Кіріспе

1910 жылы Бельгияда құрылған жаңа діни қозғалыс. Католик отбасында өскен Антуан жастық шағында көмір шахтасында, кейін болат зауытында жұмыс істеді, 1866 жылы әскери қызметтен өтті. 1873 жылы Кэтринге үйленгеннен кейін, кәсіби себептермен бірнеше рет көшіп-қонып жүрді. Аллан Кардек еңбектеріне әсерленген ол 1890 жылдары спиритуалистік үйірме ұйымдастырды. 1893 жылы ұлының қазасы оның католицизмге деген сенімін толығымен жойды. 1896 жылы ол спиритизм көзқарасын кітапта түсіндіріп, содан кейін емдеу қабілетін ашты. Жылдамдамыра емші ретінде танылып, көбінесе католицизмге немесе медицинаға көңілі толмаған жұмысшылардың арасында көп ізбасар жинады. 1906 жылы ол спиритизммен байланысын үзіп, жаңа дін құрды, доктринасын баяндайтын үш кітап жариялады және алғашқы антуандық ғибадатхананы қадірледі. 1912 жылы қайтыс болғаннан кейін Екатерина күйеуінің есімін қастерлеуге негізделген орталықтандырылған құлшылықты және ұйымдағы қосымша ережелерді енгізу арқылы діннің жалғасуын қамтамасыз етті. 1940 жылы ол қайтыс болғанда француз және бельгиялық ғибадатханалар арасында кейбір даулар туды. Антуандық наным-сенімдер католицизм, қайта туу және эзотерикалық емдеудің кейбір элементтерін біріктіреді. Антуандықтардың пікірінше, адам ақыл-ойының тудырған материялық иллюзиядан арылып, жамандық пен азаптың себебі саналатын санаға жетуі керек. Өмірдің мақсаты – «сұйықтықтар» арқылы моральдық жетілу арқылы қайта туу циклынан босану, олар тыныш дұға және аурулар мен жаулардың зияны арқылы жиналған барлық адамдық әрекеттердің нәтижесі болып табылады. Антуандықтардың наным-сенімдері ар-ождан мен ерік бостандығын маңызды деп есептейтіндіктен, олар дінді таратумен айналыспайды және кімді де болжамайды. Олар әлеуметтік мәселелер бойынша ешқандай нұсқаулар бермейді. Антуандықтардың басты мақсаты – емдеу болғанымен, медицина саласына араласпайды және дәстүрлі медицинаны қолданудан айырмайды. Ғибадатханаларда қарапайым және қысқа қызметтер күніне екі рет өткізіледі, олар ғибадаттың екі түрінен тұрады: «Жалпы операция», ол шіркеуге сұйықтықты беруден тұрады, және Антуанның жазбаларын «Оқу». Қызметтерді атқаратын мүшелер дінге берілгендігін көрсететін толығымен қара киім киеді, оларға жалақы төленбейді. Ғибадатханалар сонымен қатар денсаулыққа байланысты сұраныстарды алуды қалайтын адамдармен емшінің кеңесу орны болып табылады. Антуандық мерекелерге христиандық мерекелер және негізін қалаушы жұпты және алғашқы ғибадатхананың қадірленуін еске алатын үш күн кіреді. Бельгияда қоғамдық пайдалы ұйым ретінде, ал Францияда діни бірлестік ретінде тіркелген дінді ең белсенді мүшелерден тұратын кеңес басқарады. Ол анонимдік сыйлықтар есебінен қаржыландырылады және ізбасарларынан ақша сұрамайды. Францияда 1995 жылғы Парламенттік баяндамада Антуандықтарды секта ретінде жіктеуді діни топты зерттеген әлеуметтанушылар сынға алды, ал секталарға қарсы күреске қатысқан көптеген адамдар секталық бұрмалаушылықтар туралы хабарламады.

Балалық шағы мен кәсіби қызметі

Луи Жозеф Антуан 1846 жылдың 7 маусымында Бельгияның Монс-Кротте қаласында "Капеллада" деп аталатын жерде дүниеге келді. Ол Рим-католик шіркеуіне жататын үлкен отбасының ең кіші ұлы болды. Оның анасы – Катерина Кастиль, 1797 жылы туған. Ол Приессе көшесінде өсіп, Монстағы бастауыш мектепте білім алды. Он екі жасынан бастап Луи әкесінің ізімен көмір шахтасында жұмыс істеді. Бір күні шахтада жұмыс істеп жүргенде, оның лампосы түсініксіз себеппен өшіп қалды, ол мұны жұмыстан бас тартуға берілген құдайдың белгісі деп түсінді. Ол екі жыл шахтада жұмыс істеді, содан кейін Сераингтегі Коккерль фабрикасында болат соққышы болды. 1866 жылы Бельгия милициясына қабылданды және әскери міндеттерін Брюггеде орындады. 1873 жылдың 15 сәуірінде Жанна Катерина Коллонға үйленгеннен кейін, ол соққыш болып жұмыс істеген кезде, отбасы 1876 жылдың тамызында Бельгияға оралды. 1879 жылдың ақпанында Польшаға қайтып, Прагуа болат зауытында Пастор мырзаның бас соққышы болып жұмысқа орналасты, ал әйелі зауыттың асханасын басқарды. Отбасы Жемпе-сюр-Мёз (Бельгия) қаласына көшті, онда ол жұмысшылар үшін жиырма үй салды. 1886 жылдың 5 ақпанында Антуан 1885 жылдың 10 қазанында Денис Коллонға дене күші қолдану фактісі үшін екі франк айыппұл төлеуге үкім шығарылды. 1900 жылға дейін Лекси фабрикасының қақпашысы және жинаушысы болып жұмыс істеді.

Спиритизмнің ықпалы

Жас болса да, Антуанның діни ынтасы зор болды, оны тарихшы Пьер Дебухтай «жайлы формализмге ұмтылған құлшыныс» деп сипаттады. Антуанның сенімі мықты болғанымен, ол өзінің дініне қанағаттанбады. Ол Алан Кардектың жазбаларына ықпал етуді бастады және 1884 жылы досы Густав Гон арқылы спиритизммен танысты. Жемпе-сюр-Мёз қаласында достарымен бірге «Иеміздің жүзімшілері» («Les Vignerons du Seigneur») атты спиритизм қозғалысын құрды. 1893 жылдың 23 сәуірінде флебит салдарынан қайтыс болғаннан кейін Антуан және оның тобы христиандықтан толыққанды бас тартты; сондай-ақ, спиритизм отырыстарына қатысқаннан кейін ата-аналары қайтыс болған ұлдарының Париждегі фармацевт ретінде қайта туғанына сенді. Адамдарды отырыстарға шақыру үшін жарнама таратылды. Содан кейін ол емдеу қабілеттерін ашты және 1900 жылға қарай көптеген науқастарды емдеді; осыдан кейін ол «Жемпепе сауықтырушысы» деп аталды. Ол спиритизмден үйренген емдік заттарды таратты, вегетариандық өмір салтын, сондай-ақ, қанағаттандыру мен майлы тағамдардан аулақ болуды жақтады. 1900 жылдың 8 қарашасында Лиеж прокуроры анонимді хат алғаннан кейін, дәрігерлер Луи Ленгер мен Габриэль Коринді Антуанның емдеу қызметін тексеруді сұрады. 14 желтоқсанда комиссар Антуанның науқастарды емдеу туралы бұйрықтарын алған Жемпепедегі Низет фармацевтикалық дүкеніне шабуыл жасады. Үш күннен кейін прокурор мен екі дәрігер Антуанның емдеу қызметі туралы сұрақ қойып, бірнеше консультацияға қатысты. Прокурордың баяндамасында Антуан өте ынтымақты болғаны, оның емдеу әдістері «қарапайым» болғаны және көптеген науқастардың жазылғаны, бірақ тек гипноз арқылы екені айтылды; ол оның «шынайы ниетін» байқады, бірақ сонымен қатар оның қызметі «қоғамдық денсаулыққа қауіп төндіруі мүмкін» деп мәлімдеді. Антуан 1901 жылдың 19 ақпанында қылмыстық сот алдында тұрды; дәрігер Корин және емделгенін айтқан үш науқас куәгерлер тақтасынан сөйледі. Нәтижесінде, Антуанға 60 франк көлемінде шартты айыппұл салынды. Осы арада, 1900 жылдың 25 желтоқсанында Антуан сол жылдың басында сатып алған Томбаль және Буа-дю-Монт көшелерінің бұрышында орналасқан жаңа ғимараттың ашылуына шамамен 180 адам қатысты, содан кейін ол оны Алан Кардек, Арстың ділдары және доктор Хаус портреттерімен безендірді. 1901 жылы Антуан спиритизм журналы «Хабаршы» (Le Messager) газетінде онымен серіктес болатын дәрігерлерді іздеу туралы жарнама жариялады, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Сонымен қатар, Леон Денистің «Көрінбейтін әлемде» кітабы оған үлкен әсер етті. Ол емдеушілік заттарынан бас тарта бастады, әсіресе соңғы сот процесінен кейін, және біртіндеп спиритизмді тастады, өйткені ол кейде жалған медиумдардың алдауына ұшырады. 1902 жылы оның «Иеміздің жүзімшілері» тобы шақырылғанмен, спиритизм федерациясын құруға қатыспады, содан кейін 1905 жылы мүшелері Лиеждегі конгресске дайындық кездесуіне қатыспады және 0,25 франк жарна төлеуден бас тартты. 1905 жылы ол күніне 400-ге жуық науқасты қабылдады. Сол кезде ол төрт беттік жарнамалық парақшаны басып шығарды, онда спиритизмге сілтеме жасамай, Евангелиядан алынған үзінділерге түсініктеме берді.

Жаңа діннің негізі

1906 жылы Антуан «жаңа спиритизм» деп атаған руханилықты ашты, ол оны спиритизмнен толығымен бас тартуға, тек сенім арқылы емдеуге және ғибадатханада ұжымдық емдеуді ғана жүзеге асыруға, соның нәтижесінде құрылымды діни қозғалыстың негізін қалауға итерді. Сол жылы «Иеміздің жүзім шаруалары» ұйымының жақтастары Шарлеруадағы спиритистердің ұлттық конгресіне соңғы рет қатысты, бұл олардың өзара қолдау көрсетуінің ресми аяқталуын білдірді. Келесі жылы Антуан спиритизмді қырағылықпен жоққа шығарды. Бұған қоса, ілімде моральдық аспектілер маңыздырақ болды, ал тәжірибелік зерттеулер жойылды. Спиритизм ілімінен бас тартқандықтан, жаңа діни топ спиритизм журналдарында сыналып жатты. Сол кезде Антуанның шәкірті Мартин Жанфильс болды, ол Корбо көмір шахтасында жұмыс істеді. Бірнеше жыл бұрын Жанфильс әйелінің және өзінің тізе мен аяқ ауруларын емдеу арқылы емдеу қабілетіне ие болғанына сенді, содан кейін Джемеппедегі пациенттер оған кеңес сұрады. 1907 жылдың 16 қаңтарында Антуан мен Жанфильске емдеу өнерін заңсыз тәжірибе еткені үшін сот ісі қозғалды. Жанфильс сотқа өзінің тек ауырсынуды басуға тырысқанын және пациенттерін әрқашан дәрігерлерге жібергенін түсіндірді. Антуан судьяға науқастардың маңдайына қолын қойып, дәрі жазып бергенін айтты; доктор Дельвилл және Антуанның емдеген баласының ата-анасы куәлік берді, содан кейін мырза Дюпре айыптаманы жариялады. Бас прокурор Майерс 1918 жылғы заңсыз емдеу өнері туралы заңнаманы талдап, Антуанның жасаған әрекетіне қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Сол жылдың 22 қазанында ақтау шешімі бекітілді, ал Майерске көптеген жақтастар терең алғыс айтты. Стенограф миссис Десар Антуанның ілімдерін 1907 жылдың мамыр айынан 1909 жылдың сәуір айына дейін жарық көрген «Ауданның сәулесі» (L'Auréole de la conscience) журналына түсірді, ал үш кітап жаңа ілімді дамытып, «Атаның он қағидасы» деген Антуандық сенімін қамтиды. Сол кезде ғибадатхана күн сайын тез толып, Антуанға күн сайын 250-ге жуық хат немесе телеграмма келіп тұратын. Қазіргідей емес, прозелитизмнің бір бөлігі 70 саудагерлер пальто мен бас киім киіп, портфельмен жүргізілді. 1909 жылдың мамыр айынан 1910 жылдың Пасхасына дейін Антуан көпшілік алдында пайда болмады, ораза ұстап, дұға ету үшін жалғыз өмір сүрді. Оның ізбасарларының бірі Флориан Дерегнаукур оның орнына ғибадатты жүргізіп, Антуан әдебиетін жариялады. 1910 жылдың 15 тамызында Антуан жеке кеңестерден бас тартатынын жариялады және Жемепп-сюр-Мёз ғибадатханасын құттықтады, ол Бой де Монт көшесінде (кейін Альфред Смит көшесі, қазіргі Руссо көшесі) орналасқан, құны шамамен 100 000 франкқа бағаланды. Антуан өзінің әйелін өзінің мұрагері етіп тағайындады және діннің қаржылық мәселелерін басқару үшін жақтастардан тұратын кеңес құрды. 1911 жылдың 11 маусымындағы жиналыста кеңес «The Unitive (L'Unitif)» атты газетті шығаруды ұсынды, ол сол жылдың қыркүйек айында 400 000 данамен және 6 000 жазылушымен шығарылды. Дін ғибадаттарын тіркеу бойынша сот ісіне байланысты Антуан комитетінің хатшысы Дерегнаукур 1910 жылдың 29 наурызында Ішкі істер министріне және 1910 жылдың 19 сәуірінде Әділет және діни істер министріне хат жазды. Антуан дінін ресми тануды талап ететін 160 000 қол қою өтінішін 1910 жылдың 2 желтоқсанында Өкілдер палатасына жіберіп, 1911 жылдың 27 қаңтарында Әділет министріне жіберді. Оның болжамдары кейде дұрыс болмаса да, Антуан өз жақтастары тарапынан пайғамбар ретінде қарастырылды, ал кейбіреулері оның табиғаттан тыс көріністерді жасай алатынын айтты; Антуан өзі бұл құбылыстардың рас екендігі туралы ештеңе айтпады. Өзінің жақтастары «Ата» деп атаған Антуан 1912 жылдың 25 маусымында инсульттан қайтыс болды. Содан кейін ол үшінші күні қайта тіріледі деген қауесет тарады, бірақ Дебухтай олардың «әдемісөздерден» шыққандығына сенді және антуанистер бұған сенбеді. 1912 жылдың 30 маусымында оның жерлеу рәсіміне арналған шеру Джемеппеде үлкен оқиға болды, оған 100 000 жақтас оның денесі үшін дұға етуге келді. Кейіннен антуанистерге мәйітті бастапқыда кедейлер қабіріндегі қала зиратына көшіруге рұқсат берілді. 1920 жылы Антуанның жесірі елдің патшайымынан оның денесін Жемеппедегі ғибадатхана бағына алып кетуге рұқсат сұрады, онда шағын ғибадатхана салынар еді, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Мұрагерлік ретінде 1931 жылы қаладағы Либералдық партияның шешімімен Спадағы бір көше «Ата Антуан көшесі» («Rue du Père Antoine») деп аталды, ал Антуанның 1952 жылы жасалған гипстен жасалған бюсті Льеждегі Валлон өмірінің мұражайында (Musée de la Vie wallonne) қойылды.

Сплиттерлік топтар

Антуан тірі кезде, Вервьерде Жоселин есімді шағын оқшау топты басқарды. Антуандықтардан маңызды жарылысты Луи Антуанның жүрек туысы Пьер Дор (15 мамыр 1862 жылы Монс Кроттеде туған) бастады, және ол "Доризм" деп аталды. Ол бастапқыда өзінің ағасының "Иеміздің жүзімшілері" спиритистік үйірмесіне қатысты, бірақ өзінде емдеу қабілеті бар деп ойлағандықтан, бөлінуге шешім қабылдады. Ол науқастарды емдеуге тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады және ағасының тобына қайта оралды. Бірақ ол бір науқасын Ресейге алып барды, онда ол аптасына шамамен 7000 адамды емдеу арқылы сәттілікке қол жеткізді, бірақ дәрігерлердің шағымдарынан кейін Бельгияға оралды. Ру Вильбороу қаласында ол "Ахлақ мектебі" ("L'École Morale") деп аталатын зал салды, онда ол науқастарды емдеді және ағасының ұстанымдарымен ұқсас оқуларды таратып жүрді. Ол өзінің теориясын 1912 және 1913 жылдары жарық көрген екі кітапта түсіндірді: "Жанды жаңарту катехизмі" (Catéchisme de la restauration de l'âme) және "Мәсіх қайтадан сөйлейді" (Le Christ parle à nouveau) – өйткені ол өзін Иса Мәсіхке, ал Антуанды Жақын Иоаннаға теңеді. Дебухтай мұны Антуанның жазбаларының ұрлық болуы мүмкін деп санайды. Дор көкөністерді суда қайнатып жеу және некеге тұру алдында тазалықты сақтауды ұсынды. 1916 жылы ол заңсыз емдеумен айналысқандығы үшін сотталды. Содан кейін ол Укклеге көшіп кетті, және ол қайтыс болғаннан кейін (5 наурыз 1947 жыл) оның қозғалысы жойылды.

1912-1940: Әйелі Екатерина мұрагер болды

Луи Антуанның сауатсыз әйелі, Кэтрин (туған 26 мамыр 1850 жылы, Жемпе-сюр-Мёз – қайтыс болды 3 қараша 1940 жылы, Жемпе-сюр-Мёз), ізбасарлары «Ана» деп атаған, оны өзінің мұрагері ретінде тағайындады, бірақ дінді қалай басқаруға қатысты оған ешқандай кеңес бермеді. 1918 жылдың желтоқсанында, ал 1919 жылдың қыркүйегінде ол Антуандық құлшылыққа заңды мәртебе беру үшін Бельгия короліне және Әділет министріне хаттар жіберді. Келесі екі жылдың наурыз айында, құлшылық хатшысы Фердинанд Делькрой осы мақсатта тағы екі хат жіберді, нәтижесінде 1922 жылы діннің қоғамдыққа пайдалы екені мойндалды. Антуанның қайтысынан кейін оның харизмасын қозғалыста теріс пайдаланудың алдын алу үшін, Антуандық «L’Unitif» журналы Кэтринның заңды мұрагер екенін көрсетіп, емшілердің рөлінің шектерін нақтылайтын мақалалар жариялады. Мұрагерлік дағдарысының алдын алу және діннің үзіліссіз жалғасуын қамтамасыз ету үшін Кэтрин күйеуінің бейнесіне орталықтандырылған құлшылықты насихаттауға шешім келді, соның нәтижесінде 1925 және 1930 жылдар аралығында бірнеше ережелер енгізілді. Мысалы, ол ғибадатханадағы биік тұғырға күйеуінің суретін «Әке операция жасап жатыр» деген жазумен қойды, содан кейін өзінің суретін де қосты. Ол сондай-ақ дінге ең белсенді қатысушыларға – дессерванттарға жоғары тұғырдан жалпы операцияны жүргізуге рұқсат берді, бірақ осы рәсімнен бұрын операцияны Әке жүзеге асырып жатыр екенін және қанағат алу үшін оған сену қажет екенін мәлімдеуді талап етті. Ол Антуанның жазбалары оқылғанда дессерванттың тұғырда отыруын қалады. Сонымен қатар, 25 маусымды Әкелер күні ретінде және шомылу, қауымдасу және неке сияқты рәсімдерді ұйымдастырды, бұл топты институционалдық дінге айналдырды. Ол күйеуінің жазбаларында ешқандай өзгеріс жасамауды бұйырды және 1932 жылы шәкірттердің жеке оқыту өткізген оқу залдарын жапты. Алайда, күйеуінің жазбаларын кез келген адам сатып ала алатын болса, Кэтрин енгізген өзгерістер мен ережелер тек дессерванттарға қолжетімді кітаптарда жазылды, осылайша құпия болып қалды. 1930 жылдың 17 маусымынан бастап, адал Нарсисс Нихуль ғибадатхана тұғырында жалпы операцияны жүргізу үшін оның орнына келді.

1940: ғибадат жалғасы

Антуандықтар тарихы 1940 жылдан кейін үнсіз болды. Бельгияда Антуандық Кеңестің президенті Жозеф Нигуль, содан кейін оның ізбасарлары, осы орган мүшелерімен бірге, өмірінің соңына дейін дінді басқарды. Екатеринаның билігіне оның қайтысынан кейін қозғалыстың бельгиялық тармағы күдік келтірді, ол жасаған діни өзгерістерді жойды: ғибадатханалардағы суреттерді алып тастау, крещение, неке және қасиетті тамақ рәсімдерін тоқтату, Антуанның еңбектерін аударуға қарсылық көрсету. Дегенмен, 1 сәуірде Анжурда Антуан дәстүріне адал екендерін мәлімдеген бельгиялық топ ғибадатханада Антуандердің портреттерін сақтап қалды. Францияда антуандықтар негіздеуші жұптың барлық талаптарын орындауға тырысты. Осы айырмашылықтарға қарамастан, екі тармақ бір-біріне қолдау мен түсініктік көрсетіп келеді. Осылайша, Екатеринаның қайтысынан кейін антуандық діннің екі түрі пайда болды, олар бүгінгі күнге дейін сақталған: біреуі Бельгияда, екіншісі Францияда. Бельгияда діннің өсуі тездетілмей, тіпті азайды, себебі 1968 жылдан бері ең бір ғибадатхана да салынбады және олардың бірнешеуі жеткілікті мүшелердің және/немесе қаржының болмауынан бос тұр. Керісінше, Франциядағы ғибадатханалар 1993 жылға дейін салынып келді, сонда Тулузада жаңа ғибадатхана ашылды.

Теология

Антуандықтар Құдай заңымен немесе санамен басқарылатын рухани әлем мен табиғи заңдармен басқарылатын материалдық әлемнен тұратын дуалистік ғаламға сенеді, онда материя – интеллект тудырған қиял арқылы қабылданатын иллюзия. Адам денесінде де, құдайлық санасында да екі әлемді біріктіреді. Антуандықтардың пікірінше, адамзат заңдары мен ғылымның маңызы төмендеп кеткен, себебі олар санаға емес, интеллектке негізделген. Дін қозғалысы өлімнен кейін қайта туылу арқылы рухани прогреске сенеді: рухтың адам денесіне көшуі – рухани жетілудің дәрежесін ғана көрсетеді. Қайта туған адам бұрынғы өмірінен ештеңе есінде қалмайды, бірақ рухани жолында қайтадан прогреске жете алады, соның нәтижесінде оны қайта туылу циклынан босататын құдайлық күйге қол жеткізеді. Өмірі бойы ауруға ұшыраған, аскетизм мен адалдықты көрсеткен Антуанды оның ізбасарлары құтқарылуға жетудің үлгісі деп есептейді. Антуандық ілім Жаратылыс кітабындағы түпкі күнә туралы жаңаша түсінік береді: Адам Еваның артынан еріп, материяның символы – жыланға сенім артты. Ол физикалық әлемнің материалдығын көзге елестетіп, құдайлық санасынан бас тартып, жақсылық пен жамандық туралы түсініктерді қалыптастырды. Киелі кітаптағы «жақсылық пен жамандық білімінің ағашы» «жамандықты тану ғылымының ағашы» ретінде қайта қарастырылады. Сондықтан, Құдай әр адамның ішінде тұрады, демек, жауыңды да сүйгенің абзал. Сонымен қатар, үштік ілімі қабылданбайды. Икемді және шектеусіз антуандық сенімдер қазіргі заманғы сенімдерге жақын, себебі ізбасарлар өздері қалаған сенімді таңдап, оқиғаларды өздерінің түсінігінде түсіндіре алады. Дін ар-ождан бостандығы мен ерік таңдауына үлкен мән береді, бұл оны тартымды етеді және ізбасарлары арасында әртүрлі сенімдердің дамуына ықпал етеді, олар бір мезгілде басқа діни дәстүрлерге де жүгіне алады. Кейбір сенушілер Антуанды Құдайдың жанындағы тұлға деп санайды, ал католиктік дінін ұстанатындар оны Иса Мәсіхке тең пайғамбар деп есептейді, ал Жаңа дәуір ілімдерін ұстанатындар оны рухани тұлға ретінде қарастырады. Қозғалыс балаларды дінге баулу мен дін таратуға қарсы, тіпті ғибадатханаға келгендерге де, саяси мақсаттары жоқ және барлық адамды тең деп есептейтіндіктен, құрметті атақтарды қолданбайды. Жазушы Луи Паувелс басқарған мерзімді басылым діннің басты мақсаттарын «өзара көмек, рухани және адамдық ынтымақтастық, қолжетімділік және қонақжайлық» деп түйіндеді.

Сұйықтықтар

Космостың негізгі қағидасы – сұйықтық, Антуанизмде жиі кездесетін тақырып. Ойлар, сөздер, адамның іс-қимылдары мен әлеуметтік байланыстар сұйықтықтар деп есептеледі. Олардың сапасы адамның рухани дамуына байланысты болғандықтан, «рухани» және «салмақты» сұйықтықтар болады. Олар беріліп, ақыл-ойымен сезіліп, медитация арқылы тазартылуы мүмкін. Жақсы сұйықтық махаббат пен дұға арқылы қол жеткізіледі және түрлі қолданыстарға ие: ол адамды толыққанды жаңартатын, жамандықты жоятын және емдейтін құдай күші ретінде әрекет ете алады. Антуан жақсы сұйықтықты таратуға қабілетті деп сендіріледі, ал ғибадатхана алаңы – сұйықтықтың ең көп шоғырланған жері. Жақсы сұйықтықтарды таратуға болатындықтан, құлшылық кезінде қолданылатын Антуанизм киімдері жиі науқас адамның төсегіне қойылады, оның жазылуына көмектесу үшін; сондай-ақ, кейбір сенушілер тілектерін қағазға жазып, алаңның астындағы жәшікке салады, тілектері орындалуы үшін, ал кейбіреулері Антуанның суретін рәсімде сатып алып, қорғану үшін пайдаланады. Ғибадатханаға жаман сұйықтықтардың енуіне жол бермеу үшін бірнеше ережелер белгіленген: мысалы, құлшылық ететін адамдар ғимарат ішінде әшекейлер немесе макияж киюге тыйым салынған.

Емдеу

Антонийлік дін сауықтыруға бағытталған, бірақ ешқандай диагноз немесе емдеу жолын ұсынбайды және қол қою рәсімін де жатқызбайды; сенімділер дәстүрлі медицинаға жүгінуге құқылы. Ғибадатхана кітаптарында, дәмхана қызметкерлерінің дәрігерге барудан тыйым салуына рұқсат етілмейтіні және олардың "шабыттанған" дәрігерді табулары үшін дұға етулері керектігі жазылған. Әдетте, антонист емшісіне жүгіну – дәстүрлі медицинаның бір толықтырушысы ғана. Өзінің емшілік доктринасының арқасында, бұл діни топ көбінесе Христиан ғылымымен салыстырылады; алайда, осы дінмен де, Фридрих Гегельдің еңбектерімен де бірнеше ұқсастықтар болғанына қарамастан, бельгиялық тарихшы Пьер Дебухтай олардың Антуанның ілімдеріне ықпал етуі мүмкін деген пікірді қабылдамады. Оның сөзіне қарағанда, Антуан Духоборлардың және доктор Шюиндтің ықпалында болуы мүмкін. Шюинд сол кезде "Мас" (La Meuse) газетінде осы тақырыпта екі мақала жазды, онда бұл емдеулерді қоршаған бақылаудың жетіспеушілігі мен тұманды диагностиканы сынады. Әлеуметтанушы Анн Сесил Бего антонисттік емдеудің алғашқы онжылдықтарын (1) медицинаның тиімділігіне, (2) аурудың дәстүрлі көрінісіне қарсы наразылықтың бір түрі деп қарастырды – нағыз емдеу ауруға жаңаша қарау арқылы ғана қол жеткізілуі мүмкін, ол ешқашан жеке бақытсыздық ретінде қарастырылмайды және осылайша оның биологиялық өлшеміне дейін кемітілмейді, – және (3) ауруды басқаруға қарсы наразылық – науқастар әрқашан өз ауруына жауапты. Алайда, ол бұл наразылық уақыт өте келе өзгергенін қорытындылады, себебі (1) ауру қазір эндогендік этиологиялық модельде бейнеленеді, бұл діннің жекелену процесін көрсетеді, және (2) жеке өмірлік тәжірибе аурудың себебі ретінде бүкіл әлемдік қоғаммен байланысқа қарағанда көбірек ұсынылады.

Неке, құтқарылу, шомылдыру рәсімдері және жерлеу

Екатерина нәрестелерді шомылдыру, жұбайларды баталау және жастардың қатысуы сияқты рәсімдерді орнатып берді. Бұл рәсімдер ғибадатхананың кеңес бөлмесінде қызметтен кейін болатын, қарапайым "ой-сананың жоғарылатылуынан" тұрады. Бұл рәсімдердің дінде ешқандай арнайы мағынасы жоқ және олар қасиеттіліктер деп есептелмейді; олар тек ізбасарлардың, соның ішінде жастардың өмірлерінің маңызды сәттеріне діни мазмұн беру ниетімен жасалатын өтініштері бойынша орындалады. Қайтыс болғандарға жасалатын рәсімдер де, егер отбасы басқа діннің рәсімдерін сұрамаса, марқұмның тілегі бойынша жүзеге асырылады. Шеру әрқашан зиратта немесе азана үйінде өтеді, ал марқұмның денесі ешқашан ғибадатханаға әкелінбейді. Қызметкерлер "Атаның он қағидасын" оқып, содан кейін жанның денесінен шығып, қайта тууға көмектесу үшін реинкарнация туралы Антуан мәтінін оқиды. Әлеуметтанушылар Антуан дінінің қызметтеріне ешқашан қатыспаған көптеген адамдар осы діннің жерлеу рәсімдерін өткізуді сұрап жүргенін атап көрсетеді.

Демалыс күндері

Антуан Антуандық мерекелерді католиктік дәстүрге негіздеуді шешкендіктен, шәкірттері христиандық мерекелерді, соның ішінде Барлық қасиеттілер күнін, Рождествоны, Пасханы, Пасха дүйсенбісі мен Аспанға көтерілуді тойлайды; осы күндері Антуанның еңбектерінің тиісті бөліктері қызмет кезінде оқылады. Антуандықтарда үш ерекше күн бар, ғибадатқа қатысушылар әдетте осы сәттерде жоғары болады: (1) 25 маусым, Әкелер күні. Оны Антуан қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның әйелі құрды. Алғашында, 1913 жылдан бастап, Джемеппедегі ғибадатханадан басқа барлық ғибадатханалар сол күні жабылды, себебі шәкірттер сол қалаға рәсімге қатысу үшін келді. Көптеген антуанисттер Жемепп-сюр-Мозға қажылық жасады, Антуанның өміріндегі басты оқиғаларды көрсететін қала арқылы шеруге қатысты. 1937 жылы шеру тоқтатылды және қажылық енді ұйымдастырылмай қалған сияқты. Сол күні ғибадатханаларда адал жандар негізін қалаушыға құрмет көрсетеді. (2) 15 тамыз, ғибадатхананың киелену күні, бірінші ғибадатхананың киеленуін еске түсіреді. 1911 жылы сол күні ғибадатханада жалпы операция өтті, содан кейін рәсім қоғамдық залда жалғасты, бұл ізбасарларды таңқалдырды; сондықтан келесі жылы бүкіл рәсім тек ғибадатханада өтті. (3) 3 қараша, Аналар күні, Екатеринаның қайтыс болған күні.

Діни киімдер мен рәміздер

Антуандық діни киім кию – осы таңдауды жасаған адамның дінге тереңдегенін көрсетеді. Бұл міндетті болмаса да, ғибадатханада құлшылық, мерекелер және басқа да жұмыстарды атқаратын адал жандарға арналған. Олардың бәрі "адамгершілік еңбек" деп аталады, себебі олардың ізбасарлардың рухани деңгейін көтеруге қатысатыны күтіледі. Антуан алғаш рет арнайы киімді 1906 жылы киді, ал адал жандар 1910 жылы кие бастады. Толығымен қара түсті ерлер киімін Антуан, ал әйелдер киімін Катерина жасаған, олар киімнің өлшемдерін өз жазбаларында нақты көрсеткен. Сонымен қатар, екі жынысты жастарға арналған киімдер де бар, бірақ олар ешқашан киілмейді. Тарихи тұрғыдан алғанда, киім кию алғашқы антуандықтар арасында пікірталас тудырды, кейбіреулері оны киюден бас тартты, тіпті Антуан осы мәселеде өзін ақтауға мәжбүр болды, оның шабыт арқылы берілгенін айтты. Бұрын киімді көшеде де киетін, соның арқасында ізбасарларды жұртшылық бірден танитын. Қазіргі уақытта киім көбінесе құлшылық кезінде ғана киіледі және ғибадатханадағы киім ауыстыратын бөлмеде сақталады. Ерлер киімі – католик шіркеу қызметкерлері киетін киімге ұқсас, 13 түймемен бекітіледі және кашемирден жасалған цилиндрлі бас киіммен толықтырылады. Әйелдер киімі – кең көйлек, оған шапан мен кәдімгі қалпақ жатады. Антуандықтардың пікірінше, жаға маңызды, себебі осы жерде энергия жиналады деп есептеледі. Антуандықтардың жалғыз символы – ғибадатхананың ең биік платформасының қасбетінде бейнеленген жамандық көрінісінің ғылым ағашы. Оның жеті тармағы бар, олар жеті өлімдік күнәні бейнелейді (дегенмен, дінде күнә жоққа шығарылады), екі көз – күнәларды көруді, ал ағаш тамырлары – адамды материямен байланыстыратын интеллектті көрсетеді. Тармақтарда "Culte Antoiniste" ("Антуандық құлшылығы") деген жазу бар.

Мәртебе

Бельгияда 1922 жылы дін коммерциялық емес ұйым ретінде құрылды және Әділет министрлігінің өтінішімен бірден қоғамдық пайдалы ұйым ретінде тіркелді. Құдайға табыну рәсімдерде болмағандықтан, ол діни культ ретінде танылмайды. Қазіргі уақытта дін қызметкерлер алқасымен басқарылады және Францияда діни бірлестік ретінде заңды түрде тіркелген. Бұл туралы 1924 жылғы 9 ақпандағы Франция Республикасының Ресми газетінде жарияланды, ал жарғыға соңғы өзгеріс 1988 жылғы 3 тамыздағы Ресми газетте жарияланды. Антуанизм культы 1925 жылдан бері Бельгияда және 1934 жылдан бері Францияда ғимараттарының қоғамдық бөлігі үшін мүлік салығынан босатылған.

Ғибадат орындары

Ғибадатханалар – антуанизмнің жалғыз құдайға табыну орны. Олар анонимді сыйлықтар мен демеушіліктер есебінен қаржыландырылады, көбінесе мүшелері құрылысқа қатысады. Олардың барлығы құдайға табыну үшін пайдаланылғанға дейін киелендіріледі, яғни олар тірі кезінде немесе тиісті өкілеттік алған ізбасарларының бірі арқылы рәсім кезінде «жақсы энергияны» алады. Сыртқы фасады ғибадатханаларға қарай өзгеретін архитектураны көрсетеді, бірақ әрқашан «Антуанист құдайға табынуы» («Culte Antoiniste») және ғимараттың киелендірілген жылы жазылған болады. Кіреберісте діни қозғалыстың әртүрлі жазбалары, ішкі ережелер (тек Францияда), құдайға табыну орындары мен мерекелердің тізімі, сондай-ақ Антуан отбасының және әртүрлі ғибадатханалардың суреттері шыны терезелердің артында орналасқан дәліз бар. Ішкі қабырғалар әрқашан қайта туудың символы ретінде жасыл түске боялған. Кішкентай қағаздар ғибадатхана ішінде сөйлемеу керектігін еске салады. Ағаштан жасалған бірнеше қатар орындықтар, орталық жолмен бөлінген, сенушілер мен келушілерге арналған. Олар екі қабатты платформаға қарап отырады, онда құдайға табыну өтеді, ал артқы қабырғада «Жаңарудың нұры» («L'Auréole de la Conscience») деп аталатын мәтін жазылған. Тек Францияда ғана ең жоғары платформа солдан оңға қарай «жамандықты көру ғылымының ағашы» бейнесімен, антуанисттік символмен, содан кейін Антуан мен Катеринаның суреттерімен безендірілген; Әкенің суреті қалған екеуінен сәл жоғары тұрады. Сол және оң жақтағы шамамен 15 м³ көлемді қосалқы бөлмелер кеңес беру кабинеттері ретінде пайдаланылады, олардың қабырғалары бес үстелмен безендірілген; олардың ең әсерлісі Антуанның суреті. Сонымен қатар, ғибадатханаға іргелес, антуанист емші тұратын шағын пәтер бар. Қозғалыс сонымен қатар оқу залдарына ие, бірақ бұл жерлерде құдайға табыну өтетілмейді. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, антуанизмде 64 ғибадатхана бар: 32 Бельгияда, 31 Францияда және 1 Монако княздығында. Бельгияда, Франция, Реюньон, Гваделупа, Австралия, Бразилия, Италия, Конго және Люксембургте де оқу залдары ашылды. Мысырдағы оқу залы 1913 жылдың қараша айында тез жабылды.

Жарияланымдар

Антуандық әдебиет негізінен Антуанның жазбаларынан тұрады, оларды ізбасарлары қасиетті деп санайды және өзгертуге болмайды. Олар ғибадатханаларда сатылатын және ғибадат кезінде оқылатын екі томдық үш ілімдік кітапты қамтиды: «Әкенің аян» (La Révélation par le Père), «Аян етілген жұмыстың тажы» (Le Couronnement de l'Œuvre révélée) және «Әкенің ілімінің дамуы» (Le Développement de l'Enseignement du Père). Дебухтайдың айтуынша, «Антуанның жазбалары стильдік қасиеттерімен жарқын тұрмайды», – бұл пікірді басқа да бақылаушылар бөліседі. Антуанның көптеген сөздері «Томдар» деп аталатын 14 кітапқа жиналған, оларға тек киім киген мүшелер ғана қол жеткізе алады. 1907 жылдың мамыр айынан 1909 жылдың сәуір айына дейін дін «Дұрыс сананың нұры» журналын шығарды. 1936 жылы бельгиялық жазушы Роберт Вивье Луи Антуанның өмірбаянын жариялады, ол нақты фактілерге негізделген, бірақ антуанистер оны өз сенімдерін нығайту үшін де пайдаланады, сондықтан ол ғибадатханаларда сатылады.

Өсу және сын

1912 жылы Антуан қайтыс болғанда, мыңнан аз ізбасарлары мен мыңдаған қолдаушысы болды; оның ішінде Бельгияда 300 мың адам бар еді. Олардың бірі ол "[Еуропаның қызығушылығын қозғап отырғанын]" айтты. Жазушы Франсуаза д’Эобонн Антуанның дене бітімін, өзіне тартымды көрінгенін, оның табысына үлкен үлес қосып, ықпал еткен болуы мүмкін деп есептеді. Бегоның сөзіне сүйенсек, 20 ғасырдың басында Антуандық емдеудің сәттілігін "дене мен жанды бақылаудың заңды институттарына, яғни католик шіркеуі мен медицинаға ұсынылған баламамен" түсіндіруге болады. Ол былай деді: "Бұл әлеуметтік наразылықтың көрінісі, бірақ сонымен қатар әлеуметтік-экономикалық интеграцияның бір жолы". Француз тарихшысы және әлеуметтанушысы Эмиль Пулат бұл діннің "әрқашан тыныш және игілікті" көрінетінін айтты. Философиялық тұрғыдан алғанда, Антуаннизмді Рене Генон 1923 жылғы "Спиритизмнің қателігі" (L'Erreur spirite) атты кітабының бір толық тарауында сынады. Оның пікірінше, "Антуанның "оқуларының" мәнсіздігі, олар спиритизм теориялары мен протестанттық "моральдық қағидаларының" шатасқан қоспасы". Теософтар өз журналдарында Антуаннизмге деген ықыластарын білдірді. Католик шіркеуі бұл дінге көп қарсылық көрсетпеді, бірақ кейде оны доктриналық мәселелер бойынша сынға алып, еретик деп санады. Мысалы, 1918 жылы Лиеж қаласындағы дін қызметкері Хьюберт Бурге 50 беттік брошюра жариялады, онда ол Антуаннизмнің доктриналарына қатысты алаңдаушылығын білдірді, Антуаннизмнің қасиетті мәтіндерін "мағынасыз сөздер" деп сипаттап, Антуанның парафрениядан зардап шеккен болуы мүмкін деген қорытындыға келді. 1925 жылы әке Люсьен Рур Антуаннизмді "анархия мен аморальдық ілім" деп санады, оның "теріс оқулары", шатасқан және ұйымсыз жазбалары және "сенімді және икемді" ізбасарлары бар еді. 1949 жылы жазушы Жак Мишель Антуанды Иса Мәсіхтің орнына өзін қойғаны үшін айыптады және Антуаннизмді "шайтандық" дін деп атады. Кейін, 1953 жылы Морис Колинон, ал 1954 жылы әке Анри Шарль Шери конформисттік емес топтарды, соның ішінде Антуаннизмді талдаған кітаптар жариялады. Дебухтайдың сөзіне сәйкес, протестанттар 1930 жылдары Антуаннизмнің кеңеюіне алаңдады және бірнеше пасторлар осы тақырыпта жазбалар жариялады (Гирон Галзин, 1910; Румпф, 1917; Висс, шамамен 1924). Соңғы кезде бұл дінді протестанттық көзқараспен пастор Жерар Дагон зерттеді.

Жіктеу

Францияда Антуаншылдық табыну 1995 жылғы парламенттік есептерде культ ретінде жіктеліп, оны ең көне емшілдер тобының бірі деп санады. Алайда, 2005 жылдың 27 мамырында Жан Пьер Раффариннің бұйрығымен француздық есептің 1995 жылғы қосымшасы және Антуаншылдық табыну тізіміне енген культ жіктелімдері ресми түрде күштен шығарылды және жарамсыз деп танылды. Сонымен қатар, 1984 жылғы хатында Францияның ішкі істер министрі бұл қозғалыстың әкімшілік тұрғысынан дін танумен ғана айналысатыны, осылайша 1905 жылғы француз заңының 18 және 19-баптарына сәйкес келетінін жазды. Ол Антуаншылдыққа мұра қалдыру немесе сыйлық алуға рұқсат етілгенін, яғни оның діни сипаты ешқашан күмәнделмегенін қосты. 2000-шы жылдардың басында Валенсиендегі Антуаншылдық ананың мүшелігі оның бұрынғы күйеуі баласының қамқорлығын алу үшін пайдаланды; бұл шешім бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілігіп, француз социологы Режис Дерикебур оны негізсіз деп сынады. Бельгиялық культ комиссиясында сөйлеген философ Люк Нефонтен "культ қозғалыстарының тізімін жасау қауіпті көрінеді, себебі ол Антуаншылдық сияқты құрметті ұйымдарға жаман бедел әкелуі мүмкін" деді. Зиянды культ ұйымдары туралы ақпарат және кеңес беру орталығының (Centre d'information et d'avis sur les organisations sectaires nuisibles, немесе CIAOSN) директоры Эрик Брассер: "Бұл 12 жыл ішінде бізге ешқандай шағым түспеген бельгиялық табыну, мұндай жағдай сирек кездеседі" деді. Сол сияқты, 2013 жылы Сектанттық ақиқатқа қарсы күрес және бақылау жөніндегі министрліктер аралық миссиясы (Mission interministérielle de vigilance et de lutte contre les dérives sectaires, немесе MIVILUDES) былай деп мәлімдеді: "Бізге Антуаншылдардан ешқандай хабарлама келген емес. Олар дұға арқылы емдейді, бірақ егер олар адамдарға заңды жолмен дұрыс ем алуға кедергі келтірмесе..." Сонымен қатар, Renseignements généraux ешқандай мәселе болмағандықтан дінді бақылауды тоқтатты. 2002 жылы жаңа діни қозғалыстарды католик көзқарасынан талдайтын "Пастораль, культтар және жаңа сенімдер" ("Pastorale, sectes et nouvelles croyances") атты ұлттық қызмет Антуаншылдық туралы былай деп жазды: "1995 жылғы Парламенттік есепте культ ретінде тізілгенімен, оған культ сипаты берілмеген". Дәл осылай, діни топты терең зерттеген Дерикебур Антуаншылдық культ емес деген қорытындыға келді: ол "мүшелеріне тоталитарлық ықпал етпейді және олардың әлемге қатысуын бақыламайды; ол жабық емес [және] әлеуметтік жүйелерге қарсылық білдірмейді". Бегоның пікірінше, топ социологиялық тілде "культ" (теріс мағынадағы "культ" сөзінен айырмашылығы), оған мистикалық тәжірибе, басым діни дәстүрден үзіліс және әлеуметтік мәселелерде жеке адамның басымдығы тән; оның рухани және этикалық аспектілері бар. Антуаншылдық тікелей Евангелиеге сілтеме жасамайды, бірақ көбінесе христиандық негіздегі жаңа діни қозғалыс деп саналады. 1970 жылы британдық социолог Брайан Уилсон Антуаншылдықты "тауаматургиялық культтар" санатына жатқызды. Француз епископтығының культтар мен жаңа діни қозғалыстарды зерттеу жөніндегі хатшысы Жан Вернет бұл топты "емшіл шіркеу" және "Спиритизм, Теософия және христиандық элементтердің жаңа діні" деп санады. Бельгиялық протестанттық басылым Le Protestant Liégeois 1995 жылғы парламенттік есепте бұл топ культ ретінде аталғанымен, "бірақ философиялық және діни қозғалыс" екенін айтты.