Кіріспе
Гавайилік спирттік сусын, ти өсімдігінің тамырынан жасалған. Околехао – гавайилік спирттік сусын, негізгі құрамы ти өсімдігінің тамыры. Околехаоның алғашқы түрі – ашытылған ти тамырынан жасалған сусын немесе сыра болған. 1790 жылы ағылшын теңізшілері дистилляциялау әдісін енгізген кезде, ол жоғары спиртті сусынға айналдырылды. Гавайиліктер ти тамырын пісіргенде, оның бетіне тәтті сұйықтық шығатынын байқады. Химиялық тұрғыдан алғанда, қыздыру тамырдың крахмалын ашытуға жарамды қантқа айналдырады. Пісірілген тамырды қантты ерітетін суға салып, ашыту процесі басталады. Ашытылған сусын кейін жоғары спиртті сусынға дистилляцияланып, Гавайидің жалғыз туған жерлік дистилляцияланған спирттік сусыны болды және патша оны жоғары бағалады. Мерри монархы, король Дэвид Калакауаның жеке дистилляторы болған деген әңгіме бар.
ʻŌkolehao is a Hawaiian alcoholic spirit whose main ingredient was the root of the ti plant. 'Ōkolehao's forerunner was a fermented ti root beverage or beer. When distillation techniques were introduced by English seamen in 1790, it was distilled into a highly alcoholic spirit. Hawaiians discovered that if the ti root is baked, a sweet liquid migrates to the surface of the root. Chemically, the heat changes the starch in the root to a fermentable sugar. The baked root is then soaked in a vat of water which dissolves the sugar, and fermentation begins. The fermented drink was later distilled into a highly alcoholic spirit which became Hawaii's only indigenous distilled spirit, and was prized by the king. The Merrie Monarch, King David Kalakaua, is said to have had his own distiller.
Этимология
Атауы темірден жасалған қазанды (try pot) теңіз кемелерінен жағаға алып келіп, дистилляцияға пайдаланғандықтан шыққан. Сөзбе-сөз мағынасы "темір қалыңдық" (iron butt) – Гавайи тіліндегі ʻōkole ("қалыңдық") және hao ("темір") сөздерінен құралған.
Тарих
1790 жылы ʻōkolehao алғаш рет өндірілгеннен кейін, гавайлықтар оған қант қамысын да ашытуға қолданатын ингредиенттердің қатарына қосты. Ананас енгізілген кезде, оның құрамындағы қантқа байланысты, кейде оны да қосатын. Жапон және қытай иммигранттары қант қамысы мен ананас егістерінде жұмыс істеу үшін келген кезде, өздерімен бірге туған жерлерінің күрішін де алып келді. Көбейтілген күріш те кейде рецептураға қосылатын. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін гавайлықтар түрлі құрамы бар ʻōkolehao өндіріп, оның барлығын Гавайидегі көптеген базаларда орналасқан АҚШ әскери қызметкерлеріне сатты. Соғыс кезінде астықтан жасалған спирт рациондыққа алынып, әскери күштер тарапынан отын ретінде пайдаланылды. Бұл тудырған тапшылық ʻōkolehao сатуға жағдай жасады, бірақ көптеген асығыс және сапасы төмен өнімдердің өндірісіне ықпал етті. Соғыс аяқталғаннан кейін, ром мен водка қолжетімді болғандықтан, ʻōkolehao өндірісі бірте-бірте тоқтап, оның шикі өндірілген түрінен гөрі дәмді болды. Материктегі ай шарабы әр түрлі рецептуралармен жасалғандай, ʻōkolehao да таро сияқты әртүрлі ашытылатын ингредиенттерді пайдалану арқылы өндірілді. Виски бочкаларында сақтау оның дәмін жақсартты, бірақ мұндай жағдай сирек кездесетін. АҚШ-тың Алкоголь, Тамақ, Оқ-дәрі және Жарылғыш заттар бюросы бір кезде ʻōkolehao-ны водка, джин, бурбон, текила, виски, ликер сияқты ерекше класс ретінде таныған, бірақ қазір ол дистилляцияланған спирттік мамандану (DSS) ретінде танылады. Бұл өндіруші немесе дистиллятордан Алкоголь және Тамақ Салық және Сауда бюросына (TTB) нақты ингредиенттер мен жалпы рецептураны ұсынуды және этикеткада құрамы туралы ақиқатты және толық мәлімдеме жасауды талап етеді. Соғыстан кейін Гавайиде ʻōkolehao заңды түрде өндірілген қысқа мерзім ішінде және 1960 жылдарға дейін Гавайи штаты ʻōkolehao үшін төмендетілген салық мөлшерлемесін бекітті. АҚШ федералды үкіметі спирттік өнімдерге қатысты кемсітуші салық салуға байланысты осы салықты төмендетуді заңсыз деп шешті.
Қазіргі өндіріс
Гонолулудағы Island Distillers 100 АҚШ дәлелі (50% алкоголь көлемі) Гавайидің ʻŌkolehao-ын шығарады, ол түпнұсқа ʻōkolehao-ның қайта жасалуы. Ти өсімдігінің тамырынан алынған экстракттарды немесе ұнтақталған және эмульсияланған ти тамырын қант сиропымен, роммен, бейтарап спирттермен, бурбонмен және басқа да жасанды және табиғи хош иістендіргіштермен араластыру арқылы жасалған околохео түріндегі ликердің бірнеше бұрынғы және соңғы өндірістері болды. Ликерлер көбінесе қанттың көп қосылуынан тәтті болады және дистилляцияланған емес, ректификацияланған спирттер деп есептеледі. Олар 60-80 АҚШ дәлеліне ие, ал дәмі тәтті жеміс брендиіне ұқсас, түпнұсқа ʻōkolehao-дан мүлдем өзгеше. Нағыз немесе түпнұсқа стильдегі ʻōkolehao әдетте дистилляция процесінің тиімділігіне байланысты 85-100 дәлел аралығында алкогольдік құрамына ие болған. Дайын өнім айшықтың ʻōkolehao-сының дұрыс "қуаты" немесе "соққысы" бар деп шешкен сәтте анықталған. Кейбір толық күшті ʻōkolehao 130 дәлелге дейін, көлем бойынша 65% алкогольге дейін, көбінесе заңсыз айдауда бір рет өтетін дәлелдемеде жасалды. Гавайидің Кайлуа Кона қаласында орналасқан Ola Brewery компаниясы жақында 2023 жылы бөлшек саудада ʻōkolehao өндірісін бастау ниетімен 40 акрлық Hilo Sugar Mill-ді сатып алды.
Сипаттама
"Түпнұсқа", "нағыз" ʻōkolehao дәмі негізінен қолданылатын формулаға, ашыту және дистилляциялау әдістеріне байланысты. Барлық спирттік ішімдіктердегідей, емен бочкаларда сақтау дәмнің өзгеше профилін қалыптастыруы мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. ʻŌkolehao, басқа жерлердегі ай шаштары сияқты, көбінесе тозаңдалмаған күйінде ішіледі. Жерді еске түсіретін, шөптік, банан немесе ананас сияқты, анықталмаған тропикалық дәм: осы сипаттамалар және тағы да басқалары түпнұсқа ʻōkolehao дәмін сипаттау үшін қолданылған. Бұл – Гавайиге тән, өзіне лайық ерекше дәмге ие спирттік ішімдік.
Коктейльдер
Околехао бірнеше коктейльдердің, соның ішінде Шефтің калашы және Лей күні коктейлінің негізгі құрамы болып табылады. 1947 жылы «Гонолулу» журналында жарияланған Лей күнінің рецептісінде 1 джиггер околехао, 1/2 джиггер Крем де Менте және 1/4 джиггер абсент (сол кезде Гавайиде заңды) көрсетілген. Гавайилік тегіне қарамастан, ол тики сусындарында жиі қолданылмайды, мүмкін, себебі Дон Бичкомбердің алғашқы күндерінде Калифорнияда табу қиын болды. Гавайилік бармен Гарри Йиге Ыстық майлы Околехаоды ойлап табуы айтылады, ол Trader Vic’s Hot buttered rum-ға ұқсас болуы мүмкін. Trader Vic’s сусын нұсқаулықтарының ешқайсысында ʻōkolehao тізіміндегі рецепттер жоқ. Дегенмен, ол кейде Гавайиде берілетін Скорпион ыдыстарында қолданылады, бұл шынайылыққа және Скорпион коктейлінің тарихи тамырларына сілтеме жасайды. Тики сусындары сарапашысы Джефф Берри басқалармен қатар Вик Скорпионы мен Кава ыдыстарына ұқсас рецепті Полинезиялық паралич деп атайды. Коктейльге 3 унция ʻōkolehao, 3 унция апельсин шырыны, 3 унция тәттіленбеген ананас шырыны және 3/4 унция лимон шырыны, сондай-ақ оргеат сиропы және басқа тәттілендіргіштер, майдаланған мұзбен араластырылады. Бұған қоса, ол араның тізелерінде джиннің орнына қолданылған. Бұл ән өте танымал болды. Бұл хапа-хаоле әнін екі белгілі гавайилік, Сонни Кунья мен Джонни Нобл жазған. Әннің мәтіні ʻōkolehao-ға мадақтайды: «О, о, о о, хула-блюз, / Маған сол хула-блюзді естігеніңізді айтыңыз. / Сіз неге көңіліңіз түскенін елестете алмайсыз, / Сіз жай ғана қуанышқа толып, айғайлауға бастайсыз; / Ол сол хула-блюзге оралып, күліп, қимылдап жүреді. / Біз оны қалаймыз, біз оны жақсы көреміз, ʻōkolehao. / О, біз оны қалаймыз, біз оны жақсы көреміз, біз оны қалаймыз, ʻōkolehao, және қазір. / Виски, джин немесе шарап туралы айтасыз; / Сізді иттей жақсы сезінетін нәрсе бар. / О, біз оны жақсы көреміз, біз оны қалаймыз, біз оны қалаймыз, ʻōkolehao». «Гавайилік қонақжайлылық» 1936 жылы Гонолулу музыканттары Гарри Оуэнс пен Рэй Киннидің хиті болды, онда «Менің махаббат арманым орындалғанда / екі адамға арналған околехао болады» деген сөздер бар. Бұл сусын Гавайидің луау сияқты мерекелерінде маңызды құрамдас болған. «Гавайи 5-0» сериалының 2012 жылғы 17 желтоқсандағы эфирінде Чиннің ағасы Ти тамырынан ай шайырын жасайды. 1951 жылғы Джон Уэйннің «Тынық мұхит операциясы» фильмінде Уэйннің су асты кемесінің экипажы жергілікті гавайиліктармен өткізген луау кешін бұзып, Уэйннің бюджетінен асып түсетін өтемақы талап еткені үшін тұтқындалғанда, ол жергілікті тұрғындардың заңсыз «околихау» бар екенін біледі, бұл оның адамдарын мас қылған. Уэйн оларды босату үшін келтірілген зиянның мөлшеріне тең айыппұл төлейді. «Жылдам ойла, Мото мырза» фильмінде Гавайиге саяхат кезінде бір қонақ барменнен не тапсырыс беру керектігін сұрайды. Ол «Пантераның сүйісі» деген ұсыныс жасайды. Оның айтуынша, онда Околихао бар. Чарли Чанның алғашқы романында, кілті жоқ үйде, стюард Бостоннан келген басты кейіпкерге «Околехаудан [sic] алыс тұрыңыз. Бірнеше жұтымнан кейін, мәңгілікке жетіп қаласыз» дейді.