Кіріспе

Батыс Фризия аралдарының бірі – Нидерландыдағы Тершеллинг (; ; Тершеллинг диалектісі: Schylge) муниципалитеті және арал. Ол Влиланд және Амеланд аралдарының арасында орналасқан. Вадден аралдарының тұрғындары жағаға шығатын кез келген нәрсені пайдаланудағы ептіліктерімен белгілі. Ағаш үшін ағаштар аз болғандықтан, көптеген шаруашылықтар мен амбарлар кеме қазасынан құтылған мачталармен салынған. Аралдар кеме қазаларымен қоршалған, тіпті бүгінде Солтүстік теңіздегі контейнерлік кемелердің палубаларынан ұшып кеткен көптеген контейнерлер жағаға шығады. Тершеллингтің негізгі табыс көзі – туризм. Ауыл шаруашылығы да бар, бірақ аралдың үлкен бөлігі табиғат қорығына айналған. Тершеллинг жыл сайынғы Оэрол фестивалімен әйгілі, оның аясында аралдың ландшафты мен табиғатын пайдалана отырып, бүкіл аралда театрлық қойылымдар қойылады. Тершеллингке материктік Фризияның Харлинген қаласынан пароммен, ал жазда Влиеландтан жоғары жылдамдықты катамаранмен жетуге болады.

Тарих

Қазіргі пішініндегі арал орта ғасырларда батысында Де-Шеллинг деп аталатын құмды аймақтан және шығысында бастапқы Вексалия аралынан қалыптасқан. Вексалия, Вуксалия немесе Вексиле атауы – шығыс Тершеллингтің ортағасырлық атауы. Дегенмен, бұл атау орта ғасырдың соңында жоғалып кетті. Вексалия атауы соңғы рет 1482 жылы Тершеллингтің билеушісі Фолькерс Реййнер Попма мен Англия королі Эдуард IV арасындағы шартта кездеседі. Тершеллингтегі ең көне цивилизациялық іздер шамамен 850 жылға дейін барып жетеді, сол кезде Серип немесе Стрип (Стрип) маңындағы төбеде кішкентай ағаш шіркеу салынған. Бұл төбе кейіннен зират ретінде пайдаланылды және «Strieperkerkhof» деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, теңізге бағытталған Батыс Тершеллинг тұрғындары мен ауыл шаруашылығына бейім Шығыс Тершеллинг тұрғындары арасында шиеленіс болған. 1612 жылы бұл аралдың тәуелсіз саяси бірліктерге – Батыс Тершеллинг пен Шығыс Тершеллингке бөлінуіне әкелді. Тек 19 ғасырдың басында француздықтар басып алғаннан кейін Тершеллинг қайтадан біртұтас аймаққа біріктірілді. Голланд теңізшісі Виллем Баренц шамамен 1550 жылы Тершеллингте дүниеге келген. 1666 жылы Батыс Тершеллингті ағылшындар тонады. Ағылшын флоты бастапқыда батысқа қарай орналасқан Влиланд жағалауында тұрған голланд сауда флотына шабуыл жасауды жоспарлаған. Голланд кемелері Тершеллингке қарай шегінген кезде, ағылшындар олардың соңынан ілесіп, 150 голланд кемесін жойды және Батыс Тершеллинг портына түсті. Осы оқиғадан кейін қала ағылшын адмиралы сэр Роберт Холмс есімімен «Холмс өрті» деп аталды. Сол жылы Лондонда болған үлкен өртті кейбіреулер Құдайдың жазасы деп есептеді. Келесі жылы, 1667 жылы, Де Руйтер басшылығындағы голландтар қарсы шабуыл жасады және Медуэй шабуылында (Чатэм шайқасы деп те аталады) ағылшын теңіз флотына ауыр соққы берді, осылайша Екінші ағылшын-голланд соғысын аяқтады. 1799 жылы британдық алтынмен жүктелген британдық фрегаты HMS Lutine батыс Тершеллинг жағалауында (Тексел туралы мәліметте қате көрсетілген) дауыл кезінде батып кетті. Оның құлпынайы құмға сіңіп, бірнеше қарқынды, қаржыландырылған іздеулерге қарамастан, тек бірнеше қазыналар табылды. Гринвичтегі Ұлттық теңіз мұражайында күміс тақтадан жасалған тостаған қойылған. Оның қоңырауы табылып, қазір Лондонның Ллойд бас кеңсесінде сақталады, маңызды жаңалықтарды хабардар ету алдында оны соғып береді. 1942 жылға дейін Тершеллинг, Влиланд сияқты, Солтүстік Голландия провинциясының бір бөлігі болды.

Тіл

Тершеллинг аралында Нидерландының мемлекеттік тілі – голланд тілімен қатар фриз тілі де қолданылады. Тарихи тұрғыдан алғанда, аралдың батыс және шығыс бөліктерінде фриз диалектілері үстемдік құрған, ал Мидсланд ауданы мен оның төңірегінде «Мидсландс» деп аталатын голланд диалектісі кең таралған. Дегенмен, үш диалектінің қолданылуы азайып барады және олардың барлығы стандартты голланд тілімен бірте-бірте алмастырылуда.

Жүніс

Арал – жусан жемісі өсетін екі Уадден аралының бірі, екіншісі – Влиланд аралы. 1840 жылы, теңізшілердің қышқыл жеміс ауруына қарсы құрал ретінде жинап, бөшкеге салып тасыған жусан жемісі аралдың жағалауына шайылып келді, ал арал тұрғындары оны өз теңізшілері үшін өсіре бастады. Жусан жемісі аралдағы ортаға қолайлы келгендіктен, жайғасып, өсіп-өнім берді. Бүгінде жусан жемісінің бақшалары туристерге сатылады және аралдың мейрамханалары мен кондитерлік шеберханаларында қолданылады.