Кіріспе

Ағаш шырынынан жасалған алкогольдік сусын. Пальма шарабы, әртүрлі жергілікті аттармен белгілі, пальма, құрма және кокос пальмалары сияқты пальма түрлерінің шырынынан жасалған алкогольдік ішімдік. Ол әртүрлі аймақтарда әртүрлі атаулармен танымал және Африка, Кариб аймағы, Оңтүстік Америка, Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Микронезияның көптеген бөліктерінде кең таралған. Шағын және жеке шаруалардың пальма шарабын өндіруі пальма ағаштарының тұрақты отбасылық кіріс көзіне айналуына және оның ағаш ретінде сатудан түсетін табыстан артық болуына байланысты оларды сақтауға көмектеседі.

Құлақтандыру

Шырынды суарушы жинап алады. Әдетте, шырын пальманың кесілген гүлінен алынады. Гүл сабағына шырын жинауға арналған ыдыс бекітіледі. Бастапқыда жиналған ақ сұйықтық ашыту алдында өте тәтті және спиртсіз болады. Тағы бір әдіс – бүкіл ағашты кесу. Мұндай тәжірибе қолданылатын жерлерде, шырын жинауды жеңілдету үшін кейде кесілген бөлігіне от жағылады. Пальма шырыны ауадағы табиғи ашытқылардың әсерінен (жиналған ыдыста қалған ашытқы қалдықтары көбінесе себеп болады) жиналғаннан кейін бірден ашып бастайды. Екі сағат ішінде 4% дейін спирт құрамы бар, жеңіл мас күйге келтіретін және тәтті хош иісті шарап пайда болады. Шарапты күштірек, қышқыл және ащы дәмі болуы үшін бір күнге дейін ашытуға болады. Ұзақ ашыту нәтижесінде шараптың орнына сірке су алынады.

Дестилденген

Пальма шарабын араққа ұқсатып, одан күшті сусын жасауға болады, ол аймаққа қарай әртүрлі атаулармен аталады (мысалы, арақ, пальма фени (арақ), сопи, ауылдық джин, шарайам, және ауыл вискиі). Нигерияда бұл көбінесе пальма шарабы деп аталады. Нигерияның оңтүстік-батысы мен Камерунның кейбір бөліктерінде оны Эму немесе "Матанго" деп те атайды. Конгоның екі республикасында да оны нсамба дейді. Гананың оңтүстігінің кейбір аймақтарында дистилленген пальма шарабын акпетеши немесе бурукуту деп атайды. Того мен Бенинде оны содабе дейді, ал Тунисде лагми деп атайды. Кенияның жағалау аймақтарында "мнази" деп танылады. Үндістанда оны "тодди" дейді. Кот-д'Ивуарда оны "кутоку" деп атайды. Филиппинде ең көп таралған дистилленген пальма шарабы – ламбаног, ол ескірген тубадан жасалады. Оның спирт құрамы өте жоғары, 40-45% (80-90 градус). Тойларға, туған күндерге, жерлеу рәсімдеріне және маңызды мерекелерді тойлауға келген қонақтарға одан көп мөлшерде ұсынылады. Пальма шарабына көбінесе емдік шөптер қосылып, түрлі денсаулық проблемаларын емдеу үшін қолданылады. Көшкен ата-бабаларға құрмет көрсету үшін, көптеген ішімдік кештері жерге шашыратылған аздаған пальма шарабымен басталады (Kikongo ya Leta тілінде Kulosa malafu). Пальма шарабын ерлер де, әйелдер де ұнатады, бірақ әйелдер көбінесе оны қоғамдық емес орындарда ішеді. Нигерияның оңтүстік-шығысындағы, атап айтқанда Игболенд аймағында пальма шарабын "ммянья оча" (сөзбе-сөз "ақ сусын") деп атайды, сондай-ақ "нгво" және "нкву" түрлері де бар. Ол дәстүрлі Игбо мәдениетінде маңызды рөл атқарады. Мысалы, Уруаллада және басқа да "идетор" қалаларында дәстүрлі тойларда осы сусын таңдалады. Жас жігіт, болашақ әйелінің үйіне алғаш рет барғанда пальма шарабын әкелуі міндетті. Игболендтің әртүрлі аймақтарындағы әдет-ғұрыптарға байланысты пальма шарабының мөлшері де өзгереді. Осындай мәдениетті Камерунның көршілес солтүстік-батыс аймағында да кездестіруге болады (Солтүстік-Батыс аймағы). Конго Демократиялық Республикасының орталық және оңтүстік бөліктерінде пальма шарабының төрт түрі бар. Май пальмасынан – нгаси, рафия пальмасынан – дибондо, кокос пальмасынан – кокоти, ал Батыс Бандунду мен Касаи провинцияларының саванналарында өсетін биіктігі төмен пальмадан – махусу жасалады.

Оңтүстік Азия

Оңтүстік Азия елдері, мысалы Бангладеш, Үндістан және Шри-Ланкада кокос пальмалары мен Арека және Борассус сияқты пальмалар бағаланады. Ол негізінен лала пальмасынан (Hyphaene coriacea) сабағын кесіп, шырынын жинау арқылы өндіріледі. Үндістанның кейбір аймақтарында пальма шарабын буландырып, джаггери деп аталатын тазартылмаған қант алады. Үндістанның кейбір жерлерінде ашытпаған шырын неера деп аталады (Тамил Надуда), оны суытып, сақтап, жартылай мемлекеттік мекемелер таратады. Шырынның ашымауы үшін оған аздап әк (кальций гидроксиді) қосылады. Нейра, жеміс шырынына ұқсас, калийге бай. Үндістанда пальма шарабы немесе тодди не неера (жаңа шырынынан жасалған тәтті, алкогольсіз сусын) немесе (ашыған шырынынан жасалған, бірақ шараптан кем күшті қышқыл сусын) ретінде беріледі. Пальма шырынында глюкозаны спиртке айналдыратын табиғи ашытқылар бар, сондай-ақ алкогольді сірке қышқылына (сырын) айналдыратын ацетобактериялар да бар. Ұтымды тұтыну уақыты – бір күннен кейін, сірке қышқылының мөлшері ең аз болғанда; одан кейін ол қышқылдана береді. Кейбір пальма шарабын жақсы көретіндер оны әдеттегіден қышқылрақ ішуді ұнатады, бірақ тым ұзақ ашыту шарап емес, сірке суына айналады. Суыту сусынның сақталу мерзімін ұзартады, сондай-ақ дәм беруге арналған түрлі дәмдеуіштер де осыған көмектеседі. Үндістанда пальма шарабын көбінесе тодди дүкендерінен (малаялам, тамил, тулу, телугу, каннада тілдерінде) алуға болады. Тамил Надуда бұл сусынға қазіргі уақытта тыйым салынған, бірақ заңдылығы саяси жағдайға байланысты өзгереді. Заңды тодди болмаған жағдайда, арак айдаушылар көбінесе метанол қосылған спирт сатады, бұл өлімге әкелуі мүмкін. Бұл практиканы тоқтату үшін билік арзан "Үндістанда жасалған шетелдік спирттік ішімдіктерді" (IMFL) пайдалануға итермелейді. Телангана және Андхра-Прадеш штаттарында (Үндістан) тодди ауылдық жерлерде танымал сусын, оны жұмыстан кейін жиі ішеді. Телангана және Андхра-Прадеш штаттарында тоддидің екі негізгі түрі бар: атап айтқанда (телугу: తాటికల్లు) (тодди пальмира ағаштарынан) және (телугу: ఈతకల్లు) (күміс пальмаларынан). біреуі өте тәтті және аз маскүнемдік етеді, ал екіншісі күштірек (күндіз тәтті, кешке қышқылданып, ащыға айналады) және қатты маскүнемдікке шалдықтырады. Адамдар оны құлатылған ағаштардың жанында ішеді, жапыраққа құйып ауыздарына тигізеді, ал Гуд (қалу) құмырадан құяды. Тоддидің маусымға қарай түрлі түрлері бар: , , . Үндістанның Керала штатында тодди ашытқының орнына нан пісіру үшін қолданылады. Тодди деп аталатын жергілікті нанға күріш қамырын араластырып, ашыту үшін және қамырдың кеңеюіне көмектесу үшін бір түнге қалдырады, нәтижесінде нан жұмсақ болады. Кералада тодди акциздік бөлімнің лицензиясы бойынша сатылады және бұл еңбек бөліміне қарасты әл-ауқат жөніндегі кеңеспен 50 000-нан астам қызметкері бар сала. Сондай-ақ, ол Үндістанның Карнатака және Гоа аймақтарында танымал Саннаның жұмсақ түрін дайындауда қолданылады.

Индонезия мен Малайзия

Туак – пальма және күріш шараптарын білдіретін сусын. Оны Индонезияның Суматра, Сулавеси, Калимантан және Бали аралдарында, сондай-ақ Малайзияның шығыс бөлігіндегі Сабах және Саравак штаттарында ішеді. Бұл сусын Кадазан Дусун, Ибан және Даяк тайпалары үшін Гавай және Кааматан мерекелерінде, тойларда, қонақтарды күту кезінде және басқа да ерекше жағдайларда танымал. Солтүстік Суматрадағы батак халқы да пальма шарабын ішеді, оны жасау үшін пальма шырынына рару қабығы қосылады. Сусын дөңгелектерде шашқылармен бірге ұсынылады. Индонезияда басқа сусындарды атау үшін де осы сөз қолданылады, мысалы, ашытылған күріштен жасалған сусындар.

Мексика

Мексиканың батысында, әсіресе Колима, Халиско, Мичоакан және Герреро штаттарында кокостың шырынынан жасалған мексикалық туба кең таралған. Кокос Америкада табиғи түрде өспейді. Олар Мексикаға Филиппиннен Манила галеондары арқылы Акапулькоға, туба жасау өнерімен бірге әкелінді. Мексикалық туба филиппиндік туба сияқты дайындалады. Дәстүрлі шырын жинаушылар туберос деп аталады (Мексика мен Филиппинде бұл сөз "сантехник" мағынасын да білдіреді). Ол соншалықты танымал болды ki, 1619 жылы капитан Себастьян де Пиньеда Испания королі Филипп III-ке Новая Испаниядағы филиппиндік "индио" қоныс аударушылар туралы шағымданып, тубаның ибериялық алкоголь экспорттаушылардың пайдасын айтарлықтай төмендеткенін жазды. Мексикалық туба көбінесе туба фреска деп сатылады, ол жаңа кокостың шырынынан жасалған алкогольсіз нұсқасы. Оны көше сатушылары кокос сүтімен, мұзбен және қантпен араластырылған үлкен лақты бөтелкелерде сатады. Әдетте, оның үстіне жержаңғақ және тураланған жемістер қойылады.

Филиппин

Филиппинде пальма шараптары кеңінен қолданылады және дәстүрлі пальма сірке суы өндірісінің бір бөлігі болып табылады. Олар көбінесе кокос пальмасынан, нипа немесе каонг пальмаларынан жиналады. Бірнеше күнден бірнеше аптаға дейін ашытылған пальма шараптары әдетте туба деп аталады. Алкоголь құрамы жоғары тубаның екі ерекше дәстүрлі түрі бар. Біріншісі – дистилленген спирттік ішімдік, көбінесе ламбаног (кокос пальмасынан) және лаксой (нипа пальмасынан) деп аталады. Олардың түсі сүтті ақтан мөлдірге дейін болады. Екіншісі – бахалина, ол әдетте мангр Ceriops tagal түбінің қабық сығындыларын қолдану нәтижесінде терең қоңыр-сары түс алады. Филиппиннің орталық бөлігіндегі Лейте аралында қызыл тубаны алты айдан екі жылға дейін сақтау арқылы қоңыр қызыл түске дейін жеткізеді, ал оның шыны ыдысын қағу кезінде терең қуыс дыбыс естіледі. Осылай сақталған туба бахал (алты айға дейін сақталған) және бахалина (бір жылға немесе одан да көп уақытқа сақталған) деп аталады.

Оңтүстік Америка

Пальма шарабын өндіру Чилилік шарап пальмасының (Jubaea chilensis) жойылу қаупі төңкерілгеніне себеп болуы мүмкін.

Басқа аудандар

Тувалуда тодди жасау процесін Фунафути халықаралық әуежайының бойымен тізілген, тесілген пальма ағаштарынан көруге болады. Кирибатиде бұл Кареве деп аталады, жаңадан алынған кокос гүлшоғының шырыны сергітетін сусын ретінде, ал ашытылған шырыны алкогольдік сусын ретінде қолданылады. Кареве қайнатылып, қалың, ашық қоңыр түсті сұйыққа дейін қоюлатылады, бұл сұйық камуаимвай деп аталады және тәттілендіргіш ретінде, сондай-ақ жағу үшін қолданылады.

Жануарлардың тұтынуы

Кейбір ұсақ тозаңдатушы сүтқоректілер тамақтануының бір бөлігі ретінде көп мөлшерде ашытылған пальма нектарын тұтынады, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азиядағы қаламқұйрықты ағаш құйрығы. Бертам пальмасының гүлшоғырындағы ашытқылар популяциясы гүлдердегі нектарды 3,8%-ға дейін спиртке ашытады (орташасы: 0,6%). Ағаш құйрықтары алкогольді өте тиімді метаболизмдейді және ашытылған нектардан мас болмайды. Ірі жеміс жейтін жабырқақтар жиналған пальма шырынынан ішіп, кейін құмыраларға несеп шығаратыны белгілі, бұл Нипах вирусының таралуына себеп болады.