Имру әл-Қайс: Араб әдебиетінің әкесі және Кинде әулетінің соңғы патшасы

Кіріспе

Араб патшасы және ақыны (496–544)

Имру аль-Каис Джундун бин Худжр аль-Кинди (ٱمْرُؤ ٱلْقَيْس جُنْدُح ٱبْن حُجْر ٱلْكِنْدِيّ) – V ғасырдың соңы мен VI ғасырдың басында Найд аймағынан шыққан исламға дейінгі араб ақыны, сондай-ақ Кинданың соңғы патшасы. Кейде араб поэзиясының әкесі деп есептеледі. Оның «Тоқтайық, жылайық» (قفا نبك qifā nabki) атты қасыдасы немесе ұзын өлеңі жеті Муаллақаттың бірі, исламға дейінгі араб поэзиясының ең жақсы үлгісі саналады. Имру әл-Каис 6 ғасырдың басында Арабияның солтүстігіндегі Әл-Қасим аймағында дүниеге келген. Оның әкесі Худжр ибн әл-Харит (حجر ابن الحارث Ḥujr ibn al Ḥārith), Асад және Гатафан араб тайпаларының Киндан регенті болған, және Имру әл-Каис Асад аумағында туған деп есептеледі. Оның анасы Фатима бинт Рабиа әл-Тағлиби (فاطمة بنت ربيعة التغلبي / Fāṭimah bint Rabī‘ah al Taghlibī) болған. Аңыз бойынша, Имру әл-Каис әкесінің ең кіші ұлы болған және бала кезінен өлең жаза бастаған. Әкесі оның поэзиямен айналысуын патша ұлына лайық емес деп санап, оған наразы болған. Әкесі Имру әл-Каиске тән ішімдік ішу және әйелдерге құмарлық таныту сияқты өмір салтын мақұлдамаған, соңында оны патшалығынан қуған, не болмаса аңыз осылай дейді. Бірақ кейін Асад тайпасы бүлік көтеріп, әкесіне қастандық жасағанда, Имру әл-Каис оның өлімінен кек алуға дайын болған бауырларының жалғыз адамы болды. Ол шараптан және әйелдерден бас тартып, Асад тайпасына қарсы күресіп, қанмен кек алған. Сол кездегі Арабияда формалды жазу жүйесі болмағандықтан және көптеген тұлғалар ауызша беріліске сүйенгендіктен, Имру әл-Каис өмірінің толық мәліметтерін анықтау қиын. Дегенмен, тарихшылар кейінгі биографтар жазған әртүрлі оқиғаларды Имру әл-Каис өлеңдерінен алынған деректермен және Сасанидтер мен Византия империяларындағы маңызды тарихи оқиғалар туралы ақпаратпен салыстырып, осы ең танымал Джахили ақынының өмірін және тегін қайта құруға тырысты. Бір дерек бойынша, оның толық аты мен тегі – Имру әл-Қаис, Худжрдың ұлы, әл-Хариттің ұлы, Амрдың ұлы, Худжр әл-Мурардың ұлы (қайырымдылықты қабылдаған), Муавияның ұлы, Таур ибн Кинданың ұлы (араб. إمرؤ القيس ابن حجر ابن الحارث ابن عمرو ابن حجر اكل المرار ابن معاوية ابن ثور الكندي). Ол сондай-ақ «Жоғалған патша» (الملك الضليل al Malik aḍ Ḍalīl) деп те аталды, өйткені ол әкесінің тағын қайтара алмады.

Imruʾ al Qais Junduh bin Hujr al Kindi (ٱمْرُؤ ٱلْقَيْس جُنْدُح ٱبْن حُجْر ٱلْكِنْدِيّ) was a pre Islamic Arabian poet from najd in the late fifth and early sixth centuries and also the last King of Kinda. He is sometimes considered the father of Arabic poetry. His qaṣīda, or long poem, "Let us stop and weep" (قفا نبك qifā nabki) is one of the seven Mu'allaqat, poems prized as the best examples of pre Islamic Arabian verse. Imru' al Qais was born in the Al Qassim Region of northern Arabia sometime in the early 6th century. His father was said to be Hujr bin al Harith (حجر ابن الحارث Ḥujr ibn al Ḥārith), the Kindan regent over the Arab tribes of Asad and Ghatafan, and it is believed that Imru' al Qais was born in the territory of Asad. His mother was said to be Fatimah bint Rabi'ah al Taghlibi (فاطمة بنت ربيعة التغلبي / Fāṭimah bint Rabī‘ah al Taghlibī). Legend has it that Imru' al Qais was the youngest of his father's sons, and began composing poetry while he was still a child. His father strongly disapproved of this habit in his son, believing poetry to be an unseemly pastime for the son of a king. His father also disapproved of Imru' al Qais' scandalous lifestyle of drinking and chasing women and eventually banished him from his kingdom, or so the legend goes. But later, when the Asad rebelled and assassinated his father, Imru' al Qais was the only one of his brothers to take responsibility for avenging his death. Renouncing wine and women, he fought the tribe of Asad until he had exacted revenge in blood, and spent the remainder of his life trying to regain his father's kingdom. Like many figures of early Arabia, which at that time lacked a formal writing system and relied on the oral transmission of stories, the details of the life of Imru' al Qais are hard to determine with any certainty. Even so, historians have been able to compare the various stories written down by later biographers with clues from Imru' al Qais' poems and information about major historical events in the Sasanian and Byzantine Empires to reconstruct a probable account of the life and ancestry of this most famous of the Jahili poets. According to one account, his full name and ancestry was Imru' al Qais, son of Hujr, son of al Harith, son of 'Amr, son of Hujr the eater of bitter herbs, son of Mu'awiyya, son of Thawr of the tribe of Kinda (Arabic: إمرؤ القيس ابن حجر ابن الحارث ابن عمرو ابن حجر اكل المرار ابن معاوية ابن ثور الكندي). He was also referred to as "the Lost King" (الملك الضليل al Malik aḍ Ḍalīl) because he was never able to recover his father's throne.

Атауы

Имру' әл-Қайс (классикалық арабшада номинатив Имру'у л-Қайс(и) немесе Имра'а л-Қайс(и), аккузатив Имра'а л-Қайс(и), генетив Имри'и л-Қайс(и)) – "Қайс тайпасының адамы" деген мағынаны білдіреді, (әл) Қайс исламға дейінгі қасиетті тұлғаның аты.