Кіріспе
Тибет, Қытайдағы Шигацзедегі тибет буддасы монастыры Таши Лхунпо монастыры – Тибеттің екінші ірі қаласы Шигацзедегі тарихи және мәдени маңызды монастырь. 1447 жылы 1-ші Далай-лама құрған, бұл Панчен-ламаның дәстүрлі монастырлық орны. 1791 жылы Горкха Корольдігі Тибетке басып кірген кезде монастырь тонауға ұшырады және Шигацзе қаласын басып алды. Біріккен тибеттік және қытай әскері оларды Катмандудың шетіне дейін кері қуды, содан кейін олар болашақта бейбітшілікті сақтауға, бес жылда бір рет салық төлеуге және Таши Лхунподан тоналған мүліктерін қайтаруға келісуге мәжбүр болды. Монастырь – Тибет буддизмінің Гелуг дәстүріндегі екінші ең жоғары тулкулық тізіміне жататын Панчен-ламалардың дәстүрлі ордасы. "Таши" немесе Панчен-лама үш кішкентай ауданға уақытша билік еткен, бірақ Шығацзе қаласының өзіне емес, оны Лхасадан тағайындалған дзонгпон (префект) басқарған. Монастырь Шигацзе қаласының орталығындағы төбеде орналасқан. Паломниктер монастырь төңірегінде қабырғалардың сыртындағы лингхор (қасиетті жол) арқылы айналып өтеді. Монастырьдің толық атауы тибет тілінде "мұнда барлық сәттілік пен бақыт жиналған" немесе "даңқтың жиынтығы" дегенді білдіреді. 18 ғасырдың соңында монастырға келген Британдық Ост-Индия компаниясының офицері капитан Сэмюэл Тернер оны былай сипаттады:
Tashi Lhunpo Monastery is an historically and culturally important monastery in Shigatse, the second largest city in Tibet. Founded in 1447 by the 1st Dalai Lama, it is the traditional monastic seat of the Panchen Lama. The monastery was sacked in 1791, when the Gorkha Kingdom invaded Tibet and captured Shigatse. A combined Tibetan and Chinese army drove them back as far as the outskirts of Kathmandu, when they were forced to agree to keep the peace in the future, pay tribute every five years, and return what they had looted from Tashi Lhunpo. The monastery is the traditional seat of successive Panchen Lamas, the second highest ranking tulku lineage in the Gelug tradition of Tibetan Buddhism. The "Tashi" or Panchen Lama had temporal power over three small districts, though not over the town of Shigatse itself, which was administered by a dzongpön (prefect) appointed from Lhasa. The monastery is located on a hill in the center of Shigatse. Pilgrims circumambulate the monastery on the lingkhor (sacred path) outside the walls. The full name in Tibetan of the monastery means "all fortune and happiness gathered here" or "heap of glory". Captain Samuel Turner, a British officer with the East India Company who visited the monastery in the late 18th century, described it in the following terms:
Although two thirds of the buildings were destroyed during the Chinese Cultural Revolution, they were mainly the residences for the 4,000 monks. In 1966 the Red Guards led a crowd to break statues, burn scriptures, and open the stupas containing the relics of the 5th to 9th Panchen Lamas, and throw them in the river. Some of those remains were saved by locals, and in 1985, Choekyi Gyaltsen, 10th Panchen Lama, began the construction of a new stupa to house them and honour his predecessors. It was finally consecrated on 22 January 1989, just six days before he died aged fifty one at Tashi Lhunpo. "It was as if he was saying now he could rest."
Қытай мәдени революциясы кезінде ғимараттардың үштен екісі қиратылғанмен, олар негізінен 4000 монахтың тұратын жерлері болды. 1966 жылы Қызыл гвардияшылар көпшілікті айқелдерді қиратуға, жазбаларды өртеуге және 5-тен 9-ға дейінгі Панчен-ламалардың реликвиялары бар ступаларды ашып, өзенге лақтыруға жетекшілік етті. Олардың кейбірін жергілікті тұрғындар сақтап қалды, ал 1985 жылы 10-шы Панчен-лама Чокей Гьяльцен оларды құрметтеу үшін жаңа ступаның құрылысын бастады. Ол, ақыры, 1989 жылдың 22 қаңтарында, Таши Лхунпода елу бір жасында қайтыс болғанға дейін алты күн бұрын қасиеттіленді. "Ол енді тынығып алуға дайын екенін білдіргендей болды".
Tashi Lhunpo Monastery is an historically and culturally important monastery in Shigatse, the second largest city in Tibet. Founded in 1447 by the 1st Dalai Lama, it is the traditional monastic seat of the Panchen Lama. The monastery was sacked in 1791, when the Gorkha Kingdom invaded Tibet and captured Shigatse. A combined Tibetan and Chinese army drove them back as far as the outskirts of Kathmandu, when they were forced to agree to keep the peace in the future, pay tribute every five years, and return what they had looted from Tashi Lhunpo. The monastery is the traditional seat of successive Panchen Lamas, the second highest ranking tulku lineage in the Gelug tradition of Tibetan Buddhism. The "Tashi" or Panchen Lama had temporal power over three small districts, though not over the town of Shigatse itself, which was administered by a dzongpön (prefect) appointed from Lhasa. The monastery is located on a hill in the center of Shigatse. Pilgrims circumambulate the monastery on the lingkhor (sacred path) outside the walls. The full name in Tibetan of the monastery means "all fortune and happiness gathered here" or "heap of glory". Captain Samuel Turner, a British officer with the East India Company who visited the monastery in the late 18th century, described it in the following terms:
Although two thirds of the buildings were destroyed during the Chinese Cultural Revolution, they were mainly the residences for the 4,000 monks. In 1966 the Red Guards led a crowd to break statues, burn scriptures, and open the stupas containing the relics of the 5th to 9th Panchen Lamas, and throw them in the river. Some of those remains were saved by locals, and in 1985, Choekyi Gyaltsen, 10th Panchen Lama, began the construction of a new stupa to house them and honour his predecessors. It was finally consecrated on 22 January 1989, just six days before he died aged fifty one at Tashi Lhunpo. "It was as if he was saying now he could rest."
Тарих
Монастырь 1447 жылы Гедун Друб, белгілі будда философы Чэ Цонкхапаның шәкірті, кейін Бірінші Далай-лама атанған адам құрды. Құрылысы жергілікті ақсүйектердің қайырымдылықтарымен қаржыландырылды. Кейіннен Лобсанг Чокйи Гьяльстен – Төртінші Панчен-лама және Моңғолия билеушілері тарапынан осылай ресми мойындалған алғашқы Панчен-лама – монастырды үлкендей кеңейтті. Одан бері барлық Панчен-ламалар Таши-Лунпода тұрып, оны қадамдық түрде дамытып келді. Қытай үкіметі Алтын құмыра арқылы мойындаған 11-ші Панчен-лама Чоеки Гьялпо 1995 жылдың қараша-желтоқсан айларында қытайлық қадағалау астында осы монастырда таққа отырғызылды.
Будданың қола мүсіні
Әлемдегі ең биік және ең үлкен қола Джампа Будда мүсіні Таши Лунпо монастырында орналасқан. Тибет буддизміндегі Джампа Будда, қытай буддизміндегі Майтрея Буддамен бірдей, ол болашақтың иесі. Бұл Будда мүсінінің биіктігі 26,2 метр. Ол 3,5 метрлік лотос тақтасында отырып, бүкіл монастырды қарап тұрады. Мүсін інжу, алмаз, маржан сияқты 1400-нен астам құнды әшекейлермен безендірілген. Деректерге сәйкес, мүсін 110 шебердің төрт жылдық еңбегімен құйылған.
Бөлімшелер
Оның тармақтарының бірі – Цеченнен 14 км солтүстікке орналасқан әйгілі Дронгце монастыры. 1972 жылы, эмиграциядағы тибет халқы Үндістанның Билакуппе қаласында тағы бір монастырь салды.