainstem issues often occur with stiff limb syndrome. Progressive encephalomyelitis with rigidity and myoclonus, another variant of the condition, includes symptoms of SPS, with brainstem issues, autonomic disturbances, and myoclonus. In some cases, the limbic system is affected, too. Most patients have upper motor neuron issues and autonomic disturbances. Around 5% of those with SPS experience the symptoms as a paraneoplastic syndrome — a result of a tumor elsewhere in the body releasing bioactive molecules. Paraneoplastic SPS can affect either a single limb, or the trunk and limbs together.
Себептер
Жалпы, SPS ауруы бар науқастардың қандағы глютамин қышқылы декарбоксилазасына (GAD) қарсы антиденелер деңгейі жоғары болады. Жалпы халықтың шамамен 1% - ымен салыстырғанда, SPS ауруларының шамамен 80% - ында GAD антиденелері бар. GAD антиденелері бар адамдардың басым көпшілігі SPS дамытпайды, бұл SPS- дің жалғыз себебі антиденелердің жүйелік синтезі емес екенін көрсетеді. GAD, пресинаптикалық автоантиген, бұл жағдайда басты рөл атқарады деп есептеледі, бірақ автоантителолардың SPS пациенттеріне әсер етуінің нақты деректері белгісіз. ГАД антиденелерінің жоғары титрлері бар SPS пациенттерінің көпшілігінде ГАБА рецепторымен байланысты белокты (GABARAP) ингибиретін антиденелер де бар. Амфифизин мен гефиринге қарсы аутоантителолар кейде SPS ауруларында да кездеседі. Антителолар ми нейрондарындағы және омыртқа мойынтығындағы синапстарындағы антигендермен өзара әрекеттесіп, ингибиторлық нейротрансмитер гамма- аминосүтті қышқылының (GABA) функционалдық блокадасын тудырады. Бұл GABA- ның бұзылуына әкеледі, бұл SPS- ні сипаттайтын қаттылық пен спазмға әкеледі. SPS ауруларының моторикалық қабығында GABA деңгейі төмен. GAD аутоиммунитеті SPS ауруларында неліктен пайда болатыны белгісіз және SPS нейроавтоиммундық бұзылу ретінде саналуы күмәнді. Сондай- ақ бұл антиденелердің патогенділігі белгісіз. SPS ауруларында анықталған GAD антиденелерінің титр деңгейі аурудың ауырлығына байланысты емес, бұл титр деңгейін бақылаудың қажеті жоқ екенін көрсетеді. GAD антиденелері SPS- ның жалғыз себебі болып табылған жоқ, бірақ олар аурудың себептерінің белгісі немесе эпифеномені болуы мүмкін. СПС-пен ауыратын науқастарда қозғалыс нейрондары еріксіз, қалыпты жиырылуға ұқсас түрде іске қосылады. Дене қозғалысы пациенттің тынысы кезінде, әсіресе бұлшық еттерде қатып қалғанда, белсенді болады. Моторлы нейрондардың шамадан тыс қоздыруы ГАМК пайдаланатын омыртқалық және суперасегменттік ингибиторлық желілердің бұзылуынан болуы мүмкін. Ерекшеленбеген әрекеттер ЭМГ сканерлерінде ерікті түрде көрінеді; тіпті науқас демалуға тырысқан кезде де агонисттік және антагонисттік жиырылулар пайда болады. СПС- ті жұқтырған пациенттердің аз бөлігінде сүт безі, жұмыртқа безі немесе өкпе қатерлі ісігі проксимальді бұлшық еттердің қатаюы түрінде паранеопластикалық түрде көрінеді. Бұл қатерлі ісіктер амфифизин және гефирин синапты ақуыздарымен байланысты. Амфифизин антиденелері бар паранеопластикалық SPS және сүт безінің аденокарциномы бір мезгілде пайда болады. Бұл пациенттерде GAD антиденелері болмайды. Паранеопластикалық SPS- да, бірақ классикалық SPS- да SPS- дің плазмаға инъекциялау арқылы пассивті түрде берілуі дәлелденген. SPS қаупіне генетикалық әсердің дәлелдері бар. HLA II класты локус пациенттерді бұл жағдайға бейім етеді. SPS ауруларының көпшілігі DQB1* 0201 аллеліне ие. Бұл аллель сондай-ақ 1- типті қант диабетімен байланысты.
Диагностика
SPS диагнозы клиникалық нәтижелерді бағалау және басқа жағдайларды алып тастау арқылы қойылады. Оның бар екендігін нақты зертханалық зерттеулер растамайды. СПС сирек кездесетін және әртүрлі симптомдары бар болғандықтан, аурудың көпшілігі дұрыс диагноз қойылмас бұрын бірнеше жыл күтеді. ГАД- ға қарсы антиденелердің болуы қан мен ми мидың ми сұйықтығын (МЖС) зерттеу арқылы анықталатын жағдайдың ең жақсы көрсеткіші болып табылады. GAD65 антигені SPS ауруы бар науқастардың шамамен 80% - ында кездеседі. Қанда антитиреоидтық, антиинтринсикалық фактор, антиядролық, антиРНП және антиглиадиндік антиденелер жиі кездеседі. Электромиографиялық зерттеулер SPS ауруларында еріксіз қозғалыс бірлігінің іске қосылуын көрсетеді. Ол SPS диагнозын тері немесе аралас жүйкелерді субноксиалды ынталандыру нәтижесінде алыстағы бұлшық еттердегі спазмдарды байқау арқылы растай алады. Диазепамға жауап беру науқастың SPS ауруын растауға көмектеседі, өйткені бұл препарат қаттылықты және қозғалтқыш бірлігінің оттылығын төмендетеді. Паранеопластикалық SPS диагнозын қою үшін жағдайдың қалыпты түріне сәйкес бірдей жалпы критерийлер қолданылады. СПС диагнозы қойылса, әдеттегі терапияға жауапсыз жауап беру және қатерлі ісік болуы оның паранеопластикалық болуы мүмкін екенін көрсетеді. ТМТ- ні емдеуге нашар жауап беретін SPS пациенттерде рактың себепші екенін анықтау үшін жүргізу керек. Көптеген аурулардың симптомдары SPS-ке ұқсас, соның ішінде миелопатиялар, дистониялар, спиноцеребеллалық дегенерациялар, бастапқы бүйірлік склероз, нейромиотония және кейбір психогендік бұзылулар. Сонымен қатар тетанус, нейролептикалық қатерлі синдром, қатерлі гиперпирексия, созылмалы омыртқа интернеуронитисі, серотонин синдромы, көп склероз және Паркинсон ауруы да жоққа шығарылуы тиіс. Науқастардың қорқыныштары мен фобиялары дәрігерлерді олардың симптомдары психогенді деп ойлауға жиі итермелейді, ал кейде олар қалжыңдауға күдікті болады. Аурудың белгілері пайда болғаннан кейін диагноз қойылғанына дейін орташа есеппен алты жыл өтеді.
Емдеу
SPS үшін дәлелді ем табылған жоқ, сондай-ақ бұл жағдайға арналған емнің ірі, бақыланатын сынақтары жүргізілген жоқ. Бұл аурудың сирек кездесетіндігі басшылыққа алуды қиындатады.
Болжам
SPS- ның өрлеуі оның қалыпты немесе қалыптан тыс түріне және коморбидтілердің болуына байланысты. Оны ертерек анықтап, неврологиялық емделу оның дамуын шектейді. SPS әдетте емге жауап береді, бірақ жағдай әдетте өршіп, кезең-кезеңмен тұрақтайды. Тіпті емделгенде де, өмір сүру сапасы төмендейді, өйткені қаттылық көптеген іс-әрекеттерді болдырмайды. Кейбір науқастарға құлау қаупіне байланысты қозғалыс құралдарын қолдану қажет. SPS ауруы бар пациенттердің 65% - ы өз бетінше жұмыс істей алмайды. 10%-ға жуығы бір уақытта интенсивті күтім қажет етеді; науқастардың шамамен бірдей санынан кенеттен өлім болады. Бұл өлімдер әдетте метаболикалық ацидоз немесе автономдық дағдарыстан туындайды.
Эпидемиология
SPS таралуы шамамен миллион адамға бір немесе екі адамнан келеді. Бұл ауру ерлерге қарағанда әйелдерге үш есе жиі әсер етеді. 2000-2005 жылдар аралығында Ұлыбританияда 119 жағдай анықталды. Ол бірде-бір нәсілдік немесе этникалық топта басым түрде кездеспейді. SPS кез келген жаста басталуы мүмкін, бірақ көбінесе 40 жастағы адамдарда кездеседі. SPS ауруларының 35% - ы І типті қант диабетіне шалдыққан.
Тарих
СПС-ті алғаш рет Фредерик Мёрш пен Генри Волтман 1956 жылы сипаттады, олар оны "қаты адам синдромы" деп атады. Олардың бұл ауруды сипаттауы 32 жыл бойы байқаған 14 адамның жағдайына негізделген. Электромиографияны қолдана отырып, олар пациенттерде ерікті бұлшықет жиырылуының пайда болғанын білдіретін қозғалтқыш блоктарының атылуын байқады. Бұрын SPS жағдайлары психогендік проблемалар ретінде қарастырылмайтын. Клиникалық диагностикалық критерийлерді Гордон және басқалар әзірледі. 1967 жылы. Олар пациенттерге бұлшықеттерді жеңілдететін дәрілер беріп, оларды электромиографиялық тексеруден өткізгеннен кейін "ерекше қозғалыссыз, тіпті тынығып тұрған кезде де тұрақты түрде созылатын тониктік жиырылысты" байқады. 1989 жылы SPS диагнозының критерийлері қабылданған, оларда эпизодикалық осьтік қатаю, қатаюдың прогрессиясы, лордоз және қоздырғыштардың пайда болуы. Аурудың атауы "қаты адам синдромынан" 1991 жылы жыныстық бейтарап "қаты адам синдромы" деп өзгертілді. 1963 жылы диазепам SPS белгілерін жеңілдетуге көмектеседі деп шешілді. 1988 жылы бұл ауруды емдеу үшін алғаш рет кортикостероидтер қолданылды, ал келесі жылы плазма алмасу алғаш рет қолданылды. Иммуноглобулиннің ісікке ілініп берілуін алғаш рет 1994 жылы қолданды. 1988 жылы Solimena және басқалар. GAD- ге қарсы аутоантителолардың SPS- де басты рөл ойнағанын анықтады. Екі жылдан кейін Solimena зерттелген 33 науқастың 20- сында антитело тапты. 1980 жылдардың аяғында SPS пациенттерінің сарысуында GABAергиялық нейрондарға байлануы анықталды. 2006 жылы ГАБАРАП- тың СПС- тегі рөлі анықталды. Паранеопластикалық СПС-тің алғашқы жағдайы 1975 жылы анықталды. 1993 жылы антиамфифизиннің паранеопластикалық СПС-те рөл атқаратыны анықталды, ал жеті жылдан кейін антигефириннің де бұл жағдайға қатысы бар екені анықталды. 2022 жылдың желтоқсанында әнші Селин Дион осы синдромнан зардап шегетіні туралы мәлімдеді, нәтижесінде концерттерін тоқтатты.