Кіріспе
Чечендік құқық қорғаушы Лидия Мухтаровна Юсупова (Лидия Мухтаровна Юсупова) (15 қыркүйек 1961 жылы Грозный қаласында, Кеңес Одағында туған) - Мәскеудегі "Мемориал" адам құқықтары ұйымының заң кеңсесінің үйлестірушісі. Бұрын Юсупова "Мемориалдың" Грозныйдағы кеңсесінің директоры болған. Қазіргі уақытта Юсупова Мәскеуде екі жылдық заңгерлік стипендиясын аяқтауда.
Lidia Muhtarovna Yusupova (Лидия Мухтаровна Юсупова) (born September 15, 1961 in Grozny, Soviet Union) is the Coordinator of the law office of the Moscow based human rights organization Memorial. Formerly, Yusupova was the director of the Grozny office of Memorial. Currently, Yusupova is completing a two year law fellowship in Moscow.
Өмірбаян
Юсупова Грозный қаласында шешесі орыс, әкесі - шешесі шешесі шешесі шешесі чечен. Орыс әдебиетін Карачаево Черкеский институтында оқыған. Кейін Грозный қаласындағы Чечен университетінде заңгерлік білім алып, сол салада профессор болып қызмет етті. Бірінші Чечен соғысы кезінде ол соғыс трагедиясына куә болды және бірнеше достарын, көршілерін, әріптестерін және отбасы мүшелерін жоғалтты. 2000 жылы Екінші Чечен соғысы кезінде ол өзінің өмірін адам құқықтары үшін арнауды шешті, екі соғыста да өзінің заңгерлік тәжірибесі мен жеке тәжірибесін қанды қақтығысқа түсіп қалған адамдарға көмектесу үшін қолданды.
Адам құқықтары
Юсупова адам құқықтары бұзылған жағдайлардың құрбандарынан куәлік жинап, олардың істерін құқық қорғау және әскери органдармен талқылайды. Ол тек қана зардап шеккендерге заң көмегін ғана бермей, сонымен қатар Ресей қарулы күштерінің және чечен көтерілісшілерінің адам құқықтарын бұзуы туралы әлемді хабардар етеді. Юсупованы BBC News қызметі "Еуропадағы ең батыл әйел" деп сипаттады, ал Amnesty International өкілдері оны "Еуропадағы ең батыл әйелдердің бірі" деп жариялады. Юсупова да, оның ұйымы да Нобель сыйлығына ұсынылды. Юсупова 2004 жылы Адам құқықтары қорғаушылары үшін Мартин Энналс сыйлығы мен 2005 жылы профессор Торольф Рафтоның мемориалдық сыйлығын алды. Халықаралық адам құқықтары федерациясы Юсупованың 2006 жылдың 12 қазанында өз жұмысы үшін өлімге ұшырауы туралы хабарлаған.
Дәйексөздер
"Адам құқықтарының бұзылуы мен мемлекеттік деңгейдегі террор әлі күнге дейін күн тәртібінде. Қазір барлығы қауіп-қатерде, тек Чечняда ғана емес, Ресейде де өмір сүрушілер. Бұл ақылсыздыққа қарсы қандай да бір тепе-теңдік пайда болуы керек, ол жаңа диссидент қозғалысы түрінде болсын, немесе біз әлі анықтамаған басқа да нысандарда болсын. Билік бұл қозғалысты қатыгездікпен және қатыгездікпен басуды талап етеді. Бірақ, қорқынышқа қарамастан, оны басу оның өсуіне ықпал етеді". "Біз жағдайдың үмітсіз екенін айтып, үмітімізді үзбеуіміз керек. Біздің ар-ожданымыз әлі де бар, осы соғыстың құрбандарын еске алу әлі де бар, одан әрі қантөгіске жол бермеу біздің міндетіміз. Біз соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасағандардың барлығын соттауымыз керек". "Діни экстремизм ешбір нәтиже бермейді, ол тек тұйық жолға апарады. Чечен тарихында мұндай жағдай бұрын да болған: әйелдер шапан киіп, қоғамдық көліктерде еркектермен қарама-қарсы тұруға мәжбүр болды. Бұл ережелер әсіресе Чечняда кездесетін барлық күрделі проблемалармен салыстырғанда күлкілі болды. Ал Чечня мен Ингушетиядағы проблемалар шеше алды ма? Қанша адам қаза тапты немесе жоғалды? Жұмыссыз, зейнеткерлер немесе мүгедектер қанша? Осы мәселелерді қарастырып, әйелдердің юбкаларының ұзындығы туралы немесе олардың шаштарына шарф киюі керек пе, жоқ па, туралы әңгімелесуді тоқтатайық".
Марапаттар
2004 жылы Чечен Республикасындағы соғыс құрбандары туралы деректер, кісі өлтіру және адам ұрлау туралы тергеулер туралы зерттеулер үшін Адам құқықтары қорғаушылары үшін Мартин Энналс сыйлығы. Ол кездегі Amnesty International бас хатшысы Айрин Хан бұл Лидия Юсупованың ерлік еңбегі үшін берілген марапат екенін, әсіресе, соғыс кезінде әйелдердің атқаратын қауіпті жұмысына байланысты ерлік екенін айтты. 2005 жылы Чечнядағы соғыстың құрбандарына көмек көрсету бойынша жұмысы үшін профессор Торольф Рафтоның естелік сыйлығы. Салтанатты марапаттау рәсімі Норвегияның Берген қаласындағы Ұлттық театрда өтті.