Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Қытай тарихындағы маңызды этностар – қазіргі Қытайдағы этникалық топтар
Ethnicities of significance to the history of China
the ethnic groups in modern China
Қытай тарихындағы этникалық топтарға қатысты зерттеулер классикалық қытай әдебиетін, қытай және басқа елдердің әдеби көздерін, жазуларды, тарихи тіл білімін және археологиялық зерттеулер арқылы жиналған Қытай тарихындағы әртүрлі немесе болжамды маңызды этникалық топтарды қамтиды. Қытайдағы этникалық топтарды зерттеудегі қиындықтардың бірі – өте ұзақ уақыт кезеңдері және Қытай тарихымен бірге келген үлкен көлемдегі әдеби және тарихи жазбалар. Классикалық қытай этнографиясы (көптеген көне этнографиялар сияқты) көбінесе сырттай сипаттамалы болған, сондықтан қытай авторларының берген аттары нақты этникалық топқа, немесе мүмкін көпұлтты саяси бірлестікке қатысты ма дегені белгісіз. Кейде этнонимдер халықтың өзіндік ерекшеліктеріне емес, географиялық орналасуына немесе айналасындағы ерекшеліктеріне байланысты берілетін, және көбінесе ханьқытайлық авторлардың өмір салты, тілі немесе басқару жүйесі сияқты айырмашылықтар бойынша қытай және қытай емес деп есептеген адамдарды ажыратуда маңызды рөл атқармайтын. Көптеген этнонимдер тарихи тұрғыдан «варвар» деген сөзбен салыстыруға шақыратын сипатта қолданылған.
Ethnic groups in Chinese history refer to various or presumed ethnicities of significance to the history of China, gathered through the study of Classical Chinese literature, Chinese and non Chinese literary sources and inscriptions, historical linguistics, and archaeological research. Among the difficulties in the study of ethnic groups in China are the relatively long periods of time involved, together with the large volume of literary and historical records which have accompanied the history of China. Classical Chinese ethnography (like much premodern ethnography) was often sketchy, leaving it unclear as to whether Chinese depicted names referred to a true ethnic group or a possibly multiethnic political entity. Even then, ethnonyms were sometimes assigned by geographic location or surrounding features, rather than by any features of the people themselves, and often carried little distinction of who the Han Chinese authors considered Chinese and non Chinese for differences such as lifestyle, language, or governance. Many of the ethnonyms were historically used in such a way as to invite comparison with the word barbarian.
Ағылшынша атаулар
Қытай тарихында кездесетін әртүрлі этникалық топтардың қытай экзонимдерін ағылшын тіліне транслитерация арқылы немесе аударма арқылы беруге болады; мысалы, Dí 狄 Ди (немесе Ти) деп транслитерацияланады немесе "Солтүстік варварлар" деп аударылады. Кейбір жағдайларда авторлар нақты экзонимдерді есімдер ретінде аударуды, ал басқа жағдайларда жалпыламаларын ағылшын тіліндегі "варвар" деп аударуды ұсынады (мысалы, "Төрт варвар"). Американдық синолог Марк С. Абрамсон "варвар" сөзінің fan 番 және hu 胡 сияқты жалпылама терминдерге қатысты дұрыс аударма екенін, бірақ fancai 番菜 "шетелдік тағам" сияқты нақты атауларға қатысты емес екенін түсіндіреді. "Шетелдік" және "бөгде" сияқты аудармалар, ғылыми бейтараптыққа ұқсағанымен, жалпы аударма ретінде қолайсыз, себебі олар негізінен географиялық және саяси жаттықты білдіреді, яғни осылай аталған адамдар мен топтар Тан империясының сыртында болған және империяның азаматы бола алмайтындығын көрсетеді. Бірақ, fan және оған байланысты терминдердің көптеген қолданылуларында мұндай жағдай жиі кездеспейді. Олардың ішінде ең көп таралғаны – hu (Тан дәуірінде Орта Азияны білдіру үшін жиі қолданылатын) және төрт ежелгі этноним, олар Тан дәуірінде көбінесе жалпылама қолданылып, географиялық мағынаны білдіретін: yi (шығыс), man (оңтүстік), rong (батыс) және di (солтүстік) – олар мәдени және этникалық ерекшелікті білдіргенмен, аталған адамдарды немесе топтарды империя құрамына кіргізбеуге кедері келтірмейді. "Варвар" термині грек тілінен бастап қазіргі ағылшын тіліндегі қолданысына дейін көптеген өзгерістерге ұшырады, олардың барлығы Тан дәуіріне қатысты емес (мысалы, ортағасырлық Еуропада діни айырмашылықты көрсету үшін, түрлі этникалық, географиялық және саяси топтардың христиан емес өкілдерін белгілеу үшін қолданылуы), бірақ оның әрқашан төмендікпен, өркениетсіздікпен және жалпы мағынадағы сыртқылықпен байланысты болуы оны ең қолайлы таңдауға айналдырады, тіпті кейбір жағдайларда хан еместердің өздері немесе басқалар туралы айтқан сөздерінде де. Дегенмен, оның жағымсыз мағыналары оны жалпы аударма ретінде қолайсыз етеді. Сондықтан, мен бұл терминдерді нақты топтарды, адамдарды немесе құбылыстарды атағанда, сондай-ақ нақты этникалық топқа, тілге, географиялық орынға немесе мәдени кешенге сілтеме жасамағанда аудармауды жөн көрдім.
The Chinese exonyms of various ethnic groups encountered in Chinese history can be rendered into English either by transliteration or translation; for instance, Dí 狄 is transliterated as Di (or Ti) or translated as "Northern Barbarians". In some cases authors prefer to transliterate specific exonyms as proper nouns, and in other cases to translate generic ones as English "barbarian" (for instance, "Four Barbarians"). The American sinologist Marc S. Abramson explains why "barbarian" is the appropriate translation for general terms like fan 番 and hu 胡, but not specific ones like fancai 番菜 "foreign style food". Translations such as "foreigner" and "alien," though possessing an air of scholarly neutrality, are inappropriate as a general translation because they primarily connote geographic and political outsiderness, implying that individuals and groups so designated were external to the Tang Empire and ineligible to become subjects of the empire. This was frequently not the case with many uses of fan and related terms — most common among them were hu (often used in the Tang to denote Central Asians) and four ethnonyms of great antiquity that, by the Tang, were mostly used generically with implicit geographic connotations: yi (east), man (south), rong (west), and di (north) — that largely connoted cultural and ethnic otherness but did not exclude the designated persons or groups from membership in the empire. Although the term barbarian has undergone many transformations from its Greek origins to its current English usage, not all of which are relevant to the Tang (such as its use in medieval Europe to denote religious difference, marking non Christians of various ethnic, geographic, and political affiliations), its consistent association with inferiority, lack of civilization, and externality in the broadest sense often make it the most appropriate choice, including some cases when it is placed in the mouths of non Han referring to themselves or others. However, its pejorative connotations make it inappropriate as a general translation. Thus, I have chosen not to translate these terms when they designate particular groups, individuals, or phenomena and do not refer to a specific ethnic group, language, geographic place, or cultural complex.