Кіріспе

Эпоним – біреудің немесе бір нәрсенің құрметіне аталған немесе осылай аталған деп есептелетін адам, орын немесе зат. Эпоним сөзінен туындаған сөздерге эпонимдік және эпонимді жатады.

Сөздің қолданылуы

Эпоним термині бірнеше байланысты тәсілмен қолданылады, олардың барлығы екі атаулы нырсе арасындағы нақты қатынасқа негізделген. Белгілі бір адамның атымен аталған адам, орын немесе зат есімдік қатынаста болады. Осылайша, Англияның Елизавета I – Елизавета дәуірінің эпонимі, бірақ Елизавета дәуірін де Англияның Елизавета I-нің эпонимі деп атауға болады. Генри Фордты «Форд мотор компаниясының есімдік негізін қалаушысы» деп айтқанда, оның тегі «Форд» және мотор компаниясының аты есімдік қатынаста болады. «Эпоним» сөзі сонымен қатар көркем шығарманың басты кейіпкеріне (мысалы, «Рокки» фильмінің Рокки Балбоасы) және авторларының атымен аталған туындыларға (мысалы, The Doors тобының «The Doors» альбомы) қатысты қолданылуы мүмкін. Уолт Дисней өзінің атымен Уолт Дисней компаниясын құрды, оның аты Уолт Дисней әлемі сияқты ойын-сауық парктеріне де тарады. Медициналық есімдік терминдерді медициналық епонимдер деп атау жиі кездеседі, бірақ мұндай қолданыс ұсынылмайды.

Үлкен және кіші әріптер

Ағылшын тілінде есімдер үлкен әріппен жазылатындықтан, эпонимдер үшін әдеттегі жағдай – терминнің есімдік бөлігін үлкен әріппен жазу. Олар есімдік сипаттағыштар ретінде қолданылғанда, әдетте үлкен әріппен жазылады, мысалы, Викториандық, Шекспирлік және Кафкалық. Дегенмен, кейбір есімдік сипаттағыштар мен есімдік қосымшалар қазіргі кезде көптеген сөздіктерде ортақ мәртебеге ие болғандықтан, кіші әріппен жазылады, өйткені олар мағынасын енді есімнің шығу тегінен алмайды. Ол кіші және үлкен әріптермен жазылуына мысалдар келтіреді, тіпті екі жағынан да стильделген терминдерді де қамтиды, сондай-ақ «Авторлар мен редакторлар өздері шешуі керек, бірақ қандай таңдау жасалса да, туындының барлық бөлімінде дәйектілік сақталуы тиіс» дейді. Эпоним есіммен бірге қолданылғанда, жалпы есім бөлігі үлкен әріппен жазылмайды (егер ол атаудың бөлігі болмаса немесе сөйлемнің бірінші сөзі болмаса). Мысалы, Паркинсон ауруында (Джеймс Паркинсонның құрметіне аталған) Паркинсон үлкен әріппен жазылады, бірақ ауру жазылмайды. Сонымен қатар, егер бар болса, сипаттағыш түрі медициналық терминдер үшін әдетте кіші әріппен жазылады (яғни, Паркинсон ауруы болса да паркинсондық), және грам-теріс, грам-оң болса да грамдық бояу. Дегенмен, үлкен әріппен жазылған Грам-оң немесе Грам-теріс ғылыми журналдар мен басылымдарда да жиі қолданылады. Басқа салаларда эпонимнің туындысы көбінесе үлкен әріппен жазылады, мысалы, физикада Ньютондық, философияда Платондық (бірақ махаббатты сипаттағанда кіші әріппен платондық қолданылады). Осылайша, Паркинсон ауруы соңғы медициналық әдебиетте (әсіресе постпринттерде) Паркинсонның ауруынан гөрі жиірек кездеседі.

Ағылшын тілінің ұлттық түрлері

Американдық және британдық ағылшын тілдерінің орфографиялық айырмашылықтары атаулас сөздерге қатысты болуы мүмкін. Мысалы, британдық стильде әдетте «кейсарь тілігі» қолданылады, ол американдық медициналық басылымдарда да кездеседі, бірақ «cæsarean section» (лигатурамен) кейде (көбінесе ескі) британдық мәтіндерде кездеседі, ал «cesarean» американдық сөздіктер мен кейбір американдық медициналық еңбектерде жиірек қолданылады.

Епоним орфографиялық стильдің салыстырмалы кестесі

Қазіргі кезде кең таралған сөздік стилі. Қазіргі сөздік стиліне қайшы келетін стилдер. Түсініктемелер Аддисон ауруы. *Аддисон ауруы*аддисон ауруы. Аллеман синдромы. Цезарь тілігі, "жиі үлкен әріппен" немесе кесарь тілігі, сондай-ақ кесариан немесе кесариан. Осы сөздің орфографиялық варианттары туралы қосымша ақпаратты Wiktionary: кесарь тілігінен қараңыз. дарвиндік [тек] және де дизельдік электрлік дизельдік қозғалтқыштық дизельдеу дизельдеу, дизельдеу *Дизель қозғалтқышы*Дизельдеу*Дизельдеу, Дизельдеу. драконий драконий көбінесе Драконий. эвстахийлік [тек] эвстахийлік көбінесе Эвстахий эвстахийлік құбыр [тек] эвстахийлік құбыр көбінесе Эвстахий құбыры эвстахийлік құбыр немесе Эвстахий құбыры. *Эвстахий құбыры*. фаллопийлік [тек] фаллопийлік көбінесе Фаллопий фаллопийлік құбыр [тек] фаллопийлік құбыр көбінесе Фаллопий құбыры фаллопийлік құбыр сондай-ақ Фаллопий құбыры. *Фаллопий құбыры*. марксизм [тек] марксист [тек]. *марксизм*марксист. мендельдік [тек] немесе Мендельдік [тек] мендельдік мұрагерлік [тек] немесе Мендельдік мұрагерлік [тек] бірақ Мендель заңдары. *Мендельдік мұрагерлік*. Ньютондық [тек]. *Ньютондық*. паркинсонизм [тек] паркинсониан [тек] паркинсониан треморы Паркинсон ауруы [тек] Паркинсонның ауруы [тек]. *Паркинсонизм*Паркинсониан*Паркинсониан треморы*Паркинсониан треморы*Паркинсон ауруы*Паркинсонның ауруы. кихоттық [тек]. *Кихоттық*. Рим сандары рим сандары. AMA нұсқаулығы рим сандарын және араб сандарын кіші әріптермен жазады. MWCD сандық мағынаға Roman деген бас сөздің астында кіреді, бірақ сандық мағынаға "үлкен әріп емес" деген белгімен кіреді.