Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Византия империясының киім-кешегі мен сән үрдістері.
Clothing and fashion trends of the Byzantine Empire
Византиялық киім-кешек империяның мың жылдық тарихында едәуір өзгерді, бірақ негізінен консервативті сипатта болды. Халық арасында византиялық киім классикалық грек тамырларымен тығыз байланысты болды, ал көптеген өзгерістер мен түрлі стильдер византия қоғамының жоғарғы топтарында көрініс берді, әрқашан грек мәдениетінің ықпалымен. Византиялықтар түс пен ою-өрнекті жақсы көріп, әсіресе византиялық жібектен өте бай оюлы маталар жасап, экспорттады. Бұл маталар жоғары топтар үшін тоқылып, кестеленсе, төменгі топтар үшін бояуға және басып шығаруға төзімді етілді. Киімнің шеттеріне әртүрлі жиектер немесе әшекейлер жиі қосылды, сондай-ақ дене бойында немесе жоғарғы қолдың айналасында бірнеше жолақтар кездеседі, олар көбінесе әлеуметтік жағдайды немесе лауазымды білдіретін. Орта және жоғарғы таптар император сарайындағы соңғы сән үрдістерін қабылдады. Орта ғасырлардағы Батыстағыдай, кедейлер үшін киім өте қымбат болды, сондықтан олар көбінесе бір киімді тозулы жағдайына дейін киді; әсіресе, әйелдердің киімдері жүктілік кезеңінің барлық уақытына сәйкес келуі керек еді. Тіпті жағдайы жақсы адамдар үшін де киім "өлгенше киіліп, содан кейін қайта пайдаланылды", сондықтан киімнің кесімі кең болды.
Byzantine dress changed considerably over the thousand years of the Empire, but was essentially conservative. Popularly, Byzantine dress remained attached to its classical Greek roots with most changes and different styles being evidenced in the upper strata of Byzantine society always with a touch of the Hellenic environment. The Byzantines liked colour and pattern, and made and exported very richly patterned cloth, especially Byzantine silk, woven and embroidered for the upper classes, and resist dyed and printed for the lower. A different border or trimming round the edges was very common, and many single stripes down the body or around the upper arm are seen, often denoting class or rank. Taste for the middle and upper classes followed the latest fashions at the Imperial Court. As in the West during the Middle Ages, clothing was very expensive for the poor, who probably wore the same well worn clothes nearly all the time; this meant in particular that any costume owned by most women needed to fit throughout the full length of a pregnancy. Even for the better off, clothing was "used until death and then reused", and the cut was generous to allow for this.
Иконографиялық киім
Византия кезеңінен сақталған ең көп таралған бейнелер сол дәуірдегі нақты киімдер туралы мәлімет беру үшін тиімді емес. Мәсіх (көбінесе бала кезінде), Апостолдар, Иосиф, Жақын Иоанн және басқалары көбінесе белгілі бір үлгідегі "жалған Киелі киімдерді" киеді, олар үлкен гимационнан, денеге оралған үлкен тіктөртбұрышты плащтан (шамамен тога сияқты) және тізеге дейін жететін, кең жеңді туникадан (хитон) тұрады. Аяқтарында сандалдар болады. Бұл киім әдетте әлеуметтік жағдайларда кездеспейді, бірақ бұл әдейі жасалған болуы мүмкін, әлеуметтік және рухани бейнелерді шатастырмау үшін. Құдай ана (Мария) мафорион киеді, ол капюшонды және кейде мойнында тесігі бар, пішіні анықталған плащ. Бұл, әдетте, жесірлер мен қоғамда киім киетін үйленген әйелдердің киімдеріне ұқсайды. Марияның ішкі киімі, әсіресе жеңдері көрінеді. Ескі өсиет пайғамбарлары мен басқа Киелі кітап кейіпкерлері үшін де белгілі бір ережелер бар. Мәсіх пен Мариядан басқа, көптеген иконографиялық киімдер ақ немесе салыстырмалы түрде ақылды түстерде болады, әсіресе қабырғалардағы (фрескалар мен мозаикалар) және қолжазбалардағы бейнелерде, бірақ иконаларда көбінесе жарқын түстерде болады. Киелі кітаптағы көптеген басқа кейіпкерлер, әсіресе есімдері айтылмағандар, көбінесе "қазіргі заманғы" Византиялық киімдермен бейнеленеді.
The most common images surviving from the Byzantine period are not relevant as references for actual dress worn in the period. Christ (often even as a baby), the Apostles, Saint Joseph, Saint John the Baptist and some others are nearly always shown wearing formulaic "pseudo Biblical dress", consisting of a large himation, a large rectangular mantle wrapped round the body (almost a toga), over a chiton, or loose sleeved tunic, reaching to the ankles. Sandals are worn on the feet. This costume is not commonly seen in secular contexts, although possibly this is deliberate, to avoid confusing secular with divine subjects. The Theotokos (Virgin Mary) is shown wearing a maphorion, a more shaped mantle with a hood and sometimes a hole at the neck. This probably is close to actual typical dress for widows, and for married women when in public. The Virgin's underdress may be visible, especially at the sleeves. There are also conventions for Old Testament prophets and other Biblical figures. Apart from Christ and the Virgin, much iconographic dress is white or relatively muted in colour especially when on walls (murals and mosaics) and in manuscripts, but more brightly coloured in icons. Many other figures in Biblical scenes, especially if unnamed, are usually depicted wearing "contemporary" Byzantine clothing.
Әйелдік киім
Барлық адамдар үшін ұстамдылық маңызды болды, ал көптеген әйелдер толық жүктілікке бейімделген, пішіні жоқ киімдермен толық жабылып жүрді. Ерте империядағы негізгі киім тізеге дейін жететін, жоғары дөңгелек жағалы және білекке дейін тығыз жеңді болды. Жеңдері мен манжеттері кестемен безендірілуі мүмкін, сондай-ақ қолдың үстіңгі жағына таспа орнатылуы да мүмкін. 10 және 11 ғасырларда кең жеңді, білекке қарай кеңейіп бара жатқан киімдер танымал болды, бірақ кейіннен жоғалып кетті. Жұмыс істейтін әйелдердің жеңдері байланып тастаған күйде бейнеленген. Сарай әйелдерінде мұндай киімдер V-тәрізді жағасымен кездесуі мүмкін. Белдерге әдетте белбеу тағылған, мүмкін, юбканы ұстап тұру үшін белбеу ілгектерімен. Олар былғарыдан емес, көбінесе матадан тігілген, кейде матадан жасалған баулы белбеулер де кездеседі. Көкірек бөлігіндегі ашылулар, суреттерде көру қиын болғандықтан және мәтіндерде сипатталмағандықтан, мүмкін, түймеленген болуы керек, әсіресе бала емізу үшін. Төмен, көлденең немесе диагональ бойынша тігілуі мүмкін. 10 ғасырға дейін қарапайым зығырдан жасалған іш киімдер көрінбеу үшін тігілген. Алайда, осы кезде негізгі киімнің үстінен тік жаға көріне бастайды. Шаштар түрлі-түрлі бас киімдермен және жамылғыштармен жабылады, олар, әдетте, үйде шешіліп тасталады. Кейде жамылғыштың астына тымақ кигізілген, ал кейде мата түрбан сияқты оралған. Бұл жұмыс істеу кезінде жасалуы мүмкін, мысалы, Исаның тууының суреттеріндегі акушерлер көбінесе осы стильді таңдайды. Бұрынғылары сегіздік пішінде оралған, бірақ 11 ғасырға қарай дөңгелек пішінде оралып, тігіліп бекітілген. 11 және 12 ғасырларда бас киімдер мен жамылғыштар ұзара бастады. Аяқ киімге келсек, ғалымдар көбірек сенімді, өйткені империяның құрғақ аймақтарынан археологиялық қазбалардың көптеген мысалдары табылды. Сандалдар, шұлықтар және орташа биіктіктегі етіктер қолжазбалардағы суреттерде де, қазбаларда да жиі кездеседі, олардың көпшілігі әртүрлі әшекейлермен безендірілген. Императорлық ерлердің аяқ киімінде қолданылатын қызыл түс, әйелдердің аяқ киімі үшін ең көп таралған түс болып табылады. Қалталар сирек көрінеді және киіммен үйлесетін матадан жасалған немесе белбеуге тығылған болуы мүмкін. Бишілердің киімдері ерекше болды, оларға қысқа жеңді немесе жеңсіз көйлектер кірді, олардың астынан жеңіл жеңі бар немесе жоқ болуы мүмкін. Олардың белдері тар және кең болды, ал юбкаларында айналып тұрғанда көтерілуі мүмкін, әртүрлі түсті элементтер болды. Анна Комнинаның анасы туралы айтқан сөзі, білек үстіндегі қолды көрсетпеу византиялық ұстамдылықтың маңызды бөлігі болғанын көрсетеді. Бет жамылғышын византиялықтар ойлап тапқан деген қате пікір бар болғанымен, византиялық өнерде беті жамылған әйелдер бейнеленбеген, бірақ шашын жамылған әйелдер жиі кездеседі. Византиялық әйелдердің сарайдан тыс жерде көпшілік ортада жақсы жабынып жүргені және үйден тыс қозғалыстарында шектеулер болғаны болжанады; олар өнерде сирек бейнеленген. Әдеби дереккөздер бас киім мен бет киім арасындағы айырмашылықты анық көрсетпейді. Практикалық аяқ киімдер, әрине, ресми емес жағдайларда тағылған. Сыртта жұмыс істейтін адамдар сандалдар киген немесе жалаң аяқ жүрген. Сандалдар римдік үлгіде, қалың табанға баулармен бекітілген. Римдік калига немесе әскери етіктердің мысалдары да шопандарда кездеседі.
Modesty was important for all, and most women appear almost entirely covered by rather shapeless clothes, which needed to be able to accommodate a full pregnancy. The basic garment in the early Empire comes down to the ankles, with a high round collar and tight sleeves to the wrist. The fringes and cuffs might be decorated with embroidery, with a band around the upper arm as well. In the 10th and 11th century a dress with flared sleeves, eventually very full indeed at the wrist, becomes increasingly popular, before disappearing; working women are shown with the sleeves tied up. In court ladies this may come with a V collar. Belts were normally worn, possibly with belt hooks to support the skirt; they may have been cloth more often than leather, and some tasselled sashes are seen. Neck openings were probably often buttoned, which is hard to see in art, and not described in texts, but must have been needed if only for breast feeding. Straight down, across, or diagonally are the possible options. The plain linen undergarment was, until the 10th century, not designed to be visible. However at this point a standing collar starts to show above the main dress. Hair is covered by a variety of head cloths and veils, presumably often removed inside the home. Sometimes caps were worn under the veil, and sometimes the cloth is tied in turban style. This may have been done while working for example the midwives in scenes of the Nativity of Jesus in art usually adopt this style. Earlier ones were wrapped in a figure of eight fashion, but by the 11th century circular wrapping, possibly sewn into a fixed position, was adopted. In the 11th and 12th centuries head cloths or veils began to be longer. With footwear, scholars are more certain, as there are considerable numbers of examples recovered by archaeology from the drier parts of the Empire. A great variety of footwear is found, with sandals, slippers and boots to the mid calf all common in manuscript illustrations and excavated finds, where many are decorated in various ways. The colour red, reserved for Imperial use in male footwear, is actually by far the most common colour for women's shoes. Purses are rarely visible, and seem to have been made of textile matching the dress, or perhaps tucked into the sash. Dancers are shown with special dress including short sleeves or sleeveless dresses, which may or may not have a lighter sleeve from an undergarment below. They have tight wide belts, and their skirts have a flared and differently coloured element, probably designed to rise up as they spin in dances. A remark of Anna Komnene about her mother suggests that not showing the arm above the wrist was a special focus of Byzantine modesty. Although it is sometimes claimed that the face veil was invented by the Byzantines, Byzantine art does not depict women with veiled faces, although it commonly depicts women with veiled hair. It is assumed that Byzantine women outside court circles went well wrapped up in public, and were relatively restricted in their movements outside the house; they are rarely depicted in art. The literary sources are not sufficiently clear to distinguish between a head veil and a face veil. More practical footwear was no doubt worn on less formal occasions. Outside labourers would either have sandals or be barefoot. The sandals follow the Roman model of straps over a thick sole. Some examples of the Roman caligae or military boot are also seen on shepherds.
Әскери киім
Бұл, әсіресе офицерлер үшін грек-рим үлгісіне жақын болды (мысалы, галерея бөлімін қараңыз). Көкірек қалқаны, оның астында қысқа көйлектің шеті юбка сияқты көрінетін, көбінесе былғары жолақтармен – птеругтармен жабылған. Ұқсас жолақтар қолдың жоғарғы бөлігін, дөңгелек иық қалқандарының астын жауып тұрды. Аяқ киімдері тізеге дейін жететін ботилер немесе жоғары байланатын сандалдар болды. Белге таңылған матадан жасалған белбеу, дәреже белгісі ретінде, пайдалы зат емес, көрініс үшін ғана болды. Киім мен жабдықтар осы кезеңде экономиканың мүмкіндіктеріне қарай, ең тиімді және қажетті жабдықтармен ауыстырылып отырылды. Қарапайым сарбаздардың киімдері жұмысшылардың киімдерімен бірдей болды. Нұсқаулықтарда көйлек пен пальтоның ұзындығы тізеден аспауы тиіс деп көрсетілген. Армия ең алдымен аяқтарымен жүреді, сондықтан нұсқаулық жазушылары әскерлердің жақсы аяқ киіммен қамтамасыз етілуіне ерекше мән берді. Аяқ киімдері төменгі баулыдан бастап, жамбасқа дейін жететін ботилерге дейін алуан түрлі болды, олардың барлығы "бірнеше (хоб) қақпақтармен" жабдықталған. Бас киім ("phakiolion" немесе "maphorion") – қалпақтың астынан түсетін қарапайым матадан (қазір православие дін қызметкерлері киетіндей) бастап, түрбанға ұқсас нәрсеге дейін, Орта және Соңғы империяда әдеттегі әскери бас киім болды, сондай-ақ кейбір шенділердің салтанатты киімдерінде де қолданылды; оны әйелдер де киген.
This stayed close to the Greco Roman pattern, especially for officers (see Gallery section for example). A breastplate of armour, under which the bottom of a short tunic appeared as a skirt, often overlaid with a fringe of leather straps, the pteruges. Similar strips covered the upper arms, below round armour shoulder pieces. Boots came to the calf, or sandals were strapped high on the legs. A rather flimsy looking cloth belt is tied high under the ribs as a badge of rank rather than a practical item. Dress and equipment changed considerably across the period to have the most efficient and effective accoutrements current economics would allow. Other ranks' clothing was largely identical to that of common working men. The manuals recommend tunics and coats no longer than the knee. As an army marches first of all on its feet, the manual writers were more concerned that troops should have good footwear than anything else. This ranged from low lace up shoes to thigh boots, all to be fitted with "a few (hob) nails". A head cloth ("phakiolion" or "maphorion") which ranged from a simple cloth coming from below the helmet (as still worn by Orthodox clergy) to something more like a turban, was standard military headgear in the Middle and Late Empire for both common troops and for ceremonial wear by some ranks; they were also worn by women.
Императорлық киім
Императорлар мен императрицалардың ерекше киімдері – тәж және аса қымбат зергерлік әшекейлермен безенген императорлық лорос немесе паллий, ол консулдардың римдік тогасының салтанатты түрлі түсті нұсқасы – трабея триумфалистен дамыған (Юстиниан I билігі кезінде консулдық императорлық мәртебеге айналды), және император мен императрицаның жартылай діни киім ретінде таралған. Оны он екі ең маңызды шенеунік пен императордың қауіпсіздік қызметкерлері, сондай-ақ иконалардағы бас періштелер киген, олар құдайлық күзетшілер ретінде қарастырылған. Оның басты мақсаты – идеологиялық болды, монархты қасиеттеу және оның мемлекеттік басшы ретіндегі жалғыз заң шығарушы және басқарушы рөлі сияқты эллиндік саяси құндылықтарды бейнеледі. Көбінесе ол жылына бірнеше рет ғана, мысалы, Пасха күні киілетін, бірақ өнерде бейнелеу үшін жиі қолданылды. Ерлердің лоросы – белден төмен түсетін ұзын жолақ, ал артқы бөлігі алға тартылып, сол қолдың үстінен әдемі түрімен ілінетін. Әйелдердің лоросы алдыңғы бөлігімен ұқсас болды, бірақ артқы бөлігі кеңірек болды және алға тартылғаннан кейін белдікпен бекітілді. Еркек және әйел үлгілері орта Византия кезеңінде өзгеріп, айырмашылыққа ұшырады, кейін әйелдердің үлгісі жаңа ерлер стиліне қайта оралды. Зергерлік бұйымдар мен кестеден басқа, киімге эмальдалған кішкентай тақталар тігілген; Мануил I Комненнің киімі гүлдерге толы шалғынға ұқсас деп сипатталған. Жалпы, жеңдер қолға жақын тігілген, ал сыртқы киім тобыққа дейін жетеді (бірақ көбінесе скарамангион деп аталады), сондай-ақ тығыз киіледі. Кейінгі кезеңде императрицалардың жеңдері едәуір кеңейді. Патшалық күнделікті киім – түрлі эллиндік патшалардың қарапайым және идеалданған регалиясы болды, ол фрескалар мен миниатюраларда бейнеленген, императорды қарапайым "хитон" киімімен, түрлі өлшемдегі "хламис", патшалық диадема және императорлық аяқ киім – цангионмен көрсетті, оның күрделі мысалдары Париж псалтырында немесе Давид тақталарында кездеседі, бұл филантропия және қайырымдылықтың идеалданған бейнесін көрсетеді, бұл эллиндік және византиялық монархтың басты рөлі болды. Әртүрлі тактикалар, әкімшілік құрылым туралы трактаттар, сарай протоколы мен тәртібі, түрлі лауазымдардағы шенеуніктердің киетін киімдері туралы мәлімет береді. Псевдо-Кодиностың сөзіне сәйкес, Себастократтың ерекше түсі – көк болған; оның салтанатты киімі көк түсті аяқ киімді қамтыды, қызыл фонға бүркіттермен кестеленген, қызыл түсті көйлек (хламис) және қызыл және алтын түсті диадема (стефанос). Людовик XIV-нің Версальдағы сияқты, сәнді киім мен сарайлық рәсімдер, әрине, саяси шиеленісті басу және назарды аудару мақсатында жасалған. Алайда, бұл салтанатты өмір салты әскери дағдарыс күшейген кезде қиындыққа тап болды және 1204 жылы Төртінші крест жорығымен Константинополь басып алынғаннан кейін Батыс императорларының кезеңінен кейін қайта жандандырылмады. Кейінгі кезеңде француз саяхатшысы Франция королевасынан гөрі аз қызметшілермен және аз салтанатпен көшеде жүретін императрицаны көріп, таң қалды.
The distinctive garments of the Emperors (often there were two at a time) and Empresses were the crown and the heavily jewelled Imperial loros or pallium, that developed from the trabea triumphalis, a ceremonial coloured version of the Roman toga worn by Consuls (during the reign of Justinian I Consulship became part of the imperial status), and worn by the Emperor and Empress as a quasi ecclesiastical garment. It was also worn by the twelve most important officials and the imperial bodyguard, and hence by Archangels in icons, who were seen as divine bodyguards, its main purpose was ideological, representing the different Hellenistic political values such as the deification of the monarch and his role as the sole legislator and administrator of the commonwealth. In practice it was only normally worn a few times a year, such as on Easter Sunday, but it was very commonly used for depictions in art. The men's version of the loros was a long strip, dropping down straight in front to below the waist, and with the portion behind pulled round to the front and hung gracefully over the left arm. The female loros was similar at the front end, but the back end was wider and tucked under a belt after pulling through to the front again. Both male and female versions changed style and diverged in the middle Byzantine period, the female later reverting to the new male style. Apart from jewels and embroidery, small enamelled plaques were sewn into the clothes; the dress of Manuel I Comnenus was described as being like a meadow covered with flowers. Generally sleeves were closely fitted to the arm and the outer dress comes to the ankles (although often called a scaramangion), and is also rather closely fitted. The sleeves of empresses became extremely wide in the later period. The royal daily robe was a simpler and more idealized regalia of the various Hellenistic kings, depicted in various frescoes and miniatures, which featured the emperor in a simple "chiton" robe, a "chlamys" of various sizes, a royal diadem and the imperial boots Tzangion of which elaborated examples are evidenced in imperial works such as the Paris psalter or the David plates, idealizing the concept of philanthropy and beneficence as the main roles of the perfect Hellenistic and Byzantine monarch. Various tactica, treatises on administrative structure, court protocol and precedence, give details of the costumes worn by different office holders. According to pseudo Kodinos, the distinctive colour of the Sebastokrator was blue; his ceremonial costume included blue shoes embroidered with eagles on a red field, a red tunic (chlamys), and a diadem (stephanos) in red and gold. As in the Versailles of Louis XIV, elaborate dress and court ritual probably were at least partly an attempt to smother and distract from political tensions. However this ceremonial way of life came under stress as the military crisis deepened, and never revived after the interlude of the Western Emperors following the capture of Constantinople by the Fourth Crusade in 1204; in the late period a French visitor was shocked to see the Empress riding in the street with fewer attendants and less ceremony than a Queen of France would have had.
Клиникалық киім
Бұл, әрине, Византиялық және классикалық киімдердің сақталған ең жақын аймағы, себебі бүгінге дейін қолданылып келе жатқан көптеген киімдер мен тәжірбиелер (әсіресе Шығыс, сондай-ақ Батыс шіркеулерінде) олардың бұрынғы нұсқаларымен тығыз байланысты. Осы кезеңде дін қызметкерлерінің киімдері, қарапайым халық киімінен, түрлі мақсаттарға арналған арнайы киімдер жиынтығына айналды. Равенна мозаикасындағы епископ, 20 ғасырдағы "қазіргі" Батыс үлгісіне өте жақын шапан киеді, бұл киім осы аралықта едәуір үлкейіп, содан кейін кішірейген. Ол иығына латын шіркеуінің дін қызметкерлерінің паллиумына ұқсас қарапайым епископтың омофорионын жабады, бұл оның лауазымының белгісі. Кейіннен бұл киім үлкейіп, дін қызметкерлерінің басқа да дәрежелеріне арналған эпитрахелион және орарион сияқты ұқсас киімдердің түрлі нұсқаларын тудырды. Қазіргі православие дін қызметкерлерінің бас киімдері де Византия мемлекеттік қызметіндегі әлдеқайда үлкен әрі жарқын түсті ресми бас киімдерінің қалдығы болып табылады.
This is certainly the area in which Byzantine and classic clothing is nearest to living on, as many forms of habit and vestments still in use (especially in the Eastern, but also in the Western churches) are closely related to their predecessors. Over the period clerical dress went from being merely normal lay dress to a specialized set of garments for different purposes. The bishop in the Ravenna mosaic wears a chasuble very close to what is regarded as the "modern" Western form of the 20th century, the garment having become much larger, and then contracted, in the meantime. Over his shoulder he wears a simple bishop's omophorion, resembling the clerical pallium of the Latin Church, and a symbol of his position. This later became much larger, and produced various types of similar garments, such as the epitrachelion and orarion, for other ranks of clergy. Modern Orthodox clerical hats are also survivals from the much larger and brightly coloured official headgear of the Byzantine civil service.
Шаш
Ерлердің шашы, әдетте, соңғы империя кезеңіне дейін қысқа да шағын болды, және көбінесе әдемі түрде, мүмкін жасанды иілген күйде бейнеленген (жоғарыдағы сурет). 9 ғасырға жататын Хлудов Забур кітабында соңғы иконоборшы патриарх Иоанн Грамматикті қаралайтын иконофильдік суреттер бар, ол оны шашы барлық жаққа тік тұрған карикатура түрінде көрсетеді. Монахтардың шашы ұзын болған, ал дін қызметкерлерінің көпшілігі, сондай-ақ кейінірек көптеген қарапайым адамдар сияқты, сақал қойған. Жоғары топтағы әйелдер көбінесе шаштарын жоғары жинап, оны жиі иіп, күрделі пішін берген. Егер діни өнер және сарайдан тыс әйелдердің сирек бейнелеріне сүйенсек, әйелдер, әсіресе үйленгендер, көпшілік ортада шаштарын жапқанға ұқсайды.
Men's hair was generally short and neat until the late Empire, and often is shown elegantly curled, probably artificially (picture at top). The 9th century Khludov Psalter has Iconophile illuminations which vilify the last Iconoclast Patriarch, John the Grammarian, caricaturing him with untidy hair sticking straight out in all directions. Monk's hair was long, and most clergy had beards, as did many lay men, especially later. Upper class women mostly wore their hair up, again very often curled and elaborately shaped. If we are to judge by religious art, and the few depictions of other women outside the court, women probably kept their hair covered in public, especially when married.
Тоқыма бұйымдары
Қытайдағыдай, Византия империясының ірі шеберханалары болды, олар тоқыма бұйымдарымен қатар мозаика сияқты өнер салаларында да жұмыс істеді және олар әрқашан Константинопольде орналасқан. Басқа да маңызды орталықтар болғанмен, императорлық шеберханалар сән мен техникалық жаңалықтарға бағыт берді. Олардың өнімдері жиі басқа билеушілерге дипломатиялық сыйлық ретінде табысталды, сондай-ақ жақсы көрілетін византиялықтарға таратылды. 10 ғасырдың соңында император Ресей билеушісіне алтын мен мата жіберіп, оның империяға шабуыл жасауына жол бермеуді үміттенеді. Қазірге дейін сақталған көптеген мысалдар киім үшін қолданылмаған, оларда өте үлкен тоқылған немесе кестеленген суреттер бейнеленген. Византиялық иконоборшылыққа дейін оларда көбінесе діни көріністер, мысалы, Жариялану, үлкен матаның үстінде бірнеше бөліктерге бөлінген түрде кездесетін. Бұл иконоборшылық кезеңінде тоқтатылды және шіркеу киімдерін қоспағанда, кейіннен фигуралық суреттер қайта пайда болмады, олардың орнына ою-өрнектер мен жануарлардың суреттері қолданылды. Кейбір мысалдарда киімге арналған өте үлкен суреттер қолданылған, мысалы, Виенадағы Роджер II-нің тәж кигізу плащының бүкіл бетін екі алып кестеленген арыстанның түйелерді өлтіруі бейнеленген, ол шамамен 1134 жылы Палермодағы византиялықтар құрған шеберханада жасалған. 5 ғасырдың соңында Амасиялық Әстеріус айтқан уағызында байлардың киімдеріндегі суреттер туралы егжей-тегжейлі айтылған (ол оны қатты айыптайды): «Олар киініп, жұрт алдына шыққанда, оларды кездесетін адамдардың көзінде суреттелген қабырғалар сияқты көрінеді. Мүмкін, тіпті балалар да оларды қоршап алып, бір-біріне күлімсіреп, киімдегі суретті саусақтарымен көрсетеді және олардың соңынан ұзақ уақыт бойы ереді. Бұл киімдерде арыстан мен барыс, аю мен бұқа, иттің суреттері, орман мен таулар, аңшылар және табиғатты сурет арқылы бейнелеуге жасалған барлық әрекеттер бар». Бірақ одан да ізгі ниетті байлар мен әйелдер Інжіл тарихын жинап, оны тоқымашыларға тапсырды. «Галилеядағы той», «Су ыдыстары», «Мүгедек кереуетін иығында көтеріп әкелуі», «Сазбен емделген соқыр», «Қанды аурудан зардап шеккен әйел киімнің шетін ұстауы», «Жазылған Лазардың қабірден қайта тірілуі» сияқты суреттерді көруге болады.
As in China, there were large Byzantine Imperial workshops, apparently always based in Constantinople, for textiles as for other arts like mosaic. Although there were other important centres, the Imperial workshops led fashion and technical developments and their products were frequently used as diplomatic gifts to other rulers, as well as being distributed to favoured Byzantines. In the late 10th century, the Emperor sent gold and fabrics to a Russian ruler in the hope that this would prevent him attacking the Empire. Most surviving examples were not used for clothes and feature very large woven or embroidered designs. Before the Byzantine Iconoclasm these often contained religious scenes such as Annunciations, often in a number of panels over a large piece of cloth. This naturally stopped during the periods of Iconoclasm and with the exception of church vestments for the most part figural scenes did not reappear afterwards, being replaced by patterns and animal designs. Some examples show very large designs being used for clothing by the great two enormous embroidered lions killing camels occupy the whole of the Coronation cloak of Roger II in Vienna, produced in Palermo about 1134 in the workshops the Byzantines had established there. A sermon by Saint Asterius of Amasia, from the end of the 5th century, gives details of imagery on the clothes of the rich (which he strongly condemns):When, therefore, they dress themselves and appear in public, they look like pictured walls in the eyes of those that meet them. And perhaps even the children surround them, smiling to one another and pointing out with the finger the picture on the garment; and walk along after them, following them for a long time. On these garments are lions and leopards; bears and bulls and dogs; woods and rocks and hunters; and all attempts to imitate nature by painting But such rich men and women as are more pious, have gathered up the gospel history and turned it over to the weavers You may see the wedding of Galilee, and the water pots; the paralytic carrying his bed on his shoulders; the blind man being healed with the clay; the woman with the bloody issue, taking hold of the border of the garment; the sinful woman falling at the feet of Jesus; Lazarus returning to life from the grave
Христиандық және пұтқа табынушылық мысалдарының көпшілігі, көбінесе Египеттегі қабірлердегі ерекше жағдайларда сақталған, қарапайым матаға тігілген кестеленген бөліктерден тұрады. Астерий Амасиядағы өзінің епархиясында сипаттаған оқиғаларға қарағанда, бұл көбінесе портреттік стильдегі суреттер. 354 жылғы Хронографиядағы Цезарь Констанций Галл портретінде оның киімдеріндегі бірнеше бейнелі панельдер бейнеленген, көбінесе дөңгелек немесе сопақ пішіндес (галереяны қараңыз). Ертедегі безендірілген мата көбінесе зығыр негізіндегі жүнмен кестеленген, ал зығыр бүкіл кезең бойына мақтадан гөрі жиі кездеседі. Шикі жібек жіп бастапқыда Қытайдан әкелінген, ал Таяу Шығыс әлемінде оны алғаш тоқу уақыты мен орны туралы пікірлер қарама-қайшы, Мысыр, Парсы, Сирия және Константинополь 4 және 5 ғасырларда ұсынылған. Әрине, византиялық мата сәнділігі парсылық ықпалдың күшті әсерін көрсетеді, ал Қытайдан тікелей әсері өте аз. Аңыз бойынша, Юстиниан I-нің өкілдері 552 жылы Хотаннан келген екі буддалық монахқа жібек өсіру құпиясын ашу үшін пара берді, бірақ көп бөлігі Қытайдан импортталды. Резистентті бояу Римнің соңғы кезеңінен бастап сарайдан тыс адамдар үшін кең таралған, ал ағаштан жасалған баспа кем дегенде 6 ғасырға дейін, мүмкін одан да ертерек қолданылған, бұл байлардың тоқылған және кестеленген материалдарына арзан балама ретінде қызмет етті. Мысырлық жерлеу маталарынан басқа, қымбат маталарға қарағанда, арзан маталар аз сақталған. Сондай-ақ, өрнектелген матаны бояумен немесе мозаикамен бейнелеу өте қиын, кішкентай миниатюрада мүмкін емес, сондықтан көркемдік жазба, көбінесе өрнектелген маталарды үлкен масштабтағы фигураларда көрсететін ең жақсы сапалы жұмыстар, өрнектелген матаның жалпы қолданылуын толық есепке алмайды.
Both Christian and pagan examples, mostly embroidered panels sewn into plainer cloth, have been preserved in the exceptional conditions of graves in Egypt, although mostly iconic portrait style images rather than the narrative scenes Asterius describes in his diocese of Amasia in northern Anatolia. The portrait of the Caesar Constantius Gallus in the Chronography of 354 shows several figurative panels on his clothes, mostly round or oval (see gallery). Early decorated cloth is mostly embroidered in wool on a linen base, and linen is generally more common than cotton throughout the period. Raw Silk yarn was initially imported from China, and the timing and place of the first weaving of it in the Near Eastern world is a matter of controversy, with Egypt, Persia, Syria and Constantinople all being proposed, for dates in the 4th and 5th centuries. Certainly Byzantine textile decoration shows great Persian influence, and very little direct from China. According to legend agents of Justinian I bribed two Buddhist monks from Khotan in about 552 to discover the secret of cultivating silk, although much continued to be imported from China. Resist dyeing was common from the late Roman period for those outside the Court, and woodblock printing dates to at least the 6th century, and possibly earlier again this would function as a cheaper alternative to the woven and embroidered materials of the rich. Apart from Egyptian burial cloths, rather fewer cheap fabrics have survived than expensive ones. It should also be remembered that depicting a patterned fabric in paint or mosaic is a very difficult task, often impossible in a small miniature, so the artistic record, which often shows patterned fabrics in large scale figures in the best quality works, probably under records the use of patterned cloth overall.