Кіріспе

Түркиядағы арал. Стамбулға жақын орналасқан Яссыада (Түрікше: Flat Island) аралы 2013 жылы ресми түрде Демократия және еркіндік аралы (Түрікше: Demokrasi ve Özgürlükler Adası) деп аталды және Мармара теңізіндегі Принцтер аралдарының бірі болып табылады, Стамбулдың оңтүстік-шығысында орналасқан. Византия дәуірінде ол Плати (Πλάτη) деп белгілі болған. Бұл аралды Егей теңізіндегі Ясси-Ада аралымен шатастырмау керек. Ауданы 1,5 км² болатын арал, ресми түрде Түркияның Стамбул провинциясының Адалар (Түрікше: Adalar) ауданының бір бөлігі болып есептеледі.

Тарих

Византиялықтар Платиді ең алдымен көрнекті тұлғаларды жер аудару үшін пайдаланды. Мұндай тұлғалардың бірі – армян патриархы (католикос) Нарсес, ол 4-ші ғасырда Принкипоста түрмеге қамалуға дейін осы жерге жіберілді. 11-ші ғасырға дейін олар осы аралды саяси тұтқындар үшін қолданып келді және осы кезеңдегі төрт жер асты түрме жатағының қалдықтарын әлі де көруге болады. Византия императоры Теофилос аралда Платея монастырын салдырды, ал 860 жылы аралға жер аударылған патриарх Игнатий оған шіркеу салдырды; шіркеудің астындағы туннельдер түрме ретінде пайдаланылды. 1204 жылы Төртінші крест жорығы кезінде Платиді латын крестшілері басып алды. 1857 жылы Яссыаданы британдық елші Генри Булвер, романшы Эдвард Булвер Литтонның інісі сатып алды. Ол мұнда тыныш өмір сүру үшін өзіне сарай және басқа да бірнеше құрылыстар салдырды. Булвер тіпті аралда ауыл шаруашылығы өндірісін ұйымдастырды, өзін кем дегенде жартылай қамтамасыз етуді көздеді. Бірақ ол Яссыаданы Мысырдың кедиві Исмаил Пашаға сатты, ол ешқандай жаңа ғимараттар салған жоқ және аралды толығымен ескермеді.

Яссыданың сынақтары

1923 жылы Түркия Республикасы құрылғаннан кейін арал түрік мемлекетінің меншігіне өтті, ал 1947 жылы оны Түрік Әскери-теңіз күштері сатып алып, мұнда бірнеше мектеп салды. 1960 және 1961 жылдар аралығында мектеп ғимараттары 1960 жылғы әскери төңкерістен кейін бұрынғы үкіметтік Демократиялық партия мүшелерінің сот процесіне алаң болды. Көптеген айыпталушылар өлім жазасына кесілді, ал үшеуі – бұрынғы премьер-министр Аднан Мендерес және министрлер Фатин Рүштү Зорлу мен Хасан Полатканы 1961 жылы өлімге кесті, алдымен Мармара теңізінің оңтүстік жағалауына жақын орналасқан Ымралы аралына (İmralı adası) жеткізілді. Сот процесінен кейін Яссыада Түрік Әскери-теңіз күштеріне қайтарылды және 1978 жылға дейін әскери-теңіз мектебінің ғимараттарында сабақтар жалғасты. 1993 жылы арал Стамбул университетінің Теңіз өмірі және теңіз өнімдері факультетіне тиесілі болды, ол оны сабақтар мен зерттеулер үшін пайдаланды. Бірақ аралдағы күшті жел студенттердің өмірін қиындыққа толы етті, соңында сабақтар басқа жерге көшірілді. 1960 жылғы әскери төңкеріс, Түрік Республикасы тарихындағы алғашқы төңкеріс және 1960 жылғы сот процесінен кейін «Яссыада» есімімен байланысты жағымсыз ассоциацияларды жою мақсатымен арал 2013 жылы «Демократия және бостандық аралы» деп қайта аталды. Наразы экологтар оны «Бетондада» (түрікше: Бетон арал) деп атап кетті.