Кіріспе

Лоуессон реагенті (LR) – органикалық синтезде тиоланушы зат ретінде қолданылатын химиялық қосылыс. Лоуессон реагентін алғаш рет Свен Олов Лоуессон танымал етті, алайда оны ол өнертапқан жоқ. Лоуессон реагенті алғаш рет 1956 жылы арендердің P4S10-мен реакцияларын жүйелі түрде зерттеу кезінде жасалды.

Дайындық

Лоусонның реактиві коммерциялық түрде қол жетімді. Оны лабораторияда анизоль мен фосфор пентасульфид қоспасын қоспа мөлдір болғанша және сутегі сульфиді бөлінуі тоқтағанша қыздыру арқылы, содан кейін толуол немесе ксиленнен қайта кристалдау арқылы да дайындауға болады. Үлгілердің иісі сутек сульфидінің күшті иісін береді, себебі олар ішінара гидролизденеді. Жәбірленуге жарамсыз, жағымсыз иісті қалдықтарды жоюдың оңай және тиімді тәсілі – натрий гипохлоритін (хлорлы ағартқыш) артық мөлшерде қолдану.

Әрекет ету механизмі

Лоуессонның реактиві күкірт және фосфор атомдарының кезектесіп орналасқан төрт мүшелі сақинасын қамтиды. Орталық фосфор/күкірт төрт мүшелі сақина екі реактивті дитиофосфин илидтерін (R PS2) түзетіндей диссоциацияланады. Лоуессон реактивінің химиясы, шындығында, осы реактивті аралық қосылыстың химиясы болып табылады. Әдетте, карбонил тобы неғұрлым электронға бай болса, Лоуессон реактивімен тиокарбонилге айналуы соғұрлым жылдам болады.

Қолданбалар

Лоуессонның реактиві және оған ұқсас заттардың химиясы бірнеше рет қарастырылған. Лоуессон реактивінің негізгі қолданылуы карбонилдық қосылыстарды тиондау болып табылады. Мысалы, Лоуессон реактиві карбонилді тиокарбонилге айналдырады. Сонымен қатар, Лоуессон реактиві энондарды, эфирлерді, лактондарды, амидтерді, лактамаларды және хинондарды тиондау үшін қолданылған. Бір зерттеуде малтолдың LR-мен реакциясы екі орындағы оттектің алмасуына әкелді. Күміс перхлораты мен Лоуессон реактивінің қосылысы оксофильді Льюис қышқылы ретінде әрекет ете алады, бұл α,β қанықпаған альдегидтермен диендердің Дильс-Альдер реакциясын катализдейді. Кейбір жағдайларда спирттер Лоуессон реактивімен өңдеу арқылы тиолдарға айналуы мүмкін. Лоуессон реактиві сульфоксидтермен реакцияласып, тиоэфирлерді түзетін болады.