Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай алкогольдік сусындары
Chinese alcoholic beverages
Қытайда алкогольдік сусындардың ұзақ тарихы бар. Оларға күріш және жүзім шараптары, сыра, виски және түрлі арақтар жатады, оның ішінде әлемде ең көп тұтынылатын дистилляциялық спирт – байцзю.
There is a long history of alcoholic drinks in China. They include rice and grape wine, beer, whisky and various liquors including baijiu, the most consumed distilled spirit in the world.
Атауы
(jiǔ) – этанолдың айтарлықтай мөлшерін қамтитын кез келген сусынды білдіретін қытай ірісі. Оның ежелгі қытай тіліндегі айтылуы *tsuʔ деп реконструкцияланған, сол кезде ол көбінесе ашытылған тарыдан жасалған сусындарға қолданылған. Джин және Оңтүстік Сун династиялары кезінде алғаш рет дистилляция қолданылған кезде орта қытай тілінде айтылуы tsjuw болған.
(jiǔ) is the Chinese character referring to any drink containing appreciable quantities of ethanol. Its Old Chinese pronunciation has been reconstructed as *tsuʔ, at which point it was generally applied to drinks made from fermented millet. By the time of the first certain use of distillation during the Jin and Southern Song dynasties, the Middle Chinese pronunciation was tsjuw.
Хуанцзю
Хуанцзю немесе "сары шарап" – ашытылған алкогольді сусын, ол арпа, күріш және бидай сияқты дәндерден тікелей жасалады. Ол дистилляцияланбайды, бірақ әдетте спирттің құрамы 15-20% шамасында болады. Бөтелкеге құю алдында әдетте пастеризацияланып, ескіртіліп, сүзгіленеді. Атының өзіне қарамастан, хуанцзю мөлдір, бежевый, қызғылт немесе сары түсті болуы мүмкін. Жапон сакесінің алдағысы – қытайлық мицзю, Қытайда хуанцзюдің бір түрі саналады. Хуанцзю түрлі факторларға байланысты әртүрлі типтерге бөлінеді, олардың ішінде сусынның "құрғақтығы", оны жасау үшін қолданылатын ашытқы және өндіріс әдісі бар.
Huangjiu or "yellow wine" is a fermented alcoholic beverage brewed directly from grains such as millet, rice, and wheat. It is not distilled but typically has an alcohol content around 15 20%. It is usually pasteurized, aged, and filtered prior to bottling. Despite its name, huangjiu may be clear, beige, or reddish as well as yellow. The Chinese mijiu, the predecessor of Japanese sake, is generally considered a form of huangjiu within China. Huangjiu is further classified into various types, based on several factors. Among them are the drink's "dryness", the starter used in its production, and the production method.
Байжиу
Байдзиу немесе шаоцзю – қытайлық спирттік ішімдік. Ол көбінесе соргодан жасалады, бірақ кейбір түрлері хуанцзю немесе басқа күріш негізіндегі сусындардан дистилленеді. Барлығында әдетте 30%-дан жоғары спирт мөлшері болады және түсі мен консистенциясы водкаға ұқсас болғандықтан, байдзиуді кейде "қытай водкасы" деп атайды. Олардың иісіне қарай жіктелетін көптеген түрлері бар, бірақ көпшілігі бір рет ғана дистилленеді, бұл оларға водкадан күштірек дәм мен хош иіс береді. Қытайдағы ең беделді бренд – "соус иісті" Маотай немесе Мао тай, ол Гуйчжоу провинциясының оңтүстігіндегі Маотай қаласында өндіріледі. Көбірек таралған брендтерге Улянъе және эргоутоу түрлері жатады.
Baijiu or shaojiu is a Chinese liquor. It is usually sorghum based, but some varieties are distilled from huangjiu or other rice based drinks. All typically have an alcohol content greater than 30% and are so similar in color and feel to vodka that baijiu is sometimes known as "Chinese vodka". There are many varieties, classified by their fragrance, but most are only distilled once, permitting stronger flavors and scent than vodka. The prestige brand within China is the "sauce scented" Moutai or Mao t'ai, produced in the southern city of Maotai in Guizhou. More common brands include Wuliangye and varieties of erguotou.
Сүт
Қазіргі қытай сыралары Харбин мен Циньдао қалаларында құрылған орыс және неміс сыра зауыттарының дәстүрін жалғастырады. Көбінесе ақшыл лагерлер өндіріледі, бірақ Бейжің мен Шанхай қалаларындағы шетелдіктерге арналған сыраханаларда басқа да түрлерін табуға болады. Қытайдың ірі брендтері – Цинтао, Харбин және Сноу. Ірі сыра өндірушілердің қатарында Янцзинь, Сан-Мигель, Чжуцзян және Риб та бар.
Modern Chinese beers retrieve from the Russian and German breweries established at Harbin and Qingdao. Most are pale lagers, although other styles are available, particularly in brewpubs catering to the expatriate communities in Beijing and Shanghai. The principal Chinese brands are Tsingtao, Harbin, and Snow. Other major brewers include Yanjing, San Miguel, Zhujiang, and Reeb.
Шарап
Қытайдағы ішкі өндіріске Чанъю Пионер шарабы, Қытай Ұлы Қабырға шарабы және Династия шарабы сияқты бірнеше ірі жүзімдіктер басым. Белгілі аймақтар: Янтай, Пекин, Хэбэйдегі Чжанцзякоу, Сычуаньдағы Ибин, Цзилиндегі Тонгхуа, Шансидегі Тайюань және Нинся. Яньтайдың өзінде 140-тан астам шарап зауыты бар және елдің шарабының 40% осы жерде өндіріледі. Синьцзяннан шыққан дәстүрлі ұйғыр шарабы – музель (араб. المثلث, әдеби мағынасында "үшбұрыш"). Оны өндіру үшін жүзімді қолмен ұсатып, содан кейін атлас жібек арқылы сүзіп, шырынын бірдей көлемде сумен және қантпен қайнату қажет. Бұл шырын бастапқы көлеміне жеткенше пісіріліп, түрлі дәмдеуіштермен бірге саз құмыраларға сақталады. Қазіргі күнге дейін елдің қара нарығында сатылатын даулы сусын – "Жолбарыс сүйек шарабы": бұл тоник сүйектерді ұсатып, күріш шарабымен араластыру арқылы жасалады, бұл процесс кем дегенде сегіз жылға соқады. Сусынның спирттік құрамы жоғары, шамамен 58% және дәстүрлі қытай медицинасында да, жартылай жекпе-жек өнерінде де қолданылады, сондай-ақ ғасырлар бойы нарықта сатылып келді.
Domestic production within China is dominated by a few large vineyards, including Changyu Pioneer Wine, China Great Wall Wine, and Dynasty Wine Notable regions include Yantai, Beijing, Zhangjiakou in Hebei, Yibin in Sichuan, Tonghua in Jilin, Taiyuan in Shanxi, and Ningxia. Yantai alone holds over 140 wineries and produces 40% of the country's wine. Traditional Uyghur wine from Xinjiang is known as museles (Arabic: المثلث, lit. "the triangle"). Its production requires crushing the grapes by hand, then straining them through atlas silk and boiling the juice with an equal volume of water, as well as added sugar. This is cooked until the original volume of the juice is reached and then stored in clay urns along with various flavorings. A controversial drink that is still nowadays sold in the black market of the country is Tiger Bone Wine: this tonic is created crushing and mixing the bones with rice wine, in a long process that lasts for at least eight years. The drink has a high alcohol concentration, of about 58% and is used in both traditional Chinese Medicine and Martial Arts, and has been on the market for centuries.
Басқа
Басқа ашытылған сусындардың қатарына шоучжу (жабысқақ күріштен жасалған), личи шарабы, гуки джиу (жұртқақ жемістерінен жасалған), Цинкэ джиу (Тибет таулық арпасынан жасалған) және куми (бие немесе як сүтінен жасалған) жатады. Персик иісімен мақтанатын Лучжоу Лаоцзяо 1573 жылдан бері Мин әулеті тұсында үздіксіз өндіріліп келеді. Имбирь дәмімен жасалған Кантон ликері енді Қытайда өндірілмейді, керісінше, АҚШ-та тұтыну үшін Франциядағы, бастапқы өндірісімен байланысы жоқ дистилляциялық зауыттан импортталады. Қытайда вискиге деген сұраныс артып келеді, бірақ жергілікті виски өндірісі шектеулі.
Other fermented beverages include choujiu (made from sticky rice), lychee wine, gouqi jiu (made from wolfberries), Qingke jiu (made from Tibetan highland barley), and kumis (made from mare or yak milk). The peach scented Luzhou Laojiao prides itself on continuous production since 1573 during the Ming dynasty. The ginger flavored liqueur Canton is no longer produced in China but is instead imported for consumption in the United States from a distillery in France unrelated to its original production. Whisky demand is on the rise in China, but domestically produced whisky is limited.
Мәдениет
Қытайлық алкогольдік сусындар тағам рационының және түрлі салтанаттардың (әлеуметтік де, діни де) құрамында, сондай-ақ көптеген шаруашылықтар мен коммерциялық ұйымдардың өндірістік қызметінде ұзақ тарихқа ие.
Chinese alcoholic beverages have a long history both as a part of diet and ceremonies (both secular and religious), as well as being a part of the productive activities of many households and commercial establishments.
Ас мәзірі
Қытайлық алкогольдік сусындар дәстүрлі түрде ішімденгенге дейін жылытылып келген, бұл практика династиялық кезеңнің бастапқы уақыттарына дейін барады. Сусынды жылытуға болатын температура шамамен 35 және 55 °C аралығында болады, бұл этанолдың қайнау температурасынан әлдеқайда төмен. Сусынды жылыту, оның иісін жақсырақ сезінуге мүмкіндік береді, алкогольдің көп бөлігі буданбайды. Жылытудың оптималды температурасы сусын түріне және ішушінің жеке талғамына байланысты. Дәстүр бойынша, сусындар тамақпен бірге ішіледі, жалғыз ішпейді. Бірақ, қазіргі Қытайда бұл екі шарт та міндетті емес. Егер жоғарыда сипатталған ашытқы қоспасы тек сусын дайындау үшін ғана емес, сонымен қатар тәтті десерт ретінде жеуге немесе ішуге де жарамды.
Chinese alcoholic beverages were traditionally warmed before being consumed, a practice going back to the early dynastic period. The temperature to which the liquor may be warmed ranges between approximately 35 and 55 °C, well below the boiling point of ethanol. Warming the liquor allows its aromas to be better appreciated by the drinker without losing too much alcohol. The optimal temperature for warming depends on the type of beverage as well as the preference of the drinker. Traditionally, also, the drinks are consumed together with food rather than on their own. Neither practice is binding in modern China. In addition to being used to brew liquor, the seed mash described above can also be made to be eaten or drunk as a sweet dessert.
Медицина
Дәстүрлі қытай медицинасында алкогольді сусындар (иньмен байланысты) жиі қолданылып, олар дәрі ретінде де пайдаланылған. Өсімдіктерден, шөптерден, жануарлардың мүшелерінен немесе минералдардан алынған алкогольді заттар бұрынғыдай көп кездеспесе де, оларды кездестіруге болады. Мұндай дәрілік алкогольді сусындардың бір мысалы – реальгар шарабы: Айдаһар қайықтары фестивалінде ішілетін бұл шарап, хуанцзюға реальгар қосылып жасалады, реальгар – арсен сульфиді, сонымен қатар инсектицид ретінде де қолданылады. Қытай жырларында ол жыланды нағыз бейнесін көрсетуге мәжбүрлейтін зат ретінде сипатталған. Бұл сусын аурулар мен бақытсыздықтарды (әсіресе жылан шағуы мен ішек құрттарын) болдырмай, денсаулықты жақсартады деп есептелген. Қазіргі қытай билігі бұл әдеттен бас тартса да, оны заңды түрде сатып алуға болады.
Traditional Chinese medicine frequently employed alcoholic drinks (associated with yin) and alcoholic drinks were likewise used as medicine. Alcohol including extracts of plants, herbs, animal parts, or minerals are not as common as they once were but may still be encountered. One example of such a medicinal alcoholic drink is realgar wine: consumed during the Dragon Boat Festival, realgar wine consisted of huangjiu mixed with realgar, an arsenic sulfide also used as an insecticide. It appears in the Chinese legend of the White Snake as the substance which forces the snake to reveal her true form. The drink was thought to prevent disease and misfortune (particularly snake bites and digestive worms) and to promote health; although modern Chinese authorities discourage the practice, it is still legally available for consumption.