Кіріспе
Түпкілікті американдықтарды сипаттайтын терминология Түпкілікті американдықтардың атауларына қатысты дау – Американың түпкілікті халықтары өздерін сипаттау үшін қолданатын терминологияның өзгеруі және басқалардың оларды қалай атауын қалауы туралы үздіксіз пікірталас. Басымдық берілетін атаулар негізінен аймаққа және жасқа қарай өзгереді. Түпкілікті халықтар мен қауымдастықтардың әртүрлілігіне байланысты, атау бойынша бірлікке келу мүмкін емес. Америка тарихының барысында түпкілікті халықтардың көпшілігін «индейлер» деп атаған. Арктикадағы ерекше халықтар «эскимостар» деп аталды. «Эскимос» атауының қолданылуы азайды. 1492 жылы (Колумбтың саяхатынан бұрын) Мартин Бехайм жасаған ең көне сақталған жер шарында Азияның толық субконтиненті «Үндістан» деп белгіленген, бұл атау түптеп келгенде Инд өзенінен шыққан. Колумбтың испан монархтарынан латын тіліндегі паспорты болған, ол оны «Үндістан аймақтарына» («ad partes Indie») жіберген. Антиль аралдарына қонғаннан кейін Колумб ондағы жергілікті халықты «индейлер» деп атады, бұл оның Үнді мұхитына жеткеніне сенгенін көрсетеді. Бұл атау басқа испандықтар, содан кейін басқа еуропалықтар тарапынан қабылданды; ғасырлар бойы Американың түпкілікті халықтары әртүрлі еуропа тілдерінде «индейлер» деп аталды. Бұл қате атау географиялық атауларда сақталды; Кариб теңізіндегі аралдар Батыс Үндістан деп аталды және осы атаумен бүгінге дейін танымал. 16-17 ғасырларда еуропалық отарлаушылар Америкаға қоныстанғанда және жергілікті халықтармен тұрақты байланыс орнатқанда, олар осы халықтардың бірыңғай мәдениет пен үкіметті бөлісетін біртекті топ емес, ерекше тілдері мен әлеуметтік жүйелері бар жеке қоғамдар екенін түсінді. Ертедегі тарихи жазбалар көрсетіп тұрғандай, кейбір отарлаушылар, Жаңа Франциядағы иезуит миссионерлері сияқты, осы жеке топтардың өз атауларын (автонимдерін) үйренуге және жазуға тырысқан, бірақ «индей» деген жалпы атау қолданылуын жалғастырды. 1968 жылы Америка Құрама Штаттарында Америкалық Үнділер Қозғалысы (АҮҚ) құрылды. 1977 жылы АҮҚ-тың бір бөлігі болған Халықаралық Үнді келісімдері Кеңесінің делегациясы Швейцарияның Женева қаласында өткен Америкадағы үндістерге арналған Біріккен Ұлттар Ұйымының конференциясында «Америкалық үнді» деп атауға келісті. Кейбір түпкілікті халықтардың белсенділері мен қоғам қайраткерлері, мысалы Рассел Миинс (Оглала Лакота), «америкалық үнді» атауын жақында қабылданған «туған американдық» атауынан артық көрді.
The Native American name controversy is an ongoing discussion about the changing terminology used by the Indigenous peoples of the Americas to describe themselves, as well as how they prefer to be referred to by others. Preferred terms vary primarily by region and age. As Indigenous peoples and communities are diverse, there is no consensus on naming. Throughout the history of the Americas most of the indigenous people were collectively called "Indians". The distinct people in the Arctic were called "Eskimos". Eskimo has declined in usage. The oldest surviving terrestrial globe, by Martin Behaim in 1492 (before Columbus' voyage), labels the entire Asian subcontinent region as "India", named ultimately after the Indus River. Columbus carried a passport in Latin from the Spanish monarchs that dispatched him ad partes Indie ("toward the regions of India") on their behalf. When he landed in the Antilles, Columbus referred to the resident peoples he encountered there as "Indians", reflecting his purported belief that he had reached the Indian Ocean. The name was adopted by other Spanish and ultimately other Europeans; for centuries the Indigenous peoples of the Americas were collectively called "Indians" in various European languages. This misnomer was perpetuated in place naming; the islands of the Caribbean were named, and are still known as, the West Indies. As European colonists began to settle in the Americas in the 16th and 17th centuries, and have more sustained contact with the resident peoples, they understood that the residents were not a homogeneous group sharing a unified culture and government, but discrete societies with their own distinct languages and social systems. Early historical accounts show that some colonists, including Jesuit missionaries in New France, attempted to learn and record the autonyms of these individual groups, but the use of the general term "Indian" persisted. In 1968, the American Indian Movement (AIM) was founded in the United States. In 1977, a delegation from the International Indian Treaty Council, an arm of AIM, elected to collectively identify as "American Indian", at the United Nations Conference on Indians in the Americas in Geneva, Switzerland. Some Indigenous activists and public figures, such as Russell Means (Oglala Lakota), have preferred "American Indian" to the more recently adopted "Native American".
"Американың түпкүллі тұрғындары" (1960-шы жылдардан бастап)
Оксфорд ағылшын сөздігі 1737 жылға дейінгі бірнеше жарияланымдарда «native American» терминінің қолданылуын келтіреді, бірақ бұл мәтіндердің түпкі халықтарға, немесе Америка жерінде туған адамдарға қатысты екендігі белгісіз. Оның алғашқы қолданылуы Джон Нилдің 1817 жылғы «Keep Cool» романында: «индіан – жалғыз түпкі американдық; ол өзінің жарғысын Құдайдан өзі алады» деп жарияланған. 1850 жылдары аңглосаксондық протестант американдықтардың бір тобы, өзін жақында келген ирланд және неміс иммигранттарынан ажырату үшін «Native Americans» терминін қолданды, бұл екі топ та көбінесе католиктерден болған. Кейіннен бұл топ 19 ғасырдағы «Бірде-бір білмейтіндер» саяси партиясын құрды, ол Америка Құрама Штаттарына иммиграцияға қарсы болды, бұл саясат тумалық деп аталды. «Бірде-бір білмейтіндер» өздерін «Native American Party» деп атады және баспасөзде үлкен әріптермен аталды. 1918 жылы түпкі Пейот дінінің басшылары Оклахома штатының Native American Church шіркеуін құрды. 1956 жылы британдық жазушы Алдус Хаксли бір хатшыға «Native American шіркеу қызметкерлері туралы қызықты хатыңыз үшін» алғыс айтты. 2020 жылға қарай «Түпкі халықтар» осы әріптеу ережелеріне қосылды. «Native American» терминіне қарсылық білдіретін басқа да мәселелер: Америка Құрама Штаттарынан тыс (мысалы, Аляска, Гавайи және Пуэрто-Рико) және Оңтүстік Америка, Мексика және Канададағы түпкі халықтарды алып тастау үшін жиі түсініледі. «American» сөзі кейде күмән тудырады, себебі бұл атау берілмес бұрын, адамдар Америкада тұрған. 1995 жылы АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, өзін түпкі халықтардың өкілі деп санаған адамдардың 50%-ы «American Indian» терминін, 37%-ы «Native American» терминін ұнатса, қалғаны басқа терминдерді ұнатқан немесе ешқандай артықшылығы болмаған.
"Түпкүлкілілер" (1980-ші жылдар)
"Американ мұралық сөздігі" бойынша: "Түпкілік" термині нәрсенің немесе адамның басқа жерден келгеніне қарағанда, сол жерде туып-өскенін көрсетеді: түпкілік егін; Айну – Жапонияның ең солтүстік аралдарының түпкілік халқы. Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму жөніндегі әлемдік саммиті 2002 жылы өзінің ресми саяси декларациясында алғаш рет "түпкілік халықтар" терминін пайдаланды. Осы датаға дейін бұл термин БҰҰ-ның ресми құжаттарында қолдануға қатысты "әлі де талқылауда" деп есептелді.
"Аборигендер" және "аборигендер"
Ағылшын тіліндегі "aboriginal" деген сын есім және "aborigine" деген зат есім латын тіліндегі "бастапқыдан" деген мағына беретін сөз тіркесінен шыққан; ежелгі римдіктер оны Италиядағы көптеген ежелгі халықтардың бірі, сол замандағы бір топқа қатысты қолданған. 1910 жылға дейін бұл терминдер ағылшын тілінде әртүрлі түпкі халықтарды атау үшін пайдаланылған. Бүгінде ағылшын тілінде сөйлейтін көптеген елдерде бұл термин көбінесе Австралияның түпкі халықтарын білдіреді, бірақ Канадада "aboriginal" термині (ал "aborigine" емес) 1982 жылғы Канада Конституциялық заңына енгізілгенімен ерекшеленеді.
"Алясканың тумасы"
"Алясканың түпкі халықтары" дегеніміз – Аляскадағы жергілікті халықтарды, оның ішінде Алеут, Атабаска, Алютик, Купик, Хайда, Инуит, Инупиат, Тлингит және Юпик халықтарын білдіреді. Бұл термин Алясканың түпкі халықтарының талаптарын реттеу туралы заңда қолданылуының арқасында кеңінен таралған және жоғарыда аталған, әртүрлі мәдениеттер мен тілдерге жататын барлық халықтарды қамтиды.
"Эскимо"
Эскимо термині бұрын жиі қолданылып келген, бірақ қазір оны қарапайым есқарау ретінде қарастырады және күнделікті қолданыста "инуиттер" немесе әрбір топтың өзінің атауымен алмастыруда. Эскимо атауы инуиттердің өзі бермеген, сырттан таңылғандықтан бөлек, оның қарапайым есқарау саналуының себебі – қазіргі Канада мен АҚШ-тың бәсекелес тарихи тайпаларының біріндегі алгонкин тілдерінде "шикі ет жеушілер" деген жалған, бірақ кең таралған түсінік.
"Инуит" (1977 жылдан бері)
1977 жылы Аляска штатындағы Барроу қаласында (қазіргі Уткиягвик) өткен Инуиттердің айналалық конференциясы АҚШ, Канада, Гренландия және Ресейдегі айналалық үнді тайпаларын белгілеу үшін "инуиттер" деген атауды ресми түрде қабылдады.
"Америнд" немесе "Америнд"
"Америнд" / "Америнд" термині "Американдық үнді" деген сөздің біріктірілген түрі. Ол 1902 жылы Америка антропологиялық қауымдастығы тарапынан ұсынылған, бірақ пайда болғаннан бастап даулы болып келді. Қауымдастықтың жетекші мүшелерінің кейбіреуі оны қабылдамады, ал көптеген адамдар қолдағанмен, ол ешқашан толығымен қабылданбады. Ағылшын тіліндегі қолданысы негізінен антропологиялық және лингвистикалық контекстерде кездеседі, ал американдық үндістер арасында сирек қолданылады. Сонымен қатар, бұл термин Пуэрто-Риконың таино халқының сипаттамасында жаңалықтарда да қолданылады. "Америнд" термині Гайанада ресми статусқа ие.
"Канадалық үндістер" (1700-ші жылдар - 20-шы ғасырдың соңы)
1876 жылы алғаш рет қабылданған Канадалық Үндістан заңы, танылған алғашқы халықтардың құқықтарын анықтағанда оларды "үндістер" деп атайды. Бұл мәселе бойынша жауапты федералдық үкімет департаменті – Үндістер ісі және Солтүстік даму департаменті, қазір Канаданың Түпкі халықтар және Солтүстік істері министрлігі. Заң әдетте "Статус иесі үндістер" деп белгілі адамдарды ресми түрде мойындайды, бірақ Үнділер тізіліміндегілер үшін ресми термин – "Тіркелген үнді". Алғашқы халықтардың пайдалануына бөлінген жерлер ресми түрде "үнді резерваты" деп аталады (карталарда IR деп қысқартылады және т.б.). Соңғы кезде "түпкі халықтар" термині жиі қолданылады және 2015 жылы алғашқы халықтар, метистер және инуиттер мәселелеріне жауапты федералдық үкімет департаменті өзінің атын Аборигендер ісі және Солтүстік даму Канадасынан Канаданың Түпкі халықтар және Солтүстік істері министрлігі деп өзгертті.
"Түпкі халықтар" (1980 жылдардан бері)
"Түпкі халықтар" термині 1980 жылдары "индіандық топ" терминін алмастырып, кеңінен қолданыла бастады. Ақсақал Сол Сандерсон бұл терминді 1980 жылдардың басында өзі қолданғанын айтады. Басқалары бұл термин 1970 жылдары кейбір адамдарды ренжітетін "индіан" сөзін қолданудан жаңқалу үшін таралғанын мәлімдейді. Көрініп тұрғанындай, бұл терминнің заңдық анықтамасы жоқ. Дегенмен, Түпкі халықтар ассамблеясы, түпкі халықтардың ұлттық қорғау тобы, 1985 жылы бұл терминді қабылдады. Жеке тұлғаны атау үшін көбінесе "Түпкі халықтар адамы" (жынысы нақты болған жағдайда, "Түпкі халықтар еркегі" немесе "Түпкі халықтар әйелі") қолданылады.
"Түпкі халықтар"
"Түпкі халықтар" – кең мағыналы термин, ол Бірінші Ұлттар, инуиттер және метистерді қамтиды. "Бірінші Ұлттар" терминімен ұқсас болғандықтан, екі термин кейде бірін-бірі алмастырып қолданылады.
"Тұрғындар"
"Туыс" немесе "Канаданың туған жері" деген сөздердің мағынасы нақты емес, бірақ адамдар оларды күнделікті сөйлесуде немесе бейресми жазуда жиі қолданады. Көпшілік бұл терминді Канаданың жергілікті халықтарын сипаттау үшін пайдаланады, тіпті кейбір жергілікті халықтардың өзі де осылай айтады. Бірақ бұл, Канададағы жергілікті халықтар отарлаудан бұрыннан өмір сүргендіктен және кейбіреулері өздерін канадалықтар деп санамайтындықтан, өте жаман көрінеді.
Канадалық француз номенклатурасы
Канадалық француз тілінде "бірінші халықтар" үшін première(s) nation(s) және "аборигендер" үшін autochtone (адамдық және зат есім ретінде қолданылады) терминдері қолданылады. "Индиан" немесе "индей" терминдері тарихи түрде заңнамада, әсіресе "Индейлер туралы заңда" (Loi sur les Indiens) қолданылған, бірақ бұл нақты контекстен тыс қолдануға болмайды. Квебектегі бірінші халықтар "америндей" терминін тоқтатуды және оның орнына "autochtone" терминін қолдануды ұсынды. "Америндей" сөзі "индиан" (индей) сөзін қамтиды, ал олар индейлер болмағандықтан, бұл сөз енді қолданылмайды және мысалы, кейбір бастауыш мектеп оқулықтарынан алынып тасталған. "Indigène" термині қолданылмайды, себебі француз тіліндегі "indigent" ("кедей") сөзімен ұқсас болғандықтан, ол жағымсыз мәнге ие. Сонымен қатар, француз тілінде 1887-1947 жылдар аралығында француз колониялық Африкасында қолданылған "indigénat" кодексіне байланысты қосымша теріс ассоциациялар пайда болды. Ескі француз термині ("жабайы, қатаң") да нәсілшілдік деп есептелгендіктен енді қолданылмайды.
"Инуит" (1977 жылдан бері)
Канаданың Арктика аймағындағы халық ресми түрде инуиттер деп танылады, бұл сөз "халық" дегенді білдіреді, ал жеке тұлғаны білдіретін сөз – "инук". Мұндай атау 1977 жылғы Инуиттердің айналасындағы конференция нәтижесінде пайда болды. Канаданың 1982 жылғы Конституциялық заңында "инуиттер" термині қолданылады, сондай-ақ Канададағы инуиттерді ұлттық деңгейде өкілдік ететін "Инуиттік Тапирийт Канатами" ұйымы да осы терминді пайдаланады. Канаданың Орталық Арктикасында "Инуиннак" термині жиі қолданылады, ал Шығыс Канаданың Арктикасында – "Инуиттер". Бұл тіл көбінесе "Инуктитут" деп аталады, бірақ басқа да жергілікті атаулар да бар.
Анишинабе
Алқындік өзіндік атауы Анишинаабе (сондай-ақ Анишинабе, Аницинапе) Алқындік тілінде басым аймақтарда, мысалы, Анишинабе денсаулық сақтау, Анишинабе білім беру және оқыту орталығы сияқты тайпалар аралық термин ретінде қолданылады. Бұл термин сондай-ақ АҚШ-тың солтүстік-батыс аймағында тарихи Анишинаабе халқы арасында да қолданылады.
Чинук жаргонының номенклатурасы
Тынық мұхитының солтүстік-батысындағы ескі сауда тілі – Чинук жаргоны, «индей», «туған америкалық» немесе «алғашқы халықтар» үшін «сиваш» (француз тілінен бейімделген сөз) терминін қатыстық немесе есім ретінде қолданады. Әдетте ер адамды білдірсе де, ол кейбір тіркестерде қолданылады, мысалы, «сиваш кошо» («тұнба», сөзбе-сөз «индей шошқасы» немесе «индей шошқа еті»). Көптеген жергілікті қауымдастықтар бұл терминдерді, соның ішінде «сивашты» жағымсыз қабылдаса, ал кейбіреулері оны еркін қолданады. Олар оны жергілікті емес адамдардың қолдануын қорлаушылық деп санайды. Орегон штатындағы Гранд-Ронде агенттігінде қолданылатын Чинук жаргонының креол түрінде «сиваш» пен «саваш» арасында ерекшелік бар. Екіншісіндегі екпін француз тіліндегі түпнұсқасына ұқсас екінші буынға түседі және Гранд-Ронде жаргонында «туған немесе индейлік кез келген нәрсе» мағынасын білдіреді. Ал «сиваш» жамандаушылық деп есептеледі. Чинук жаргонында жергілікті әйелді білдіретін термин – «klootchman», ол бастапқыда нутка тілінен алынған сөз, аймақтық ағылшын тілінде жергілікті әйелді немесе жаргон тіліндегідей, барлық әйелдерді және жалпы әйел затын білдіреді. Ол нутка тіліндегі «łūts» («әйел») сөзі мен ағылшын тіліндегі «man» жұрнағының бірігуінен пайда болған. «Hyas klootchman tyee» – «патшайым», «klootchman cosho» – «аналық шошқа», ал «klootchman tenas» немесе «tenas klootchman» – «қыз» немесе «кішкентай қыз» дегенді білдіреді. Жалпы алғанда, аймақтық ағылшын тілінде «klootchman» тек жергілікті әйелді білдіреді және «сиваш» немесе «squaw» сияқты келекелеу мағынасын алған жоқ. Ал қысқаша «klootch» түрі тек ағылшын-Чинук гибридтік тіркестерінде кездеседі және әрқашан келекелеулі болып табылады, әсіресе «көк көзді klootch» сияқты жағдайларда.
Латын Америкасы
Мексикада үкімет пен БАҚ қолданатын сөз – «түпкілікті халықтар» (испан тілінде *pueblos indígenas*). Оңтүстік Америкада халықты атау үшін де «түпкілікті халықтар» (*pueblos indígenas* және *pueblos originarios* испан тілінде, *povos indígenas* португал тілінде) қолданылады. Латын Америкасындағы испан тілінде «индейлер» (*indios*) деген сөздің қолданылуы азайып барады, бүгінде ауылдық жерлердегі түпкілікті халықтарды атау үшін көбінесе *campesino originario* немесе *indígena campesino* сөздері қолданылады. Бразилияда ең көп қолданылатын сөз – *índio*, ал *indígena* сөзі сәл ресмирек естіледі; Үндістан еліне қатысты португал тіліндегі атау – *indiano*. *Indios* сөзі әлі де кеңінен қолданылады, тіпті түпкілікті халықтардың өкілдері арасында да. Мексикада, Бразилияда және басқа да бірнеше елде бұл атаулар көбінесе тек өздерінің мәдени ерекшеліктерін және, белгілі бір деңгейде, дәстүрлі өмір салтын сақтап қалған этникалық топтарға ғана қолданылады. Американың түпкілікті халықтарын атау үшін басқа да сирек қолданылатын сөздерге *amerindio* (испан тілінде) және *ameríndio* (португал тілінде) жатады. Латын Америкасының көп бөлігінде түпкілікті және еуропалық ата-тегі бар халықтың үлкен тобы бар, олар көбінесе басты қоғамға сіңіп кеткен және олардың түпкілікті тегімен байланыстырмайды, егер олар түпкілікті халықтарымен бірге өмірлік болмаса. Мұндай топтарды атау үшін испан тілінде *mestizo*, *zambo* және *pardo* (еуропалық және түпкілікті, африкалық және түпкілікті немесе еуропалық және африкалық тегі бар адамдар үшін), сондай-ақ үштен астам еуропалық және төрттен бір бөлігі түпкілікті тегі бар адамдарды атау үшін *castizo* сөздері қолданылады. Португал тілінде еуропалық және түпкілікті, түпкілікті және африкалық, еуропалық, түпкілікті және африкалық, Шығыс Азия (әсіресе жапондық) және еуропалық тегі бар адамдарды атау үшін *caboclo* (қазіргі) немесе *mameluco* (көне), *cafuzo*, *juçara*, *ainoko/ainoco* және *sarará* сөздері қолданылады. *Ainocos* және *sararás*-тың түпкілікті тегі болуы мүмкін. *Ainoco* сөзі кейде жапон тілінен алынған *hafu* («жартылай») немесе *eurasiano* сөздерімен ауыстырылады, соңғысы еуропалық және азиялық тегі бар адамдарды, әсіресе Шығыс Азияны қамтиды. Кейбір испан тілінде сөйлейтін елдерде еуропалық тегі жоқ, бірақ басым емес халықтың мәдениетін қабылдаған *ladinos* та бар. Бразилияда ассимиляцияланған түпкілікті халықтар *caboclos* деп аталады (өзі *pardos* немесе қоңыр халықтың бір бөлігі), бұл термин еуропалық және америкалық түпкілікті тегі бар, бірақ ақ түсті фенотипке ие емес және бразилиялық мәдениетке сіңген адамдарды да қамтиды, яғни *caboclos* міндетті түрде *mestizos* (португал тілінде «аралас нәсілді») емес.
"Түпкiлiктi халықтар"
20 ғасырдың соңында "түпкі халықтар" термині саяси мағынаға ие болды, ол отарлау немесе ұлттық мемлекет құрылудан бұрын белгілі бір аумақта тарихи байланысы бар этникалық топтарды білдіреді. "Т" әрқашан үлкен әріппен жазылады, себебі ол адамдар тобына сілтеме жасайды. Америкада "Американың түпкі халықтары" термині қабылданды, және бұл термин нақты географиялық немесе саяси аймақтарға бейімделеді, мысалы "Панаманың түпкі халықтары". "Түпкі халықтар" термині – әлемнің кейбір отарланған халықтарының тәжірибесін, мәселелерін және күресін халықаралық деңгейде тануға мүмкіндік беретін термин, – деп жазады маори педагогы Линда Тухивай Смит. "Түпкі халықтар" деген сөздің соңғы "с" әрпі әртүрлі түпкі халықтар арасындағы нақты айырмашылықтарды мойындау тәсілі болып табылады."
Қалқа аралы
Солтүстік Америка құрлығын "Тасбақа арылы" деп атау сирек кездеседі. Ресми түрде Солтүстік Америка деп аталса да, түрлі елдердің тарихтарында тасбақаның қабырғасындағы құрлық туралы миф кездеседі. Бұл символизм мен бейне барлық елдерде кең таралмағанмен, дерлік барлық жергілікті халықтар арасында тарады. Еуропалықтар, азиялықтар және африкалықтар өздерінің туған құрлықтарын білдіретін атаулары бар болғандықтан, "Тасбақа арылындағы адам" дегені – соның нәтижесінде пайда болған ұғым.
Үнді ханшайымы
Кейбір жағдайларда "индия принцессасы" термині қарапайымдыққа жақын деп саналады. Бірақ, кейбір powwow ұйымдары, колледждер және басқа да жергілікті халықтардың ұйымдары, мерекелер мен стипендиялар бәйгесін өткізеді, олар өздері берген атақтардың бір бөлігі ретінде "Принцесса" терминін қолдануы мүмкін. Әдетте, мұндай шаралар мәдени білімдерді және қоғамдық көшбасшылықты мойындауға бағытталған. Дегенмен, кейбіреулер қатысушылардан "Принцесса" терминін осы атақтар үшін қолдануды тоқтатуға шақырып отыр, себебі бұл термин негативті стереотиптерге алып келіп, жергілікті емес адамдармен қарым-қатынаста ыңғайсыздық тудыруы мүмкін, және оны "мәдени жағынан маңыздырақ және дәл номенклатурамен" алмастыруды ұсынады.
Индюшақтар
"Инджин" – бұл "индеец" сөзінің 17 ғасырдағы бастапқыда дұрыс айтылмауы, қазіргі таңда жалпы түрде қарапайымдыққа толы сөз саналады, ол американдықтардың немесе алғашқы қоныс аударушылардың күшті акцентпен сөйлейтін ағылшын тілін мазақтап немесе еліктеу үшін қолданылған (мысалы, "Шын индеец", "Инджин уақыты"). Бұл сөз және оған байланысты терминдерді жергілікті халықтар қорлаушы деп анықтайды және олар кеңінен қолданылмайды.
Қызыл тері / Қызыл үнді
Америкалықтар да, еуропалықтар да тарихта американдықтарды "қызыл үндістер" деп атаған. Бұл термин 18-20 ғасырларда негізінен Солтүстік Америка мен Еуропадағы колонистер мен қоныс аударушылардың тарихи түрде қолданған нәсілге қатысты түс метафораларына негізделген, сонымен қатар американдықтарды Үндістан халқынан ажырату үшін пайдаланылған. "Қызыл үндістер" термині еуропалықтармен Ньюфаундлендте тұратын беотхұк халқына да қатысты қолданылған, олар көктемде қызыл охраны денелерін ғана емес, сонымен қатар үйлерін, каноэларын, қаруларын, тұрмыстық заттарын және музыкалық аспаптарын бояу үшін қолданған. "Қызыл тері" термині қазір көбінесе, әсіресе американдықтар үшін, қарапайымдыққа толы және қорлаушы ретінде қарастырылады, себебі бұл термин американдықтарды сыйлық үшін аңшылыққа шыққан отарлаушылардың шекарада дене бөліктерін "өлтірудің дәлелі" ретінде пайдалануымен байланысты. 2020 жылға дейін Америка Ұлттық Футбол Лигасының командасы "Вашингтон Редскинс" деп аталды, ал "Redskin" – Аризона штатының Тик Нос Пос қаласындағы Навахо резервациясындағы Ред Меса орта мектебінің талисманының аты. Американың түпкілікті халқы 1970 жылдан бері осы атауларды беймәлімдердің қолдануына қарсылық білдіріп келеді. Америкалық үндістердің Ұлттық Конгресі (NCAI) "Қызыл тері" сияқты атаулар американдықтардың жағымсыз стереотиптерін одан әрі күшейтеді деп мәлімдейді. "Көптеген жағдайларда беймәлімдер "үнді" талисмандары "үнді халқын құрметтейді" деген ұзақ жылдар бойы қалыптасқан мифке сілтеме жасайды, ал НФЛ-дің "Вашингтон Редскинс" сияқты американдық спорт бизнесі ақ үстемдік пен сегрегацияның кең таралған кезінде пайда болған зиянды стереотиптерден пайда табуды жалғастыруда".
Жабайы
Антропологтар бір кезде әлемнің түкпір-түкпіріндегі жергілікті халықтарды атау үшін "жабайы" терминін қолданған (мысалы, Бронислав Малиновский 1929 жылғы зерттеуін "Солтүстік-Батыс Меланезиядағы жабайылардың жыныстық өмірі" деп атаған). Он тоғызыншы ғасырдың басында салыстырмалы түрде жаңа АҚШ үкіметінің өкілдері бұл терминді ресми құжаттарда үнді тайпаларына қатысты жиі қолданған (мысалы, сот судьясы Бальдвиннің "Чероки ұлты Грузияға қарсы" ісіндегі қосымша пікірі). Бұл олардың христиан емес халықтарды "жабайылар" деп санауымен байланысты болды. Алғашқы антрополог Льюис Х. Морган "Ежелгі қоғам" (1877) еңбегінде қоғамның үш сатыдан тұратын эволюциясын қарастырған, оның пікірінше, ол "жабайылықтан" басталып, "варварлық" арқылы "өркениетке" жетеді. Еуропалық христиандар бұрын американдықтарды "мүшріктер" деп кеңінен атаған, бұл христиан құдайына табынбайтын адамдарды қаралайтын христиандық термин.
Аралдық
"Сквоу" ағылшын сөзі, егер ол жергілікті халықтың әйелдерін атау үшін қолданылса, әйелдерге деген жеккөрінішті және расистік көзқарасқа жатады. Бұл мәселе бойынша пікір қақтығыстары болғанымен, бұл сөз "негрес" сияқты, нәсілге негізделген, отаршылдық тұрғысынан қарағанда төменсіздік сезімін тудыратын басқа да сөздермен бірге қарастырылады. Құрама Штаттарда "сквоу" атауын географиялық жер-атаулардан жоюға бағытталған қозғалыс бар.