Аргентинада жоғалып кеткен француздық қаһарман қарындас Леония Дюке

Кіріспе

Француз монахыны (1916–1977) Леони Дюке (9 сәуір 1916 – 1977) – француз монахыны, ол 1977 жылдың желтоқсанында Аргентинаның Буэнос-Айрес қаласында тұтқындалып, "жоғалып кеткен". Ол Аргентина президенті Хорхе Рафаэль Виделаның әскери режимі кезінде "Қанды соғыс" барысында өлтірілген деп саналады. Бірнеше күннен кейін Дюкемен бірге жұмыс істеген француз монахыны Элис Домон да жоғалып кетті. Олар 1970-ші жылдары Буэнос-Айрестің кедей аудандарында жұмыс істеп, 1977 жылы құрылған Май алаңының аналарын қолдады. Францияның әйел бауырластарды іздеуге бірнеше рет жасаған әрекеттеріне қарамастан, Аргентинаның әскери диктатурасы жауап бермеді. 1990 жылы Париждегі француз соты Дюкетті тұтқындаған және Домонның "жоғалуына" қатысы бар деп саналатын аргентиналық капитан Альфредо Астисті екі монахыныны ұрлағандығы үшін соттады. Ол сотталып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Діни әйел бауырлас ретінде ант бергеннен кейін, ол халықаралық сапарлар жасап, миссионерлік қызмет атқарды. Дюке және оның әріптесі Элис Домон 1970-жылдардың басында Аргентинаға жіберілді. Ол Аргентинаның болашақ диктаторы Хорхе Рафаэль Виделаның бірінші туысы Исмаиле Калканьо басқарған топқа бекітілді. Леони Дюке мен оның әріптесі Элис Домон Виделамен таныстырылды, себебі оған мүгедек баласы Алехандроға көмек қажет болды, оны олар Морон қаласындағы Каса-де-ла-Каридадта оқытып, күтім жасады. Буэнос-Айресте екі монахыны қаланың ең кедей аудандарының тұрғындары арасында әлеуметтік жұмысқа уақытын арнады. Дюке Аргентинаның кедей халқына көмектесуге адал болды және Буэнос-Айрес облысымен қатар астанада да олардың арасында жұмыс істеді. Ол қаланың оңтүстігіндегі Сан-Пабло-де-Рамос-Мехиа соборында тұрып, жұмыс істеді. Леони Дюке Астистің басшылығымен әскери өлім жасағының қолынан қаза тапқан деп саналады. Оның да, Виллафлордың да денелері табылмағандықтан, кейбір бақылаушылар әйелдер ұшақ және тікұшақпен әуеге көтеріліп, Буэнос-Айрес маңындағы мұхит үстінен тірідей лақтырылған болуы мүмкін деп ойлады. 1978 жылдың басында Буэнос-Айрес қаласының оңтүстігіндегі жағажайларда белгісіз денелер табыла бастады. Дюке мен Домонның, екі француз азаматының "жоғалып кетуі" халықаралық назар аудартып, ашу-ыза тудырды, елдегі адам құқықтарының бұзылуын тергеу үшін Біріккен Ұлттар Ұйымына талап қойылды. Франция екі француз монахыны туралы ақпарат талап етті, бірақ Аргентина үкіметі оларға қатысты барлық жауапкершіліктен бас тартты. Негізін қалаушыларының бірі жоғалып кеткеніне қарамастан, Май алаңының аналары шерулерін жалғастырды және бір жыл ішінде жүздеген әйелдер мен отбасы достары оларға қосылып, үкіметтен есеп беруді талап етті. Апта сайынғы шерулер мен жыл сайынғы қарсылық шаралары үкіметтің "жоғалғандар" туралы үн қатпауына қарсы тұрды.

French nun (1916–1977)

Léonie Duquet (9 April 1916 – 1977) was a French nun who was arrested in December 1977 in Buenos Aires, Argentina, and "disappeared". She was believed killed by the military regime of Argentine President Jorge Rafael Videla during the Dirty War. Alice Domon, a French nun working with Duquet, disappeared a few days later. They had been working in poor neighborhoods of Buenos Aires in the 1970s and supported the Mothers of the Plaza de Mayo, founded in 1977. Despite repeated efforts by France to trace the sisters, the Argentine military dictatorship was unresponsive. In 1990 a French court in Paris tried Argentine Captain Alfredo Astiz, known to have arrested Duquet and believed implicated in the "disappearance" of Domon, for kidnapping the two sisters. He was convicted and sentenced to life imprisonment in absentia. After taking vows as a religious sister, she traveled and worked as a missionary internationally. Duquet and fellow sister Alice Domon were assigned to Argentina during the early 1970s. She was assigned to the group directed by Fr Ismaele Calcagno, a first cousin of Jorge Rafael Videla, the future dictator of Argentina. Léonie Duquet and her fellow nun Alice Domon were introduced to Videla because he needed assistance for his son Alejandro, a disabled child whom they taught and looked after in the Casa de la Caridad in Morón. In Buenos Aires the two sisters devoted their time to social work amongst the inhabitants of the city’s poorest townships. Duquet was dedicated to helping Argentina's poor and worked among them in Buenos Aires province as well as in the capital city. She lived and worked at the San Pablo de Ramos Mejia cathedral on the south side of the city. Léonie Duquet is believed to have been killed by a military death squad under Astiz' command. As neither her nor Villaflor's bodies were found, some observers thought the women may have been among victims flown by plane and helicopter and thrown out while still alive over the ocean near Buenos Aires. In early 1978, unidentified bodies began to wash up on the beaches south of Buenos Aires. The "disappearances" of Duquet and Domon, two French nationals, attracted international attention and outrage, with demands for a United Nations investigation of human rights abuses in the country. France demanded information of both the French nuns, but the Argentine government denied all responsibility for them. Despite losing some of their founders, the Mothers of the Plaza continued marching and within the year hundreds of women and family friends joined them, demanding an accounting from the government. The weekly marches and annual anniversaries of resistance stood against the government's silence about the "disappeared".

Кейінгі сот және ашылу

1990 жылы Альфредо Астис Париждегі француз сотында Дуке мен Домон есімді екі қарындастың қанағатсыздықпен ұрлануы ісі бойынша сотталып, өмір бойына бас бостандығынан айырылды. Дуке мен Домонның денелері табылған жоқ болғандықтан, ол кісі өлтіруде айыпталған жоқ.

Аргентиналық сот

ЕАҚҚ-ның сот процесінде Луис Мария Мендия 2007 жылдың қаңтар айында Аргентина соты алдында француз барлау қызметінің агенты Бертран де Персеваль Дуке мен Домонды ұрлауға қатысқандығын мәлімдеді. Қазір Таиландта тұратын Персеваль, қасиетті әйелдерді ұрлаумен ешқандай байланысы жоқ екенін жоққа шығарды. Ол, азаматтық соғыс кезінде Алжирдегі француздық Organisation armée secrète (OAS) ұйымының бұрынғы мүшесі болғанын мойындады және 1962 жылғы наурыздағы Эвиан келісімдері Алжир соғысын (1954–1962 жж.) аяқтағаннан кейін Аргентинаға келгенін айтты. Француз барлау қызметкерлері аргентиналық әріптестерін "қарсы көтеріліс" тактикасына (тергеу кезінде азаптауды қолдануды қоса алғанда) ұзақ уақыттан бері үйреткен деген күдік туып келген. Мари Моник Робиннің "The Death Squads – the French School" (Les escadrons de la mort – l'école française, 2003) атты теледокументалды фильмі француз барлау қызметінің аргентиналық әріптестерін қарсы көтеріліс тактикасына оқытқанын көрсетті. Куәлігі барысында Луис Мария Мендия бұл фильмді дәлел ретінде келтіріп, Аргентина соты бұрынғы француз президенті Жискар д'Эстенді, бұрынғы премьер-министр Мессмерді, Буэнос-Айрестегі бұрынғы француз елшісі Франсуа де ла Горсені және 1976-1983 жылдар аралығында Буэнос-Айрестегі француз елшілігінде қызмет атқарған барлық лауазымды тұлғаларды олардың іс-әрекеттері үшін сотқа шақыруын өтінді. Ол, француз байланысынан өзге, бұрынғы мемлекет басшысы Изабель Перон мен бұрынғы министрлер Карлос Рукауф және Антонио Кафиеро, Виделаның 1976 жылғы төңкерісінен бұрын "қарсы бүлікке қарсы" жарлықтарға қол қойып, мемлекеттік терроризм саясаты мен механизмін құрғандарын айтты. ESMA құрсағынан қалған Грейсила Далео Мендияның айыптауларын оның қылмыстарын ақтауға бағытталған тактика деп сипаттады. 1987 жылғы "Мерзімділікке бағыну актісі" әскерилердің қысымымен қабылданды, оған сәйкес, төменгі дәрежедегі әскери және қауіпсіздік қызметкерлері бұйрықтарды орындағаны үшін жауапқа тартыла алмады. Сол сияқты, Мендия өзінің және басқалардың Изабель Перонның "қарсы бүлікке қарсы" жарлықтарына бағынғанын (аргентиналық Конституция азаптауды тыйым салғанмен, оларға заңдылық сыпаты бергенін) мәлімдеді. 1986 және 1987 жылғы кешірім заңдары 2003 жылы жойылды және 2005 жылы Аргентина Жоғарғы соты оларды конституцияға қайшы деп таныды. Мендияның соты кезінде бұл заң оған және әскери диктатура кезінде жасалған қылмыстар үшін айыпталған басқаларға ешқандай қорғаныс бермеді. 2012 жылы Аргентина прокуроры Хулио Альберто Похқа (es), голланд-аргентиналық ұшқышқа, Домон, Дуке және тағы үш әйелдің денелерін Атлант мұхитына тастау үшін тікұшақпен ұшқандығы үшін қылмыстық іс қозғады.

During the ESMA trial, Luis María Mendía testified in January 2007 before the Argentine tribunal that a French intelligence agent, Bertrand de Perseval, had participated in the abduction of Duquet and Domon. Perseval, who lives today in Thailand, has denied any links with the abduction of the nuns. He has admitted to being a former member of the Organisation armée secrète (OAS) operated by the French in Algeria during the civil war and said he went to Argentina after the March 1962 Évian Accords ended the Algerian War (1954–62). French intelligence agents have long been suspected of having trained Argentine counterparts in "counter insurgency" techniques (including the use of torture in investigations). Marie Monique Robin's TV documentary, The Death Squads – the French School (Les escadrons de la mort – l'école française, 2003), based on her book, documented that the French intelligence services had trained Argentine counterparts in counter insurgency techniques. During his testimony, Luis María Mendia referred to the film as evidence, and asked that the Argentine Court require former French president Giscard d'Estaing, former French premier Messmer, former French ambassador to Buenos Aires François de la Gorce, and all officials in place in the French embassy in Buenos Aires between 1976 and 1983 to be summoned before the court for their part in the abuses. Besides this French connection, he said the former head of state Isabel Perón and former ministers Carlos Ruckauf and Antonio Cafiero, who signed the "anti subversion decrees" before Videla's 1976 coup d'état, had set up the policy and mechanism for state terrorism. ESMA survivor Graciela Daleo characterized Mendía's allegations as a tactic to justify his crimes as legitimate. Under the 1987 Obediencia Debida Act, passed under pressure by the military, lower level military and security personnel could not be prosecuted for carrying out orders. Similarly, Mendía said he and others had obeyed Isabel Perón's "anti subversion decrees" (giving them a formal appearance of legality, although torture was forbidden by the Argentine Constitution). The 1986 and 1987 Pardon Laws had been repealed in 2003, and ruled unconstitutional by the Argentine Supreme Court in 2005. By the time of Mendía's trial, this legislation provided no protection to him and others indicted for crimes committed under the military dictatorship. In 2012, an Argentinian prosecutor filed charges against Julio Alberto Poch (es), a Dutch Argentinian pilot, for flying the helicopter that carried the bodies of Domon, Duquet and three other women to be dumped into the Atlantic Ocean.