Кіріспе

Гоада өндірілетін алкогольдік спирт, Үндістан. Фени (фенним, көбінесе фенно немесе фенни деп қате жазылады) – Гоадан шыққан спирттік сусын түрі. Фенидің ең танымал екі түрі – кашу фени және кокос фени. Құрамына байланысты, алайда, басқа да сорттар мен жаңа қоспалар дистилляторлар арқылы сатылады. Фенидің кішкентай партиялармен дистилляциялануы оның соңғы сипаттамасына маңызды әсер етеді, ол әлі де өндірілген шырыштан алынған нәзік хош иістердің, конгенерлердің және дәмдік элементтердің қалдықтарын сақтайды. "Фени" сөзі санскрит тіліндегі फेन (фена) сөзінен, ал конкани тілінде फेण (фенн) – сұйықтықтың ішінде шайқағанда немесе стақанға құйғанда пайда болатын көпіршіктерден шыққан деп есептеледі. Кокос фенисі одан бұрын өндірілгені, ал фени европалықтар дистилляциялау әдісін енгізгенге дейін сол процесті ұстанғані қабылданған. Кокос пальмалары Үндістанның Конкан аймағының батыс жағалауында көптеп өседі, ал кашу ағашы португалдықтар Гоа мен Бомбейге Оңтүстік Америкадағы Бразилиядан әкелген экзотикалық өсімдік түрі. Кашу жемістерінен ашытылған сусынды алғаш рет қашан және кім жасап, одан фени спиртінің дистиллятын шығарғаны туралы нақты мәлімет жоқ. Оңтүстік Гоада тұтынылатын фенидің алкоголь құрамы Солтүстік Гоада өндірілетін фениге қарағанда жоғары (43–45% ABV). Коммерциялық қаптамадағы фени 42,8% ABV құрамында сатылады.

Кашу фени

Кашу фениін дайындаудың дәстүрлі әдісі бойынша тек ағашта піскен, түскен кашу алмалары ғана жиналып, ұнтақтауға жіберіледі. Кашу алмаларының тұқымдары алынып, содан кейін таптау алаңына тасталады. Бұл алаң колльми деп аталады және әдетте бассейн тәрізді кесілген тастан тұрады. Кашу алмаларын соқтырып, шырынын шығарады. Қазір таптаудың орнына "пингре" (қоршау) деп аталатын прес қолданыла бастады. Содан кейін каширленген масса дәстүрлі түрде белгілі бір жүзім – нудиді пайдаланып, кішкентай үйінділерге қолмен жиналып, оны бірге ұстап тұру үшін оның айналасына оралады, ал үстіне ауыр зат (әдетте тас) қойылады. Осы екінші сығымдау процесінде алынған шырын Нееро/Ниро деп аталады және оны ішуге жарады, бірақ ол әдетте фени жасау үшін ашыту процесінде қолданылмайды. Кашу алмаларын таптап алынған алғашқы шырын дәстүрлі түрде үлкен топырақ құмыраға – коддемге салынып, жерге жартылай көміліп, бірнеше күнге ашытылады. Нағыз топырақтан жасалған коддемдер енді практикалық тұрғыдан пластикалық бөшкелермен алмастырылды. Содан кейін шырын үш күн бойы тұндырылады, ол ашыған кезде. Процесті жеделдету үшін қосымша ашытқы немесе қоректік заттар қосылмайды. Кашу фени дәстүрлі қазанды пайдаланып дистилляцияланады, бұл әлі де қолданылып келеді. Фениге арналған дәстүрлі қазан бхатти деп аталады. Бұрын қайнатуға қолданылған топырақ ыдыстың орнына енді мыс ыдыстар қолданылады, екеуі де бірдей атаумен – бханн деп аталады. Дистиллят лаунни деп аталатын топырақ құмырасына жиналады. Лаунниге су құйып, дистиллятты конденсациялау дәстүрі енді суға оралған спиральмен алмастырылды. Кашу фени үш рет дистилляцияланған спирт. Ашытылған неэроның алғашқы дистилляты Урак деп аталады, шамамен 15% спирт (30 градус). Урак содан кейін дистиллятор анықтаған пропорцияда нееромен араластырылып, қайта дистилляцияланады, нәтижесінде cazulo немесе cajulo деп аталатын спирт (40–42% спирт) алынады. Cazulo немесе cajulo қайтадан Уракпен дистилляцияланады, нәтижесінде фени деп аталатын жоғары концентрациялы спирт (45% спирт) алынады. Ескеріңіз, казуло көбінесе "фени" деп сатылады, өйткені бұл спирттің күші ішуге тым жоғары саналады. Қазіргі уақытта қол жетімді барлық кашу фени екі рет дистилляцияланған.

Кокос фени

Кокос фени, сондай-ақ Маддел немесе Маддахим Фенни деп аталады, кокос пальмасынан ашытылған тоддиден дистилленді. Дәстүр бойынша, тоддиді кокос пальмасынан Реиндер деп аталатын тодди жинаушы жинап алады. Тодди жинау – пальма гүлдерінің гүлшоғыры мен жапырақ сабағының шырынын жинау – ғасырлар бойы Үндістан және Оңтүстік-Шығыс Азияда қолданылып келеді. Кокос пальмасының шырыны замонно немесе дамоннем деп аталатын саз ыдысқа жиналады, ол кокос жапырағының түбінен өсетін ипоиге (ipoi) бекітіледі. Тодди өндіру үшін, гүлшоғыр жапырақтың түбінен кішкентай пышақпен (пискати) кесілген жіпшелерден (vaiê) жасалған арқанмен (гофê/гоф) тығыз байланады, бірақ сабаққа жалғанып тұрады. Содан кейін гүлшоғырдың шырыны дамоннемге ағып кетуі үшін оның ұшы кесіледі. Тодди таңертең және кешке дамоннемнен жиналады, содан кейін dudhinnem деп аталатын лаққа құйылып, ағаштан төмен түсіріледі. Гүлшоғырды түскі уақытта шырын ағынын жандандыру үшін үстінен жұқа ғана тіліп (cheu) кесіп жаңартады. Бұрын тоддиді үш күн бойы монн немесе джало деп аталатын саз құмыраларда ашытуға қоятын.

Мұралық сусын

2016 жылы Гоа үкіметі фениді штаттан тыс жерлердегі мәдени мұра ретінде мойындату процесін бастады. Гоаның бас министрі Лаксмикант Парсекар фениді "біздің мәдениетіміздің бір бөлігі" деп атады. Жоспарларға туристердің қажу жаңғағын жинауын көруі және осы сусынның өндірілу процесін бақылауы мүмкін болатын табиғат туризмі де кіреді. Бірнеше дистилляторлар үкіметтен дистилляция процесіне қатысты ережелерді әзірлеуді және олардың орындалуын қадағалауды сұрады. Қатысушылар фенидің салмақты түрлері мен сапасының нашарлауы сияқты мәселелерді көтерді.