Кіріспе

Осло теміржол станциясы, Норвегия

Осло орталық станциясы (Oslo sentralstasjon, қысқартылған Oslo S) – Ослодағы басты теміржол станциясы және Норвегия теміржол жүйесіндегі ең ірі станция. Ол трамвайлар мен Осло метросымен байланысқан Jernbanetorget станциясымен қосылады. Бұл Drammen желісінің, Gardermoen желісінің, Gjøvik желісінің, Hoved желісінің, Østfold желісінің және Follo желісінің соңғы аялдамасы. Станция төрт компанияның экспресс, аймақтық және қалалық теміржол қызметтерін қамтамасыз етеді. Теміржол станциясын Bane NOR басқарады, ал оның жылжымайтын мүлікке қатысты еншілес компаниясы Bane NOR Eiendom станцияға иелік етеді және ол 1980 жылы ашылды. Осло орталық станциясы бұрынғы Осло шығыс станциясының (Oslo Østbanestasjon, Oslo Ø) орнында салынған. Бұрынғы шығыс және батыс станцияларын біріктіру Осло туннелінің ашылуы арқасында мүмкін болды. Осло орталық станциясында 19 теміржол жолы бар, олардың 13-і Осло туннелі арқылы өтеді. Станция екі ғимараттан тұрады: бастапқы Осло шығыс ғимараты және Осло орталық станциясының жаңа бас ғимараты. Әрбір ғимаратта ірі сауда орталығы орналасқан. Станция алдындағы алаң Jernbanetorget деп аталады.

Екі станция

1854 жылы Осло мен Эйдсволь арасындағы алғашқы темір жол желісі – Hovedbanen салынғанда, Ослодағы терминал станциясы Gamlebyen ауданында уақытша шешім ретінде салынды. Баламалы орындарға Youngstorget, Grünerløkka және Vaterland Bridge кірді. 1852 жылы архитектуралық конкурс өткізіліп, Ливерпульдегі Crown Street станциясының үлгісіндегі жоба жеңіске ие болды. Станция Акерселва өзенінің шығысында орналасқан, бірақ қала орталығына да, портына да жақын болмағандықтан, тұрақты шешім бола алмады. 1859 жылы станцияның жүк бөлімі Loelva мен порт арасындағы жерді, сондай-ақ Бьорвиканың бір бөлігін сатып алу арқылы кеңейтілді. Темір жол қозғалысы бастапқыда-ақ артты, әсіресе 1862 жылы магистральдық желі Хамарға дейін созылғаннан кейін және 1865 жылы Конгсвингер желісі ашылғаннан кейін қарқын алды. 1872 жылы Ослода екінші терминал станциясы салынды. Oslo West Station (немесе Oslo V) сол кездегі тар рельстік Драммен желісінің Драммен мен Осло арасындағы қала орталығында аяқталуын қамтамасыз ету үшін салынды. Екі станция шамалы қашықтықта орналасқан және 1907 жылы Осло порттық желісі салынғанға дейін темір жолмен байланысқан жоқ. Драммен желісін шығыс станциясымен байланыстыратын орталық станция салу туралы пікірталас болды, бірақ бұл идея оны Majorstuen және Grefsen арқылы салуды көздеді. Oslo V Ослодағы екінші деңгейлі темір жол станциясы болып қала берді, себебі ол негізінен Sørland желісімен қатар Buskerud, Telemark және Vestfold аймандарына жергілікті жолдарды қамтамасыз етті.

Жаңа Шығыс желісі станциясы

Батыс станса ашылғаннан кейін бір жыл өткен соң, 1873 жылы Норвегияның заң шығарушы органы, Стортинг, Швеция шекарасындағы Корнсёдан Остфолд арқылы Ослоға дейін жаңа темір жол салуды шешті, Smaalenene желісі (қазіргі Østfold желісі). Осы темір жолдың ашылуынан кейін станциядағы жол жүк тасымалы күрт өседі деп күтілді, сондықтан жаңа станция салу қажет деп шешілді. NSB (қазіргі Vy) инженерлері бұл жаңа станцияны Акерселва өзенінің батысында, Ернбанеторгет пен Бьорвика арасында орналастыруды жоспарлады. Бірақ сол кезде NSB директоры болған Карл Абрахам Пиль мен Осло қаласы арасында қайшылық туындады. Пиль Smaalenene желісі үшін жеке станция құруды қаласа, ал қала стансаларды Ослода бір орында шоғырландыруды көздеді. Инженерлер станцияны қалаға жақындатуды талап етті. Архитектор Георг Андреас Булл Акерселва өзенінің үстінен тоғыз рельстік жаңа станцияға арналған төрт жоба дайындады. 1878 жылы заң шығарушы орган станция тым үлкен деп салып, өзен үстінен тек жеті рельстік ең кішкентай жобаны іске асыруды шешті. Oslo East станциясы (Oslo Østbanestasjon, Oslo Ø) 1882 жылы ашылды.

Комитеттер бірінен соң бірі

Бірақ көп ұзамай станцияның тым кішкентай екендігі анықталды. 1875 және 1890 жылдар аралығында Осло халқы 150 000 адамға дейін екі есеге өсті, ал станция ашылғаннан бастап 1890 жылға дейін жылдық жолаушылар саны 400 000-нан миллионнан астамға дейін артты. Ең қиын мәселе жүк бөлімі болды, онда пойыздың ауысу үшін негізгі теміржолды ішінара пайдалануына тура келді. Ұсынылған шешімдердің бірі – Østfold желісін виадук арқылы станцияға салу және оны басқа жолдардан жоғарырақ деңгейге көтеру еді. 1893 жылы тағы бір мәселе туындады, ол жаңа Gjøvik желісінің қайда аяқталуы керек екенін анықтау қажеттігі болды. Кейбіреулер Грефсенде станция салуды ұсынды, ондатан бір желі Осло-Истке, екіншісі Майорстуен арқылы Осло-Вестке баратын еді. 1895 жылы Стортинг Гёвик желісінің Осло шығысына салынатынына шешім берді. Станцияны кеңейтуді бастау үшін Стортинг 1896 жылы конкурс жариялады, оны Сэм Эйде жеңіп алды. Оның жоспары жүк бөлімін жолаушылар бөлімінен Лодаленге көшіру болды. Жоба 1899 жылы Стортингке ұсынылды, бірақ жоғары бағаланған құнына байланысты 70 қарсы 39 дауыспен жаңа станция кейінге шегерілді. Басқа мүмкін шешімдерді қарастыру үшін комиссия тағайындалды. Комиссия соңғы шешімінде екіге бөлінді, бірақ екі фракция да екі станция арасында жаңа теміржол салу қажет екеніне келісті және қалалық әкімшілік ғимаратынан өтетін сызықты Акерсхус бекінісінің астындағы туннельде салуды ұсынды. Бірақ Стортинг бұл жоспарды да әлсіретті, нәтижесінде құрылыс жұмыстары тек Смааленена және Гёвик желілерінің жаңа кеңейтулерімен және жүк бөліміне енгізілген шағын өзгерістермен шектелді. Екі станцияны байланыстыратын жаңа Осло порты желісі 1907 жылы ашылды. 1938 жылы орталық станция жоспарларын жасау үшін тағы бір комиссия құрылды. Бұл жоба алғаш рет қаланың астынан өтетін туннельді ұсынды, ол Осло-Вестке дейін Драммен желісінен бөлінетін еді. Комиссия екі жоспар ұсынды: біреуі барлық трафик жаңа орталық станцияға бағытталса, екіншісі қала маңы трафигі Осло-Вестке бағытталатын еді. Сондай-ақ Грефсен арқылы Осло шығысына қаладан солтүстікке қарай желі салу мүмкіндігі де қарастырылды, бірақ бұл ұсынылмады. Қаланың астындағы жоспарланған туннельдің ұзындығы шамалы болатын. Жоспарға сондай-ақ станциядағы NSB басқармасы үшін он екі қабатты ғимарат кірді, ол сол кезде қаланың 14 әртүрлі жеріне тарап кеткен еді. Комиссия 1939 жылдың 7 желтоқсанында Норвегияның Еңбек министрлігіне есебін тапсырды.

Соғыс уақыты және жоспарлардың өзгеруі

1940 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыста Норвегияға неміс басқыншылығынан кейін, Норвегиядағы неміс марионеттік үкіметі көлік жоспарлауды өз бақылауына алды және 1942 жылы Тёйен жобасын құрды. Жоспар Oslo V және Oslo Ø станцияларын таратуды және Тёйенде жаңа орталық станция салуды көздеді. Аймақтық көлікті дизельді автобустарға ауыстыру, ал қашықтықтан тасымалды пойыздар жүзеге асыру жоспарланған. Трамвай және қала маңындағы пойыз қызметтерінен бас тартылып, босатылған жерлер тас жолдарға айналдырылатын болды, сондықтан негізгі теміржол станцияларының қала орталығында орналасуының маңызы азайды. Комитет және NSB бұл жобаны қабылдамады. Соғыс жылдары неміс әскері теміржол желісі мен вагондарын пайдаланды, соғыс аяқталған кезде теміржол жүйесі толыққанды тозығы жетті. 1946 жылы Эгиль Сундт басқаратын Орталық станция жоспарлау кеңсесі құрылды. Бұл комитет жаңа орталық станция үшін архитектуралық конкурс жариялады, және Джон Энгтің «Жасыл жарық» (Green Light) жоспары жеңіске ие болды. 1938 жылғы комитеттің жұмысына сүйене отырып, құрылыс жұмыстары басталды, сонымен қатар Алнабру теміржол депосы да кеңейтілді. Кеңсе 15 жылға созылатын жоспарларды ұсынды. Ең үлкен қиындықтардың бірі – қаланың астындағы туннельдің орналасуы болды. NSB жылдамдық үшін түзу сызықты қалаған, бірақ Ослодағы күрделі геологиялық жағдайлар, оның ішінде кең балшық аймақтары, мұны мүмкін етпеді. Бастапқы жоспарлар Осло қалалық әкімшілігінде станция салуды қарастырған, бірақ солтүстікке қарай созылатын ұзын жол таңдалды. 1952 жылы ұсынылған жоспарларды Стортинг арқылы өткізу қиын болды. 1959 жылы жоспарлар қайта қаралып, 1960 жылы жаңа комитет құрылды. Бұл комитет жүк пойыздарын байланыстыру үшін Грефсен мен Бестун арасында үшінші желі салуды ұсынды. Сондай-ақ, туннельді батысқа қарай кеңейтіп, Скарпсно мен Скойен арасында аяқтау және Осло портының теміржол желісін жабу қажет деп саналды. Жаңа жоспарлар 1962 жылы Стортингтің мақұлдауына ие болды.

Бір станция

Жаңа орталық станса 1946 жылы конкурста жеңіске жеткен ұсыныстың негізгі жоспарларымен бірдей болуы тиіс еді, бірақ сәл өзгертілді, соның ішінде ескі Осло Ø ғимаратын сақтап қалды. Станцияда 19 жол болуы жоспарланған, олардың 12-сі Осло туннелімен байланысатын еді. Жаңа стансаның құрылысы 1979 жылы басталды, ал 1980 жылы Осло туннелі пайдалануға берілді. Туннель жоспарланған станциялардың біріне, Nationaltheatret-ке ие болды, ал Elisenberg қаржы жетіспеуіне байланысты ешқашан салынбады. Oslo S 1 маусым 1980 жылы пайдалануға берілді және 30 мамыр 1980 жылы Король Олав V арқылы ресми түрде ашылды. Oslo V 1989 жылы жабылды және қазір Норвегия Нобель институтының кеңсесі болып табылады. 1982 жылы стансада бомба жарылып, бір адам қаза тапты.

Қызметтер

Төрт теміржол компаниясы Flytoget (Аэропорт экспресс поездері) қызметіне қосымша экспресс, аймақтық және қала маңы пойыздарының қызметін ұсынады. Экспресс пойыздар Швециядағы Стокгольмге қоса Берген, Кристиансанд, Ставангер және Тронхейм қалаларына ұсынылады. Қызметтер ішкі нарықта 73-сыныпты вагондарды пайдалана отырып Vy компаниясымен, ал Швецияға SJ компаниясы Rc6 локомотивтерімен, сондай-ақ X55 "Regina" экспресс пойыздарын пайдаланады. Күндізгі пойыздар Тронхеймге күніне 10 рет, Ставангерге күніне 8 рет, Бергенге күніне 4-6 рет және Стокгольмге күніне тоғыз рет қатынайды. Сондай-ақ, аталған алғашқы үш қалаға түнгі пойыздар да жүреді. Аймақтық пойыздар Скиен, Лиллехаммер, Гёвик, Халден, Карлстад және Гетеборг қалаларына қатынайды. Қызметтер Vy компаниясы 74-сыныпты вагондармен (Скиен – Лиллехаммер), 74-сыныпты вагондармен (Халден – Гетеборг) және Vy Gjøvikbanen компаниясы 75-сыныпты вагондармен Гёвикке көрсетіледі. Швециялық Värmlandstrafik операторы Vy Tåg компаниясымен жұмыс істейді, Осло – Карлстад бағытында X53 "Regina" вагондарын пайдаланады. Airport Express поездері Осло әуежайына, Гардермуэнге 10 минут сайын, 71-сыныпты вагондарды пайдалана отырып қатынайды. Бұл Норвегиядағы жалғыз жоғары жылдамдықты пойыз қызметі және оны Flytoget компаниясы басқарады. Жергілікті пойыздар Vy және Vy Gjøvikbanen компаниялары 75, 69 және 72-сыныпты вагондармен жүргізіледі.

Жолдар

Жолаушылар пойызға мінуге және түсуге болатын 19 жол бар. 2–12 жолдар батысқа қарай Oslo туннелімен байланысты. Барлық қалалық пойыздар осы туннельді, демек осы жолдарды пайдаланады. Қозғалыс қатаң оң жақтан жүргізілетіндіктен, әдетте 2–7 жолдар батысқа қарайтын пойыздарға, 7–12 жолдар туннельден шығысқа немесе оңтүстікке қарайтын пойыздарға, ал 13–19 жолдар стансадан шығысқа немесе оңтүстікке қарайтын пойыздарға қолданылады.