Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
2005 жылдың 15 қазанында Ирак сайлаушылары Ирактың ұсынылған конституциясын бекітуге қатысты референдумға қатысты. 10 күндік дауыс санаудан кейін елдің сайлау комиссиясы конституцияның елі бойынша үлкен үлесте мақұлданғанын жариялады. Бірқатар, негізінен сунниттерден құралған сыншылар, болашақ премьер-министрдің орынбасары Салех әл-Мутлақ сияқты, кең ауқымды бұзушылықтарды айыптап, солдаттар сайлау учаскелеріне кіріп, Ниневия провинциясындағы дауыстарды "иә" деп өзгерткенін мәлімдеді, бұл провинция олар үшін үшінші (шешуші) "жоқ" дауысын беруі күтілген еді.
The electorate of Iraq went to the polls on 15 October 2005 to vote in a referendum on whether or not to ratify the proposed constitution of Iraq. After 10 days of counting votes, the country's electoral commission announced that the constitution had been approved by a wide margin nationwide. A number of mainly Sunni critics like future deputy prime minister Saleh al Mutlaq alleged massive irregularities, saying that soldiers broke in to polling stations and changed votes to yes in the crucial province of Nineveh, which was expected by them to provide the third (and deciding) "no" vote.
Бастапқы және науқан
2004 жылғы 28 маусымнан бастап күшіне енген Ирактың уақытша Конституциясының 61-бабы ұсынылып отырған тұрақты конституцияны бекіту ережелерін белгіледі. Ұсынылған конституция референдумда мақұлданған болар еді, егер еліз бойынша сайлаушылардың көпшілігі «иә» деп дауыс берсе және елдің 18 әкімшілік аймағының 2-сінен аспаса, сайлаушылардың үштен екісі «жоқ» деп дауыс берген. 2005 жылғы 2 қазанда Ұлттық жиналыс екінші талапты жеңілдетті, яғни үш әкімшілік аймақтағы тіркелген сайлаушылардың үштен екісі «жоқ» деп дауыс берсе ғана орындалмауы мүмкін. Конституция жобасына қарсылар уақытша Конституцияның 61-бабын қайта интерпретациялауға наразылық білдірді. Сыншылар бұл интерпретация екі талапта да «сайлаушы» терминін әртүрлі түсіндіретінін атап өтті; алғашқы талап еліз бойынша нақты сайлаушылардың көпшілігі «иә» деп дауыс берсе орындалады. Көптеген халықаралық сыннан кейін, 5 қазанда бұл шешім кері қайтарылды. Тұрақты конституцияның Ирактың күрд халқына қабылдаулы болуын қамтамасыз ету үшін үш немесе одан көп әкімшілік аймақтардың көпшілігімен вето құқығын қолдану мүмкіндігі бастапқыда уақытша конституцияға енгізілген. Дегенмен, конституцияға қолдау Ирактың суннит араб қауымы арасында ең әлсіз болды, және кейбір сарапшылар сунниттердің дауысы конституцияның қабылдалмауына әкелуі мүмкін деп ойлады. Ирак халқының әкімшілік аймақтар бойынша этникалық құрамы толық белгісіз, себебі елде 15 жылдан бері ресми санақ өткізілмеген, бірақ суннит халқы көп шоғырланған аймақтарға Бағдад, Әл-Анбар, Салах ад-Дин, Ниневия және Дияла жатады. Нәтижесінде, Әл-Анбар, Саладин және Ниневияда көпшілік ратификацияға қарсы дауыс берді, бірақ Ниневиядағы дауыс беру конституцияны тоқтату үшін қажетті үштен екі «жоқ» дауысын қамтамасыз етпеді.
Article 61 of Iraq's Interim Constitution, in effect since 28 June 2004, laid down the rules for the approval of the proposed permanent constitution. The proposed constitution would have been approved in the referendum if both a majority of voters nationwide voted "yes" and there were no more than 2 of the country's 18 governorates where two thirds of the voters voted "no." On 2 October 2005, the National Assembly weakened the second requirement such that it would only fail to be fulfilled if two thirds of registered voters—rather than actual voters—in three governorates voted "no." Opponents of the Draft Constitution reacted angrily to this reinterpretation of Article 61 of the Interim Constitution. Critics had also pointed out that such an interpretation reads the term "voter" differently in both requirements; the first requirement is still simply fulfilled if a majority of actual voters nationwide votes yes. After much international criticism, the decision was reversed on 5 October. The possibility of veto by supermajorities of three or more governorates was originally written into the interim constitution to ensure that the permanent constitution would be acceptable to Iraq's Kurdish minority. However, support for the constitution was weakest among Iraq's Sunni Arab community, and some observers thought that the Sunni vote would result in the constitution's rejection. While the exact ethnic distribution of the Iraqi population by governorate is unknown, because the country had not had an official census for 15 years, governorates that include substantial Sunni populations include Baghdad, Al Anbar, Salah ad Din, Nineveh and Diyala. In the event, Al Anbar, Saladin, and Nineveh all saw majorities vote against ratification, though the vote in Nineveh did not result in the two thirds "no" supermajority required to scuttle the constitution.
Жүріс-тұрысы
Дауыс беру жоспарланғандай 15 қазанда өтті. Қауіпсіздік шаралары күшейтілгендіктен, барлық азаматтық көліктерге көшелерге шығуға тыйым салынды. Бағдатта сайлау учаскелеріне шабуылдар жасалғаны хабарланды, бірақ зардап шеккендердің саны аз болды. Бастапқыда Ирак сайлау комиссиясы сайлау қорытындысы 19 қазанға дейін жарияланады деп үміттенген. Алайда, 17 қазанда сайлау комиссиясы кейбір провинциялардағы сайлауға қатысу көрсеткісіне қатысты мәселелерге байланысты дауыс беруді тексеру қажет екенін мәлімдеді, бұл соңғы нәтижелерді жариялауды кешіктірді. Ирактың орталық аймағындағы құмды дауыл да кешігуге себеп болды. Сунни саясаткері Салех әл-Мутлак алаяқтыққа қатысты айыптаулар жасаса да, Біріккен Ұлттар Ұйымының сайлау бақылаушылары дауыс беру "жақсы өтті" деп бағалады. Осы сайлау кезінде коалициялық күштер мен Ішкі істер министрлігінде ұсталып отырған қауіпсіздік қызметкерлеріне дауыс беруге мүмкіндік берілді. Бұл Таяу Шығыстың қазіргі тарихында осындай ұстау орындарында отырғандарға сайлауда дауыс беруге рұқсат етілген алғашқы жағдай.
Voting took place as planned on 15 October. All civilian cars were banned from streets due to heavy security. Attacks against polling stations were reported in Bagdad, with low casualties. Initially, Iraqi election officials had hoped that results of the balloting would be made public by 19 October. On 17 October, however, election officials announced that questions concerning the turnout in some provinces required that the vote be audited, which delayed release of the final figures. A sandstorm in central Iraq has also contributed to the delay. Although Sunni politician Saleh al Mutlaq has alleged fraud, election monitors from the United Nations said that the vote "went well." During this election, security detainees held by coalition forces and the Ministry of Interior were given the opportunity to vote. This is the first time in the modern history of the Middle East that detainees of this nature were allowed to vote in any election.
Нәтижелер
25 қазанда Сайлау комиссиясының өкілдері конституция мақұлданғанын көрсеткен соңғы нәтижелерді жариялады. Барлығы дауыс бергендердің 79% хартаны қолдады, ал 21% қарсы дауыс берді. 18 облыстың тек екеуінде ғана "жоқ" деп дауыс бергендердің саны үштен екі бөлігінен асып түсті – вето құқығын қолдану үшін бір облыс жетіспеді.
On 25 October, Electoral Commission officials released the final results, which indicated that the constitution had been approved. Overall, 79% of voters backed the charter and 21% opposed it. Of 18 governorates, only two recorded "No" votes greater than two thirds—one province short of a veto.
Губернатуралар бойынша
Губернаторлықтар Демографиялық мәліметтер Дауыстар % Мақұлдағандар % Қарсы дауыс бергендер 1 Бағдат Астана және айналасы 2,120,615 77.72 22.3 2 Салах ад-Дин Сүнни арабтар басымдығы, Күрдістан Автономдық Аймағының бір бөлігі деп талас даулы, бірақ әлі оның құрамына кірмейді 510,152 18.25 81.75 3 Дияла Сүнни арабтар басымдығы, Күрдістан Автономдық Аймағының бір бөлігі деп талас даулы, бірақ әлі оның құрамына кірмейді 476,980 51.27 48.73 4 Уасит Шиа арабтар басымдығы 280,128 95.74 4.3 5 Майсан Шиа арабтар басымдығы 254,067 97.79 2.21 6 Әл-Басра Шиа арабтар басымдығы 691,024 96.02 3.98 7 Дхи Кар Шиа арабтар басымдығы 462,710 97.15 2.85 8 Әл-Мутанна Шиа арабтар басымдығы 185,710 98.65 1.35 9 Әл-Қадисия Шиа арабтар басымдығы 297,176 96.74 3.32 10 Бабил Шиа арабтар басымдығы 543,779 94.56 5.44 11 Әл-Карбала Шиа арабтар басымдығы 264,674 96.58 3.42 12 Ән-Наджаф Шиа арабтар басымдығы 299,420 95.82 4.18 13 Әл-Анбар Сүнни арабтар басымдығы 259,919 3.04 96.9 14 Ниневия Көптеген сүнни арабтар, Күрдістан Автономдық Аймағының бір бөлігі деп талас даулы, бірақ әлі оның құрамына кірмейді 718,758 44.92 55.08 15 Дахук Күрдістан Автономдық Аймағының бір бөлігі 389,198 99.13 0.87 16 Арбил Күрдістан Автономдық Аймағының бір бөлігі 830,570 99.36 0.64 17 Әт-Та'мин (қазіргі Кіркук) Күрдістан Автономдық Аймағының бір бөлігі деп талас даулы, бірақ әлі оның құрамына кірмейді 542,688 62.91 37.09 18 Ас-Сулаймания Күрдістан Автономдық Аймағының бір бөлігі 723,723 98.96 1.04 Барлығы 9,852,291 78.59 21.41
Governorate Demographics Votes % For % Against 1 Baghdad Capital and surrounding area2,120,61577.722.3 2 Salah ad Din Sunni Arab majorityClaimed partly by, but not yet part of, Kurdistan Autonomous Region510,15218.2581.75 3 Diyala Sunni Arab majorityClaimed partly by, but not yet part of, Kurdistan Autonomous Region476,980 51.27 48.73 4 Wasit Shi'a Arab majority280,12895.74.3 5 Maysan Shi'a Arab majority254,06797.792.21 6 Al Basrah Shi'a Arab majority691,024 96.02 3.98 7 Dhi Qar Shi'a Arab majority462,71097.152.85 8 Al Muthanna Shi'a Arab majority185,71098.651.35 9 Al Qadisyah Shi'a Arab majority297,17696.743.32 10 Babil Shi'a Arab majority543,77994.565.44 11 Al Karbala Shi'a Arab majority264,67496.583.42 12 An Najaf Shi'a Arab majority299,42095.824.18 13 Al Anbar Sunni Arab majority259,9193.0496.9 14 Nineveh Mostly Sunni ArabsClaimed partly by, but not yet part of, Kurdistan Autonomous Region718,75844.9255.08 15 Dahuk Part of Kurdistan Autonomous Region389,19899.130.87 16 Arbil Part of Kurdistan Autonomous Region830,57099.360.64 17 At Ta'min (now Kirkuk) Claimed by, but not yet part of, Kurdistan Autonomous Region542,68862.9137.09 18 As Sulaymaniyah Part of Kurdistan Autonomous Region723,72398.961.04 Total 9,852,29178.59 21.41
Салдары
Конституция мақұлданғаннан кейін, тұрақты үкіметті сайлау 2005 жылдың 15 желтоқсанынан кешіктірілмей өткізілуі керек, ал жаңа үкімет 2005 жылдың 31 желтоқсанынан кешіктірілмей қызметке кірісуі керек. Егер конституция қабылданбаған болса, Ұлттық Ассамблея таратылар еді және тағы бір тұрақты конституция жазуға тырысатын жаңа өтпелі үкімет сайланар еді.
With the approval of the constitution, elections for a permanent government must be held no later than 15 December 2005, with the new government assuming office no later than 31 December 2005. If the constitution had been rejected, the National Assembly would have been dissolved, and a new transitional government would have been elected to attempt to write another permanent constitution.