Жуан Креспи: Калифорнияны зерттеген миссионер және саяхатшы

Кіріспе

Францискан миссионері және саяхатшы Хуан Креспи (Каталонша: Joan Crespí; 1 наурыз 1721 – 1 қаңтар 1782) – Лас Калифорнияны зерттеген францискан миссионері және саяхатшы.

Өмірбаян

Майорка тумасы Креспи он жеті жасында францискан орденіне кірді. Ол 1749 жылы Жаңа Испанияға келді және Франсиско Палоу мен Джуниперо Серра сияқты барлаушыларды ертіп жүрді. 1767 жылы ол Баха-Калифорния түбегіне барып, Кадегомодағы Ла Пурисима Консепсьон миссиясын басқарды. 1769 жылы Креспи Гаспар де Портола мен Джуниперо Серра басқарған экспедицияға қосылды (Портола экспедициясының уақыт жолын қараңыз). Ол капитан Фернандо Ривера-и-Монкада басқарған құрлықтағы экспедицияның алғы шебінде Сан-Диегоға сапар шекті, онда президио мен миссия құрылды. Содан кейін Креспи Портола мен Риверамен бірге Монтерей портын анықтау үшін солтүстікке қарай жол тартты. Францискан монахтарының ішінде құрлықпен толық сапар жасаған жалғыз адам болғандықтан, Креспи миссиялардың алғашқы ресми күнделікшісі атанды. Ол Альта-Калифорнияның ішкі аймақтарын еуропалықтар алғаш зерттеген кездегі оқиғаларды жазған үш күнделікшінің бірі болды. Креспи Лос-Анджелеске атын бергендігі айтылады, өйткені ол аймақтың басты өзенін El Río de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula деп атады, бұл испан тілінде «Порсиункуланың періштелер патшайымының біздің ханым өзені» деген мағынаны білдіреді. Кейіннен осы өзеннің жанында пайда болған қала осы өзеннің атын алды. 1769 жылғы қазан айында Монтерейге жеткеннен кейін Креспи экспедициямен бірге қазіргі Сан-Францискоға дейін солтүстікке қарай сапарды жалғастырды және Сан-Франциско шығанағын көрген алғашқы еуропалықтардың бірі болды. Барлығы, экспедиция болашақ Калифорния штатының аумағында қазіргі Сан-Диего, Оранж, Лос-Анджелес, Вентура, Санта-Барбара, Сан-Луис-Обиспо, Монтерей, Санта-Крус, Сан-Матео және Сан-Франциско округтері арқылы өтті. 1772 жылы Креспи капитан Педро Фейджеспен бірге Сан-Франциско шығанағының шығысындағы аймақтарды зерттеуге қатысты. Фейджес экспедициясының мүшелері Сакраменто өзені мен Сан-Хоакин аңғарын көрген алғашқы еуропалықтар болды. 1774 жылы Креспи Хуан Хосе Перес Эрнандес басқарған Солтүстік Тынық мұхиты экспедициясының рухани жетекшісі болды. Оның күнделіктері алғаш рет H. E. Болтонның «Fray Juan Crespi» (1927, қайта басылды, 1971) еңбегінде жарияланды, сондай-ақ түпнұсқа испан тілінде, бетпе-бет аудармасымен «Алыс жолдардың сипаттамасы: Калифорнияға жасалған алғашқы экспедицияның түпнұсқалық күнделіктері, 1769–1770» (2001) атты кітапта жарық көрді. Бұл экспедициялар туралы құнды мәліметтер ұсынды. Ол Ландадағы Миссия Сан-Франциско-дель-Валле-де-Тилакода салған шағын ғибадатхананың әлі де тұрғаны хабарланды.

A native of Majorca, Crespí entered the Franciscan order at the age of seventeen. He came to New Spain in 1749, and accompanied explorers Francisco Palóu and Junípero Serra. In 1767 he went to the Baja California Peninsula and was placed in charge of the Misión La Purísima Concepción de Cadegomó. In 1769, Crespí joined the expedition led by Gaspar de Portolá and Junípero Serra (see Timeline of the Portolá expedition). He traveled in the vanguard of the land expedition to San Diego, led by Captain Fernando Rivera y Moncada, where a presidio and mission were established. Crespí then continued north with Portolá and Rivera to identify the port of Monterey. Because he was the only one of the Franciscans to make the entire journey by land, Crespí became the first official diarist for the missions. He was one of three diarists to document the first exploration by Europeans of interior areas of Alta California. Crespí is credited with giving Los Angeles its name, after having named the region's primary river El Río de Nuestra Señora la Reina de los Ángeles de Porciúncula, meaning, in Spanish, "the River of Our Lady Queen of the Angels of Porciuncula". The town that later formed nearby took its name from this river. After reaching Monterey in October 1769, Crespí continued with the expedition that explored as far north as present day San Francisco, and became one of the first Europeans to see San Francisco Bay. All told, the expedition traveled in the future state of California through the present day coastal counties of San Diego, Orange, Los Angeles, Ventura, Santa Barbara, San Luis Obispo, Monterey, Santa Cruz, San Mateo, and San Francisco. In 1772, Crespí accompanied Captain Pedro Fages on an exploration of areas to the east of San Francisco Bay. The Fages expedition members were the first Europeans to see the Sacramento River and the San Joaquin Valley. In 1774, Crespí was chaplain of the expedition to the North Pacific conducted by Juan José Pérez Hernández. His diaries, first published in H. E. Bolton's Fray Juan Crespi (1927, repr. 1971), and published in the original Spanish with facing page translations as A Description of Distant Roads: Original Journals of the First Expedition into California, 1769 1770 (2001) provided valuable records of these expeditions. One chapel he built, at the Misión San Francisco del Valle de Tilaco in Landa, is reported as still standing.

Тану

Енсинодағы католик ұлдар мектебі, Креспи Кармелит орта мектебі, оның құрметіне аталған, сондай-ақ Батыс Контра Коста біріктірілген мектеп округіндегі орта мектеп те оның атымен аталып келді. Екіншісі, 2021 жылдың 22 қыркүйегінде оның 100 жылдығында Бетти Рид Соскин атындағы орта мектеп болып қайта аталды.