Кіріспе

Жапондық дистилленген алкогольдік сусын

Жапондық спирттік ішімдік

Shōchū (焼酎) – жапондық дистилленген сусын. Ол әдетте күріш, арпа, тәтті картоп, қара бидай немесе қоңыр қанттан дистилленеді, бірақ кейде қашаған, кунжут тұқымы, картоп немесе тіпті сәбіз сияқты басқа да ингредиенттерден жасалады. Әдетте shōchū-дың құрамында 25% алкоголь болады, бұл байжю, виски немесе водкадан кем, бірақ хуандзиу, саке немесе шараптан артық. Көп рет дистилленген shōchū, әсіресе коктейльдерде қолданылатын түрлері, 35% дейін алкоголь құметуі мүмкін.

Этимология

Бұл сөз ([[wikt:焼酎) – қытайша shaojiu (燒酒) сөзінің жапонша нұсқасы, "қыздырылған арақ" деген мағынаны білдіреді, ол дистилляция кезіндегі қыздыру процесін көрсетеді. Қытайша жазудағы shaojiu таңбасы 酒 қазіргі жапон тілінде саке деп аударылады, ал жапонша шёчу таңбасы 酎 арқылы жазылады. Дегенмен, екі таңба да "арақ" дегенді білдіреді.

Бум

XXI ғасырдың басында Жапонияда шёчу тұтынушылықтың өркендеуі байқалды, ал 2003 жылы ішкі сату көлемі сакеден бірінші рет асып түсті. Шёчуге арналған барлар пайда болды, олар тек шёчу ұсынатын, ал нарыққа белгілі бір ингредиенттерге, өндіріс әдістеріне немесе ескірту әдістеріне ерекше назар аударатын премиум брендтер енгізілді. Бұл сусынның беделі өзгерді; бұрын ол көне стильдегі сусын ретінде қарастырылса, қазір жас жандардың, әсіресе әйелдердің арасында танымал болды. Жапония азаматы Шигечио Изуми, 120 жасқа дейін өмір сүрген деген болжам бар (бірақ бұл мәлімдеме даулы), шёчуды күнделікті тамақтану режиміне енгізген. Бұл жайт оның рекордымен бірге Гиннес рекордтар кітабына да кірді. Шёчуға деген шексіз құмарлығының арқасында көптеген адамдар шёчудың денсаулыққа пайдалы және ұзақ өмір сүруге көмектеседі деп санайды. Бұл тіпті кейбір жергілікті Рюкю шёчу өндірушілерін оның атын алдыңғы жағына жазылған «Ұзақ өмірдің сусыны» (長寿の酒) деген атаумен арнайы шёчуды сатуға итермеледі. Алайда, Изумидің жеке дәрігері қарт жасында бүйректерінің шёчуды өңдеуге жеткілікті күшті болмағандықтан, шёчу ішуден аулақ болуға кеңес берді. Бірақ Изуми: «Шёчу болмаса, өмірдің мәні қалмайды. Ішімдіктен бас тартудың орнына өлгенім жақсы», – деді.

Тарих

[[Сурет: Шочу Ракугаки. Корияма Хачиман ғибадатханасындағы "Шочу" граффитиі. Фуригана оң жақта көрсетілген. Оған екі ағаш ұстасы қол қойған және ол Эйроку дәуірінің екінші жылының 11 тамызымен, яғни 1559 жылы, даталанған. Жапониядағы шочуға ең көне тікелей сілтеме Кагосимадағы Окучидегі Корияма Хачиман ғибадатханасында табылды. 1559 жылы ғибадатхана төбесіндегі ағаш тақтайға екі ағаш ұстасы мынандай жазу жазған: "Жоғарғы діни қызметкер тым ашкөз еді, бізге бірде-бір рет шочу ішпеді. Не деген қиындық!" 20-шы ғасырдың басында Хажиме Катахира (1884–1936), Миносуке Куросе (1882–1967) және Цунекичи Куросе (1885–1925) Кагосима префектурасындағы Касаса ауылында Куросе Тодзи гильдиясын құрды. Окинавалық ауамори және саке өндірісіндегі тәжірибелері арқылы бұл адамдар қара кожи (A. awamori) және көп сатылы ашыту арқылы дәстүрлі шочу өндірісін революциялады. Көп сатылы ашыту процесіне дейін шочу донбури стилімен, коджимен сіңдірілген дәндермен және негізгі ингредиенттермен бірдей ашытуға қосылды. Бүгінде нағыз шочудың көбі көп сатылы ашыту арқылы жасалады. Ең гүлденген кезеңінде Куросе Кодзи Гильдиясы 500-ден астам мүшесімен мақтанды, олар бүкіл Жапонияны аралап, жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдерінен шочу өндірді. Токио университетінің лекторы Тамаки Инуи (1873–1946) A. kawachii, A. awamori және A. oryzae-дің түрлі субтаксаларын оқшаулау және өсіруде табысқа жетті. Оның замандасы, Геничиро Кавачи (1883–1948), Кавачи барабанды кожи машинасының және оның атымен аталатын ақ кожиді (A. kawachii) оқшаулау арқылы қазіргі заманғы шочудың әкесі деп есептеледі. Бұл жаңалықтар Жапонияда жоғары сапалы шочу өндірісінде үлкен прогреске әкелді, бірақ Кавачи барабан машинасы және басқа да инновациялар Куросе Тодзи гильдиясының құлдырауына әкелді, бүгінде оның белсенді мүшелері санаулы ғана, бірақ негізінен Касаса ауылындағы мұражайда сақталған. Кавачи жасаған Aspergillus Кореяда соджу және макгеолли үшін де қолданылды.

Жеткізу

Шочу піскеннен кейін жіберіледі. Пісіру әдістері сақтау ыдысына және орналасқан жеріне қарай әртүрлі болады, және олардың екеуі де шочудың мінезіне әсер етеді. Шочуды пісіру үшін ең көп қолданылатын ыдыстар – тот баспайтын болаттан жасалған резервуарлар, саз сыйындар және ағаш бөшкелер немесе шарап шелектері. Пісіру нәтижесінде шочудың дәмі мен хош иісі тұрақтанады. Пісіру әдетте бір және үш ай аралығында жүзеге асырылады. Үш айдан алты айға дейінгі пісіру кезеңі пісірудің басталуы деп аталады. Осы кезеңде шочудың өткір дәмі әдетте азаяды. Алты айдан үш жылға дейін пісірілген шочу әдетте жұмсақ дәмге ие болады. Үш жылдан астам пісірілген шочу ұзақ мерзімді пісіру деп аталады. Бірақ ұзақ мерзімді пісіру әрқашан да дәмді жақсартпайды. Керісінше, ұзақ мерзімді пісіру авамори үшін ерекше тиімді. Шеберлер авамориді он жылдан астам уақыт пісіруі мүмкін.

Орналасқан жерлер

Шочу ерекше дәмді беру үшін әр түрлі жағдайларда пісіріледі, әдетте температура мен ылғалдылықтың аз өзгеретін жерлерде. Мұндай жерлерге туннельдер мен әктас үңгірлері жатады.

Хонкаку шочу

2006 жылға дейін жапондық соғыстан кейінгі салық заңы шёчуды "коруи" және "отсуруи" түрлеріне бөліп қарастырды. "Ко" (甲) және "оцу" (乙) терминдері – классификация үшін қолданылатын қытай аспан сабалары, олар тиісінше "бірінші сорт" және "екінші сорт" сияқты мағына береді. "Оцуруи" шёчуы "коруи" шёчуынан нашар деп есептелуі мүмкін деген қауіптің салдарынан, Кюсю "Оцуруи" шёчу өндірушілер қауымдастығы Қаржы министрлігіне ықпал ету жұмыстарын жүргізіп, 1962 жылы "хонкаку шёчу" (本格焼酎) немесе нағыз шёчуды балама атау ретінде мойындатуға қол жеткізді. Аталған атаудың 1957 жылы Миядзаки префектурасының Мияконодзо қаласындағы "Кирисима" сыра зауытының президенті Дзюнкичи Энацу жасаған деген болжам бар. Дегенмен, термин ресми түрде анықталмағандықтан, атау бойынша даулар туындады. Осының нәтижесінде 2002 жылдың 1 қарашасында заң нақтыланды және жоғарыда көрсетілген бір рет дистилленген шёчудың 1-ден 5-ке дейінгі талаптарына сай келетін шёчу "хонкаку шёчу" деп аталуы мүмкін. Соңғы талапқа сай келетіндер бұл тізімнен шығарылады.

Моромитори шошу

Көптеген бір рет дистилленген шёсю – моромитори шёсю (もろみ取焼酎). Бұл атау өндіріс процесінен туындайды:

Шикізатты өңдеу. Әдетте, күріш немесе арпа суға салынып, содан кейін крахмалдың желатинизациялануын жеделдету үшін буға пісіріліп, салқындатылады. Кодзи өндірісі. Кодзикин, яғни кодзи саңырауқұлақ споралары, материалға егіліп, кодзи саңырауқұлағын құрайды, ол өскен кезде ферменттер шығарады. Ферменттер крахмал молекулаларын ашытуға болатын қант молекулаларына ыдыратады, бұл процеске қант құрауы (сахарофикация) дейді. Бірінші ашыту. Кодзиге су және ашытқы қосылып, ұнтақталғаннан кейін, жеті-тоғыз күн бойы резервуарда немесе ыдыста ашытылады, нәтижесінде мото немесе (бірінші кезең) мороми деп аталатын тазартылмаған спирт пайда болады. Екінші ашыту. Буға пісірілген негізгі ингредиенттер мен су тазартылмаған спиртке қосылып, қайта ашытылады, (екінші кезең) мороми құрайды. Екінші кезеңде қосылған ингредиент шёсю түрін анықтайды; мысалы, егер тәтті картоп қосылса, онда ол тәтті картоп шёсюіне айналады. Дистилляция. Тазартылмаған мороми спиртінің тазартылуы.

Кодзи

Баяғы саусағы тік. Таңбаның сол жағы оны қара қожидан жасалған хонкаку шёчу деп жарнамалайды. Қожи (麹) көбеюі, Аспергилл саңырауқұлағының бір түрі, шёчудың соңғы дәміне зор әсер етеді. Қожидің ерекше қасиеттері бар үш түрі бар. Сары қожи (A. oryzae). Саке және бір кезде барлық хонкаку шёчу өндірісі үшін қолданылған. Дегенмен, сары қожи температураға өте сезімтал; оның морамисі ашыту кезінде тез қышқылданып кетуі мүмкін. Бұл Кюсю сияқты жылы аймақтарда қолдануды қиындатады, сондықтан қара және ақ қожи біртіндеп кең таралды. Оның артықшылығы – бай, жемісті және сергітетін дәм беруі, сондықтан қиындықтарға және үлкен шеберлікке қарамастан, оны кейбір өндірушілер әлі де қолданады. Бұл жастардың және әдетте күшті тәтті картоп шёчуына қызығушылық танытпағандардың арасында танымал, оның соңғы кезде қайта жандануына ықпал етті. Осылайша, ақ және қара қожи негізінен шёчу өндірісінде қолданылады, бірақ сары қожи (A. oryzae) әдетте саке өндірісінде қолданылады. Ақ қожи (A. kawachii). 1918 жылы Геничиро Кавачи қара қожидің мутациясы ретінде тапқан. Бұл әсер зерттелді және ақ қожи сәтті түрде жеке өсірілді. Ақ қожиді өсіру оңай, ал оның ферменттері тез қандастыруға көмектеседі; нәтижесінде, бүгінгі таңда көбінесе шёчу өндірісі үшін қолданылады. Ол сусынға сергітетін, жұмсақ және тәтті дәм береді. Қара қожи (A. luchuensis) Негізінен шёчу мен авамори өндірісі үшін қолданылады. 1901 жылы Токио университетінің профессоры Тамаки Инуи алғаш рет оқшаулап, өсіруге қол жеткізді. 1910 жылы Геничиро Кавачи алғаш рет А. awamori түрінің субтаксисі – var. kawachi-ді өсіруде сәтті болды. Бұл шёчу өндірісінің тиімділігін арттырды. Қара қожиға деген қызығушылық хонкаку шёчу өндірушілерінің арасында оның тереңдігі мен сапасы үшін қайта жанданды. Бірнеше танымал брендтер өз таңбаларында қара қожи қолданатынын ашық жариялайды.

Су

Су – шөшу дайындаудағы ең маңызды ингредиенттердің бірі. Судың сапасы шөшудің сапасына тікелей әсер етеді. Шөшу дайындау процесінде әртүрлі су түрлері қолданылады.

Түрлері

Моромитори шошудың кең түрлері бар. Дүниежүзілік сауда ұйымының ТРИПС келісімінің 23-бабына сәйкес төрт аймақ географиялық көрсеткіш ретінде қорғау алды және төменде тізімделген. Оита префектурасы, Миядзаки префектурасы және Нагасаки префектурасындағы Ики өндіріс орталықтары болып табылады. Ики шочу (壱岐焼酎) да географиялық көрсеткіш ретінде қорғауға ие.

Соба шошу

Соба немесе қара бидай шочуы (そば焼酎) тарихы 1973 жылға дейін соқталады, осы жылы Миядзаки префектурасының Гокасе қаласындағы Ункай сыра зауыты жергілікті таулы аймақтан алынған собаны негізгі ингредиент ретінде пайдаланып оны жасады. Одан бері Жапония бойынша шочу өндірушілер де оны, кейде шочу қоспасының бір бөлігі ретінде шығарады. Оның дәмі арпа шочуынан гөрі жеңілірек.

Басқалар

Жапон заңдары өте кең ауқымды ерекше негізгі ингредиенттерді, мысалы, перилла жапырағы, кунжут және каштанды қабылдайды. Басқалары – белгілі бір жеміс шырынымен немесе қосымшалармен араластырылған қарапайым шочу. Ерекшелігімен мұндай шочу көбінесе аймаққа келген қонақтардың назарын аударуға бағытталған және кең танылмалылыққа ие болған жоқ. Соба шочу – одан әрі кең таралған жетістікке қол жеткізген жақсы мысал.

Касутори шошу

Моромитори шочудан айырмашылығы, касутори шочу (粕取り焼酎) саке ашытудан қалған саке шөбін дистилляциялау арқылы жасалады. Бұл хонкаку шочудың бір түрі. Ол алғаш рет Кюсюдің солтүстігінде танымал болды, содан кейін басқа аймақтарға тарады, бүкіл Жапонияда тазартылған саке пісіру мүмкін болмаған кезеңде өндірілді. Сондай-ақ, саке өндірісінде ашытуды тоқтату үшін кеңінен қолданылады, бұл сапаның нашарлауын болдырмауға немесе құрғақ дәм беруге көмектеседі. Осы мақсатта жасалған шочуды хашира шочу (柱焼酎) деп атайды. Эдо дәуірінде шочу шөбі күріш егу маусымында тыңайтқыш ретінде қолданылды. Сондықтан көптеген шаруалар саке шөбін дистилляциялау үшін дистилляциялау құралдарын орнатып, шочу шөбін өндірді. Шөбіден алынған арақ ішіліп немесе құдайларға құрбандық шалынды, күріш егу маусымының соңында мол өнімді тілеу үшін санабури (早苗響) фестивалінде өткізілді. Сондықтан касутори шочу санабури шочу деп те аталады. Жапонияда шочудың танымалдылығының артуына байланысты, көптеген өндірушілер касутори шочу жасап жатыр. Көптеген касутори шочу қазіргі заманғы тәсілдермен жасалады, ал ескі өндіріс процестері арқылы жасалған шочу мөлшері күрт азайды. Жапон мәдениетін сақтағысы келетін адамдар тарихи әдіспен өндірілген шочуды сейчо касутори шочу (正調粕取焼酎) деп атайды, және олардың қызметі арқасында мұндай сусындар қайта жанданды.

Слэнг қолдануы

Шатастыратыны, "касутори" - бұл сондай-ақ, екінші, нашар сапалы шошу түрі үшін қолданылатын сленгтік атау. Тынық мұхиты соғысынан кейін, жақсы алкоголь тапшы болған, хаостық қоғамда, қолдан жасалған шошу айналыма бастады. Оның көзі мен құрамы белгісіз болды, ал кейбір жағдайларда сумен араласқан уытты метил спирті де кездесті. Денге зиян келтіретін мұндай шошу "касутори" деп аталды, және нашар сапалы шошумен байланысы қалып, кейде тіпті "нағыз" құрметті касутори шошуының бейнесіне де әсер етті. "Касутори әдебиеті" және "касутори мәдениеті" деген тіркестер де соғыстан кейінгі кезеңдегі алабалықтармен байланысты болды.

Қоспалы шошу

Бір рет және көп рет дистилленген шочуды араластыру арқылы аралас шочу (混和焼酎) жасауға болады. Бұрын оны жиі нағыз шочу (honkaku shōchū) деп қате жазып, немесе араластырылғанын және көлемдерінің арақатынасын көрсетпейтін еді. 2005 жылдан бастап өндірісшілер өздігінен реттеліп, аралас шочу белгісін енгізді, оның ішінде қолданылған көлемдерге қарай қосымша санаттар жасалды. Бір рет дистилленген шочу бір рет аралас шочудың жалпы көлемінің 50%–95% құрайды. Бұл санат таза бір рет дистилленген шочудың иісі мен дәмі тым күшті деп санайтындарға арналған, оның нәзік және ішуге оңай болуын мақсат етеді. Көп рет дистилленген аралас шочуда бір рет дистилленген шочу жалпы көлемінің 5%–50% құрайды. Бағаға баса назар ете отырып, бұл көп рет дистилленген шочудың арзан, жаппай өндіріс артықшылықтарын сақтап, бір рет дистилленген шочудың ерекше дәмі мен хош иісін қосуға тырысады.