Кіріспе

1977 жылы Джон Кассаветттің түсірген "Ашылу түні" – Джон Кассаветттің сценарийін жазған және режиссерлік еткен, Жена Роулендс, Бен Газзара, Джоан Блонделл, Пол Стюарт, Зора Ламперт және Кассаветттің қатысуымен түсірілген 1977 жылғы американдық психологиялық драмалық фильм. Фильмнің сюжеті сахна актрисасының басынан өткен оқиғаны баяндайды: ол бір жанкүйерінің қазасын көргеннен кейін, қайтыс болған әйелдің қайта-қайта пайда болатын шабытымен мазаланып, Бродвейдегі қойылымның премьерасына дайындалғанда нервтік күйзеліске ұшырайды. "Ашылу түні" Коннектикут және Нью-Йорк қалаларында өрбігенімен, Лос-Анджелес және Калифорния штатының Пасадена қалаларында түсірілді, ал театрлық қойылым сахналары Пасадена қалалық аудиториясында өткізілді.

Сюжет

Миртл Гордон – танымал, бірақ қиын жастағы актриса, Нью-Хейвен қаласында, Коннектикут штатында "Екінші әйел" атты жаңа пьесаның Бродвейдегі көрсетіліміне дейін қала сыртындағы алдын ала қойылымда өнер көрсетеді. Көрермендермен қоштасып, театрдан шығып бара жатқанда Миртл автограф беріп, Нэнси есімді жас қызға кездеседі. Қыз Миртлді қуып жетеді де, көлік шауып алады. Миртл оқиғаға қатты алаңдайды, тіпті қыздың жаназасына (шива) барады, бірақ оның отбасы оны салқын қарсы алады. Миртл "Екінші әйел" пьесасындағы кейіпкерімен байланысуға тырысады, бірақ оның жасынан басқа ешқандай мақсаты жоқ екенін сезінеді. Көптеген қойылымдар барысында Миртл пьесаның түпнұсқа мәтінінен сан алуан жолдармен ауытқиды, жолдарды өзгертеді, реквизиттерді лақтырады, төртінші қабырғаны бұзады және сахнада құлайды. Бұл пьесаға қатысқан басқаларды ашуландырады. Пьеса авторы Сара Гуд Миртлді өз жасымен бетпе-бет келуге мәжбүрлеуге тырысады. Миртл оған көлік апатында қаза тапқан Нэнсидің көрінісін көріп жүргенін мойындайды және оны өзінің жастық шағының көрінісі деп санайды. Миртлдің психикалық жағдайы нашарлай береді, ол көп ішімдік ішіп, маскүнем болады. Ол Нэнсидің өзіне шабуыл жасағанын көреді, кейін Сараның қонақ үй бөлмесінің қабырғасына лақтырылып, көзілдірігін сындырып, бетін кесіп алады. Оқиға Сараны қорқытып, Миртлді пьесадан шығарып алмақшы екенін білдіреді, себебі ол психологиялық тұрғыдан өнер көрсете алмайды. Репетициядан кейін Миртл Сараның медиумына (рухани байланысшы) көмек сұрауға барады және Нэнсидің көрінісімен тағы бір қақтығысқа түседі, бұл жолы қарсы тұрып, Нэнсидің рухын "өлтіреді". Миртл өзінің серігі және бұрынғы сүйіктісі Морис Аронсты азғыруға тырысады, бірақ ол бас тартады. Миртл тұсаукесер күні уақтылы келмейді. Келгенде, ол мас күйде тұрады, тіпті тұруға да қиналады. Көрермендердің ынтасы төмендегенде, режиссер Мэнни Виктор қойылымды бастауды талап етеді. Миртл пьесаның алғашқы көріністерінде күресіп, кірер алдында және сахнада екі рет құлайды. Қойылым жалғасқанда Миртл бір ырғақты табады. Соңында ол Мориспен бірге түпнұсқа мәтіннен шығып, пьесаның соңғы актісін импровизациялайды, бұл продюсерлерді ашуландырады, ал көрермендер ыстық қол соғыспен қарсы алады.

Талдау

2018 жылы Esquire журналындағы ретроспективалық мақаласында сыншы Dom Nero «Opening Night» фильмін қорқынышты фильм немесе көркем қорқыныш фильмі деп сипаттап былай деп жазды: «Фильмнің титулдық тізбегі көрермендердің әдеттегі ынтасын зор күйреуге ұластырады, біздің шындығымызды алып, «Get Out» сияқты шындыққа негізделген қорқынышты фильмдердегідей бір мезгілдегі қараңғы жақтарын көрсетеді. Генна Роулендсті ұзын, қара, көлеңкелі плащтар мен жағалармен орап, оның төңірегіндегі алғашқы әлемді жарқын, қанды қызыл түске бояғанда, ол кино актерлігінің және киножұлдыздық мәдениеттің қиын, тіпті зұлым ритуалдарын ойын-сауық үйінің айнасы сияқты көрсетеді, мысалы «Mulholland Drive» фильміндегідей. Фильмнің әуелі қорқынышты, кейін аспаптық музыкасы Джон Карпентердің музыкалық тақырыптарын еске түсіреді, ол маскалы құбыжықтың қала маңындағы жасөспірімдерді қорқытуындай психологиялық күйреуді алдын ала сезіндіреді».

Өндіріс

Нью-Хейвен, Коннектикут және Нью-Йорк қалаларында өрбуіне қарамастан, "Ашылу кеші" фильмі Лос-Анджелес және Пасадена, Калифорнияда түсірілді. Фильмдегі театр сахналары Пасадена азаматтық аудиториясында түсірілген. 1978 жылы фильм 28-ші Берлин халықаралық кинофестиваліне ұсынылып, Гена Роулендс "Үздік әйел актер" номинациясы бойынша күміс аю сыйлығын жеңіп алды. 1992 жылы фильм Канн кинофестивалінде конкурсқа қатыспай көрсетілді.

Қабылдау

Ашылу кеші АҚШ-та жағымсыз пікірлерге ұшырады. Баспасөз көрсетілімінен кейін жарияланған "Variety" журналының шолуында: "Бұл туындыға қанша кино көрерменнің қызығушылық танытатыны күмәнді, көрермендер Кассаветстің кейіпкерлерін бұрыннан көрген жоқ па деген сұрақ туындайды. Ол осыған дейін де осындай фильмдер түсірген, бірақ оларға көп адам қызығушылық танытқан жоқ сияқты". Нью-Йорктегі көрсетілімінде көптеген газеттер мен журналдар фильм туралы ешқандай пікір жазбады. Одан бері фильмнің беделі жақсарды. Қазіргі таңда 26 шолу бойынша Rotten Tomatoes сайтында 96% "жаңа" рейтингке ие; пікір білдіргендердің консенсусы: "Ашылу кеші Джон Кассаветстен күтілгендей тығыз және түсінігі қиын, бірақ тіпті режиссердің қарсыластары да Джена Роулендстің актерлік шеберлігінің күшін мойындауға мәжбүр".