Кіріспе

1981 жылы Эрик Лайонел Джонс жазған кітап

«Еуропалық керемет: Еуропа мен Азия тарихындағы орта, экономика және геосаясат» кітабы Эрик Джонс тарапынан 1981 жылы Еуропаның Кейінгі Орта ғасырларда күрт өрлеуіне сілтеме жасау үшін жазылған. Ислам және Қытай цивилизацияларынан бұрын, Еуропа ерте заманауи кезеңнен бастап 20 ғасырдың басына дейін әлемдік сауда мен саясатта бәсекелес болмаған толық үстемдікке бірте-бірте көтерілді. Бұл процесс еуропалықтардың алғашқы байланыстарынан және әлемнің кең аумақтарын отарлаудан басталды. Өнеркәсіптік революция осы үрдісті одан әрі нығайтты. Джонстың кітабы «Еуропалық керемет» терминінің пайда болуына себеп болды. Бұл «Ұлы Дивергенция» идеясымен тығыз байланысты, бірақ соңғысы Ренессанс кезеңінде Еуропаның өрлеуінің бастауларын емес, 18 ғасырдағы процестің нәтижесі мен Ұлыбританияның кейінгі «империялық ғасырына» назар аударады.

Қорытынды

Джонс қазіргі мемлекеттер мен экономикалардың Еуропаның шеткерші және кеш дамыған мәдениетінде алғаш рет неге дамығанын түсіндіруге тырысады. Ол түрлі факторлардың, әсіресе табиғи және экономикалық факторлардың өзара әрекеттесуінің Еуропаға тиімді, ал Азиядағы бәсекелестеріне кері әсер еткенін көрсетуге ұмтылады. «Еуропалық керемет» теориясы бойынша, Еуропадағы отбасылардың құрылымы, әйелдердің кеш үйленуі және аз бала тууы Еуропа халқының басқа әлемге қарағанда жақсырақ бақылануына мүмкіндік берді, ал әлем "еңсерілмей көбейді". Осылайша Еуропа Мальтус дағдарысына ұшырамады және прогрессивті капиталистік қоғам құра алды. Қалалану да маңызды фактор ретінде қарастырылады. Атап айтқанда, қалалар жартылай тәуелсіз болды, әсіресе итальяндық қала-мемлекеттер. Мұндай қалалардағы банк ісі, есептеу және жалпы қаржылық инфрақұрылымның дамуы Еуропаның өсуі үшін бірегей және маңызды деп есептеледі.

Қабылдау

Джонстың зерттеуі – Еуропаның ерекшелігі мәселесіне арналған ең ықпалды кітаптардың бірі. Кейбір тарихшылар, әсіресе "Калифорния мектебінің" өкілдері, Джонстың Еуропа мен Еуропа емес аймақтар арасындағы айырмашылық деңгейін шамадан тыс көтергенін айтады. Кітапқа деген қызығушылықтың артуы нәтижесінде американдық тарихшы Джоэл Мокир оны "тарихи үстемдік, евроцентризм және тіпті расизм деп есептегендердің наразылығына ұшыраған кітап" деп сипаттады. Джеймс Блаут, Андре Гундер Франк, Кеннет Померанц және Джон М. Хобсон сияқты ойшылдар оған қарсы шықты. Олар Джонсты евроцентризм және "мәдени расизм" (Блауттың термині) деп айыптайды.