Мескел мерекесі: Шын Салибтің табылған күні

Кіріспе

27 немесе 28 қыркүйекте атап өтілетін Эфиопиялық және Эритреялық православиелік Тевахедо шіркеуінің мерекесі. Мескель – төртінші ғасырда Рим императоршасы Еленаның (Әйелі Елена) Шынайы айқыш ағашты тауып алғанын еске алатын Эфиопиялық және Эритреялық православиелік Тевахедо шіркеуінің мерекесі. Мескель эфиопиялық күнтізбенің 17 Мескерем күнінде (27 қыркүйек, Григориан күнтізбесі, немесе арт жылдары 28 қыркүйекте) тойланады. "Meskel" (немесе "Meskal" немесе "Mesqel", Геэзден латын әрпіне транслитерациялаудың әртүрлі нұсқалары) амхар тілінде "айқыш" дегенді білдіреді. Бұл мереке басқа православиелік, католик немесе протестант шіркеулерінде Қасиетті айқыштың көтерілуі мерекесі деп аталады. Григориан күнтізбесін ұстанатын шіркеулер жыл сайын 14 қыркүйекте осы мерекені тойлайды. Мереке Адис-Абеба қаласындағы Мескель алаңында өткізіледі, ол алаң мереке атауымен байланысты аталған. Діни және мемлекеттік басшылар мерекеге төрағалық етеді, ал қоғамдық қайраткерлер сөз сөйлейді және Киелі кітаптардағы тақырыптар мен оқиғаларды еске алады. Көптеген эфиопиялықтар, қалаларда тұратындары, ұлттық мерекені тойлау үшін туған ауылдарына оралады. Қараңғылық түскен кезде Демера өртеледі. 2013 жылы ЮНЕСКО Мескельді Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізді.

Шолу

Мескел мерекесінде үлкен от жағу, яки Демера рәсімі бар. Бұл, патшайым Еленидің түсінде аян алғанына байланысты сенімге негізделген. Ол түсінде, от жағып, түтіні Нағыз Кресттің қайда жерленгенін көрсететінін естіген. Сондықтан ол Иерусалим халқына көптеген ағаштарды әкеліп, үлкен үйінді жасауды бұйырды. Ладан қосылған соң, от жақылды, түтін аспанға көтеріліп, содан кейін жерге, дәл Крест жерленген жерге қайта оралды. Жергілікті дәстүрлерге сәйкес, бұл Демера шеруі Мескел мерекесінен бір күн бұрын кешкісін немесе мереке күні өтеді. Отынға мереке алдында бақша гүлдері (хризантема) қойылады. Оттың қалдықтарынан жиналған көмір, адал жандардың маңдайларын крест пішінде белгілеу үшін қолданылады (Күл сәрсенбісімен салыстырамыз). Эдвард Уллендорф Демераның мағынасына қатысты түрлі сенімдерді жазған, олардың кейбіреулері оны "күнәларды толық кешірудің соңғы амалы" деп санайды, ал басқалары түтіннің бағыты мен үйіндінің құлауы болашақ оқиғалардың бағытын көрсетеді дейді – Ие күймесін Табernacle үстінде көтергендей, түтін балаларға бағыт көрсеткендей (Шығу кітабы 40:34–38). Бұл мереке шіркеу күнтізбесінде жоғары мәртебеге ие болуының себебі, Нағыз Кресттің бір бөлігі Египеттен Эфиопияға әкелінген деген сенімге байланысты. Ол крест пішіндес жоспарға ие Амба Гешенде сақталады. Эфиопия Православ шіркеуінің мәліметінше, Нағыз Крест наурыз айында табылған, бірақ Мескел мерекесі ораза айында мереке өткізуден аулақ болу үшін қыркүйекке көшірілді, сондай-ақ Иерусалимдегі Нағыз Крестті еске алатын шіркеу қыркүйек айында құдайыландырылды. Уллендорф Мескелдің бұрынғы, түрлі діни және еврейлік байланыстары бар мерекелерді ығыстырғанын болжайды, ол император Амда Сейонның XIV ғасырындағы билігі кезінде христиандық бекітілу алғанын айтады. "Бұл мерекелердің ең көне мағынасы – Израильде болғандай, маусымдық сипатта болған: Маскарам айы жаңбырдың аяқталуын, жұмыстың жалғасуын және байланыстардың қайта жаңғыруын білдірген".

The Meskel celebration includes the burning of a large bonfire, or Demera, based on the belief that Queen Eleni had a revelation in a dream. She was told that she should make a bonfire and that the smoke would show her where the True Cross was buried. So she ordered the people of Jerusalem to bring wood and make a huge pile. After adding frankincense, the bonfire was lit and the smoke rose high up to the sky and returned to the ground, exactly to the spot where the Cross had been buried. According to local traditions, this Demera procession takes place in the early evening the day before Meskel or on the day itself. The firewood is decorated with daisies prior to the celebration. Charcoal from the remains of the fire is afterwards collected and used by the faithful to mark their foreheads with the shape of a cross (compare Ash Wednesday). Edward Ullendorff records a number of beliefs of the meaning of Demera, with some believing that it "marks the ultimate act in the cancellation of sins, while others hold that the direction of the smoke and the final collapse of the heap indicate the course of future events – just as the cloud of smoke the Lord raised over the Tabernacle offered guidance to the children of Israel (Exod. 40:34–38)." One explanation for the high rank this festival has in the church calendar is that it is believed that a part of the true Cross has been brought to Ethiopia from Egypt. It is said to be kept at Amba Geshen, which itself has a cross shaped plan. According to the Ethiopian Orthodox Church, the discovery of the True Cross is traditionally believed to have been in March, but Meskel was moved to September to avoid holding a festival during Lent, and because the church commemorating the True Cross in Jerusalem was dedicated during September. Ullendorff speculates that Meskel replaced an older festival, with pagan and Hebraic associations, which he believes received its Christian sanction around the reign of Emperor Amda Seyon in the fourteenth century. "The most ancient meaning of these feasts – as was also the case in Israel – was no doubt seasonal: the month of Maskaram marked the end of the rains, the resumption of work, and the reopening of communications."