Кіріспе

Ағылшын пуританы
Нью-Йорк саясаткері

Томас Мантон (1620–1677) – ағылшын пуритан дін қызметкері. Ол Вестминстер Ассамблеясының хатшысы және Оливер Кромвельдің жеке рухани кеңесшісі болды.

Ерте өмір

Томас Мантон 1620 жылғы 31 наурызда Англияның оңтүстік-батыс аймағындағы Сомерсет округіндегі Лайдерд Сент-Лоуренс шаруашылығында крещениеден өтті. Оның гимназиядағы білімі Тивертон, Девон қаласындағы Бланделл мектебінде болған болуы мүмкін. Оның жоғары білімі Оксфорд университетінің Уадхам колледжінде алды, және ол 1639 жылы Харт-Холлдан бакалавр дәрежесін алды. Норвич епископы Джозеф Холл оны келесі жылы диякондыққа бекітті: ол ешқашан священник санатына қол жеткізбеді, өйткені ол министрлік қызметке лайықты бекітілгенін санайтын.

Соутон мен Колтондағы қызметтер (1640-1645 жж.)

Содан кейін ол Девондағы Соутон қаласының лекторы болып тағайындалды, онда 1640 жылдан 1643 жылға дейін қызмет етті, ал 1643 жылдан 1645 жылға дейін Девондағы Колтон қаласында қызмет атқарды.

Сток Ньюингтондағы қызмет (1645-1656)

1645 жылдың шілдесінде ол ауылдық батыс округтерінен Лондон аймағына көшіп келді, себебі полковник Александр Попхэм, Сент-Мэри приходінің меценаты, оны шығысқа, Лондоннан тыс, Миддлсекс округіне қарасты Сток-Ньюингтонның кішкентай қаласына әкелді. Осы жерде ол аптаның ортасындағы маңызды лекцияларын бастады, біріншісі Ишая 53 (1640-шы жылдардың ортасы), содан кейін Яков (1640-шы жылдардың соңы), ал соңында Яһуда (1640-шы жылдардың аяғы – 1650-шы жылдардың басы) бойынша. Сток-Ньюингтонда тұрғанда, ол парламент алдында уағыз айтуға шақырылды, кем дегенде алты рет, алғашқысы 1647 жылдың 30 маусымында, ол парламенттің ораза күні болды. Оның уағызы Зәкәрия 14:9-ға негізделген және «Жеміс жеушінің етінен тамақтану; немесе бөлініс пен алаңдаушылық заманында бірлікке үміттену» деп аталды. Дәл бір жыл өткен соң, 1648 жылдың 30 маусымында, ол Аян 3:20-ға негізделген тағы бір ораза уағызын оқыды: «Англияның рухани осалдығы; себептері мен емделу жолдары». Ол Вестминстер Ассамблеясына үш хатшының бірі ретінде қатысты, кейіннен 1658 жылы Вестминстер Исповедінің екінші басылымына алғы сөз жазуға тағайындалды және Оливер Кромвельге капеллан және триер (қарапайым адамдарды діни қызметке тексерумен айналысатын орган) ретінде қызмет етті.

Ковент-Гардендегі қызмет (1656 1662)

1656 жылы ол Вестминстер аббаттығында лекциятор болып тағайындалғандықтан Лондонға көшіп келді, және ең бастысы – Ковент-Гардендегі Сент-Пол шіркеуінің пасторы болды, Обадия Седжвиктің орнын иеленді. Осы кезеңде Кромвель қайтыс болды және Англия зор беймәлімдікке түсті. Бұл Мантон сияқты пресвитериандарды 1660 жылы II Карлдың тақтына қайта отыруын талап етуге, оның қайтысын келісу үшін басқалармен бірге Нидерландының Бреда қаласына сапар шегуге итерді. II Карл қайтып келгеннен кейін Мантон Савой конференциясы деп аталатын келіссөздерге қатысты, онда пресвитериандар мен конгрегациялистердің Дұға кітабына қатысты көңіл көшірулері ресми түрде талқыланды. Бірақ Кавалер Парламенті Лаудиандықтармен толы болғандықтан, 1662 жылы Біркелкілік заңы қабылданды. Барлық дін қызметкерлері епископтан қасиеттілік алғаны немесе қайта қасиеттілік алғаны керек еді, олар Салтанатты Лига мен Келісімнен бас тартуы, Дұға кітабына адал болуге уәде беруі және Отыз Тоғыз Ережеге қол қоюы керек еді. Мантон II Карлмен жақсы қарым-қатынаста болғандықтан, оған Рочестер деканаты ұсынылды, бірақ ол өзінің ішкі сеніміне орай бас тартты.

Шығарудан кейінгі (16621677)

Мантонның соңғы жылдары қырқылысқа толы болды. Біркелкілік туралы заң "Ұлы шығарылымға" әкелді. 1662 жылдың 17 тамызында Мантон Ковент-Гарденде Еврейлерге 12:1-ге сілтеме жасайтын соңғы уағызын айтты. 1662 жылдың 24 тамызында ол наразылық білдіре отырып, шамамен 2000-ға жуық пуританмен бірге өзінің қызметінен (пасторатынан) бас тартты. Ол қамқорлыққа ие болмаса да, Ковент-Гардендегі Кинг-стриттегі үйінде уағыз айтуды жалғастырды. 1670 жылы Конвентикул заңын бұзып, алты ай түрмеге қамалғанына қарамастан, ол жазуын тоқтатпады. 1672 жылы Мантон сияқты адамдарға үйде уағыз айтуға рұқсат берілген "Кешірім туралы жарлық" жарияланды. Содан кейін Мантон "Таңертеңгі сабақтар" деп аталатын Пиннер залында лекция оқыды. Бірақ Парламент келесі жылы бұл кешірімді күштен шығарды. Мантон 1677 жылдың 18 қазанында қайтыс болды, одан әйелі мен үш баласы қалды.

Шығармалары

Қазіргі кезде Мантон туралы көп мәлімдеме жоқ болса да, өз заманында ол Джон Оуэн сияқты адамдармен бірдей құрметке ие болған. Ол ең алдымен шеберлікпен түсіндіретін уағыздарымен танымал болды және 19-ғасырдың ортасында оның қайта басылуын қолдаған Джон Чарльз Райл мен Чарльз Сперджонның сүйіктісі болды. Райл Мантонды "ешқандай нәрсені байқатпастан айта да, істей де, жаза да алмайтын адам" деп сипаттады. Сперджон оның еңбектерінде "нақты теологияның құдіретті тауы бар" екенін, ал уағыздары замандастарының "ең жақсыларымен теңесе алады" деді. Ол былай деді: "Мантон - керемет емес, бірақ ол әрқашан епті; ол шешен емес, бірақ күшті; ол көзге түспейді, бірақ терең". Оның ең тамаша туындысы, әдетте, "Жақыпқа түсіндірме" болып саналады. 119-шы псалм бойынша жүз тоқсан уағыз (1-том) https://archive.org/details/onehundredninety01mant
119-шы псалм бойынша жүз тоқсан уағыз (2-том) https://archive.org/details/onehundredninety02mant
119-шы псалм бойынша жүз тоқсан уағыз (3-том) https://archive.org/details/onehundredninety03mant
Жақып хатына практикалық түсіндірме, яки, Лондонға жақын Миддлсекс қаласындағы Сток Ньюингтон қаласында өткізілген түрлі апталық лекцияларда жеткізілген түсіндірмелер мен жазбалар (1657) https://archive.org/details/practi00mant OL ia:practi00mant
Жақып хатына практикалық түсіндірме, яки, Жақып хатына түсіндірмелер мен жазбалар; Лондонға жақын Миддлсекс қаласындағы Сток Ньюингтон қаласында өткізілген жексенбілік апталық лекцияларда жеткізілді (1842 басылымы) https://archive.org/details/practicalcomment00mantuoft
Жақып хатына практикалық түсіндірме, яки, Лондонға жақын Миддлсекс қаласындағы Сток Ньюингтон қаласында өткізілген түрлі апталық лекцияларда жеткізілген түсіндірмелер мен жазбалар (1653) https://archive.org/details/comment00mant OL ia:comment00mant