Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1859 жылы Эдвард Фицджеральд жасаған аудармалар, Эдвард Фицджеральдтың туындысы
1859 translations by Edward FitzGerald
the work by Edward FitzGerald
Омар Хайямның Рубайяты – Эдвард Фицджеральдтың 1859 жылы парсы тілінен ағылшын тіліне Омар Хайямға (1048–1131) жатқызылатын төрттіктер ([[ruba'i) жинағын аударғанда берген атауы. Ол "Парсының астроном-ақыны" деп аталды. Алғашқыда коммерциялық жағынан сәтті болмаса да, Фицджеральдтың еңбегі 1861 жылдан бастап Уитли Стокс арқылы танымал болды және Англиядағы Пре-Рафаэлиттердің қызығушылығын тудырды. Фицджеральд 1872 жылы үшінші басылымын шығарды, бұл АҚШ-та оған деген қызығушылықты арттырды. 1880 жылдары кітап ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде кеңінен танымал болды, тіпті көптеген "Омар Хайям клубтары" құрылды және "Рубайятқа ғасыр соңындағы табынушылық" пайда болды. Фицджеральдтың еңбегі жүздеген басылымда жарық көрді және ағылшын, хинди және көптеген басқа тілдердегі ұқсас аударма жұмыстарын шабыттандырды.
Rubáiyát of Omar Khayyám is the title that Edward FitzGerald gave to his 1859 translation from Persian to English of a selection of quatrains ([[ruba'i) attributed to Omar Khayyam (1048–1131), dubbed "the Astronomer Poet of Persia". Although commercially unsuccessful at first, FitzGerald's work was popularised from 1861 onward by Whitley Stokes, and the work came to be greatly admired by the Pre Raphaelites in England. FitzGerald had a third edition printed in 1872, which increased interest in the work in the United States. By the 1880s, the book was extremely popular throughout the English speaking world, to the extent that numerous "Omar Khayyam clubs" were formed and there was a "fin de siècle cult of the Rubaiyat". FitzGerald's work has been published in several hundred editions and has inspired similar translation efforts in English, Hindi and in many other languages.
Ресей
Рубайят Ресейде 19 ғасырдың соңынан бері танымал болғандықтан, көптеген орыс тіліндегі аудармалар жасалды, сондай-ақ оны библиомантия мақсатында қолдану дәстүрі де кеңінен тарады. Ең алғашқы өлеңге аудармасы (Василий Величко) 1891 жылы жарық көрді. Осип Румердің 1914 жылы жариялаған нұсқасы Фицджеральдтың аудармасынан жасалған. Кейін Румер парсы тілінен тікелей аударылған 304 рубайаттан тұратын нұсқасын жариялады. Неміс Плисецкий, Константин Бальмонт, Сесилия Бану, И. И. Тхоржевский (ru), Л. Пенковский және тағы басқалар да көптеген поэтикалық аудармалар жасады (кейбіреулері басқалардың сөзбе-сөз аудармаларының негізінде жазылған).
Many Russian language translations have been undertaken, reflecting the popularity of the Rubaiyat in Russia since the late 19th century and the increasingly popular tradition of using it for the purposes of bibliomancy. The earliest verse translation (by Vasily Velichko) was published in 1891. The version by Osip Rumer published in 1914 is a translation of FitzGerald's version. Rumer later published a version of 304 rubaiyat translated directly from Persian. A lot of poetic translations (some based on verbatim translations into prose by others) were also written by German Plisetsky, Konstantin Bal'mont, Cecilia Banu, I. I. Tkhorzhevsky (ru), L. Pen'kovsky, and others.
Ықпал
Фицджеральд Омардың есімін "Шатыр тігуші Омар" деп аударды, және бұл есім ағылшын тіліндегі халық мәдениетінде біраз уақыт бойы жақсы қабылданып, танымал болды. Осылайша, Натан Хаскелл Доул 1898 жылы "Омар - шатыр тігуші: Ежелгі Персия романы" атты роман жариялады. Джон Смит Кларктың "Нейшапурлық шатыр тігуші Омар" - 1910 жылы жарық көрген тарихи роман. Рихард Уолтон Таллидің "Шатыр тігуші Омар" - 1914 жылғы шығыс стиліндегі пьесасы, ол 1922 жылы ойналмаған фильмге бейімделді. АҚШ генералы Омар Брэдлиге Екінші дүниежүзілік соғыста "Шатыр тігуші Омар" деген лақап ат қойылды, және бұл есім "соқа" деген сленгтік мағынада да қолданылды. Фицджеральдтың аудармалары сонымен қатар Хаямды ирандықтарға қайта таныстырды, "ол Нейшапурлық ақынды ұзақ уақыт бойы назарда ұстамаған".
FitzGerald rendered Omar's name as "Omar the Tentmaker", and this name resonated in English speaking popular culture for a while. Thus, Nathan Haskell Dole published a novel called Omar, the Tentmaker: A Romance of Old Persia in 1898. Omar the Tentmaker of Naishapur is a historical novel by John Smith Clarke, published in 1910. "Omar the Tentmaker" is a 1914 play in an oriental setting by Richard Walton Tully, adapted as a silent film in 1922. US General Omar Bradley was given the nickname "Omar the Tent Maker" in World War II, and the name has been recorded as a slang expression for "penis". FitzGerald's translations also reintroduced Khayyam to Iranians, "who had long ignored the Neishapouri poet".
Басқа медиа
Cyberflix-тің компьютерлік ойыны "Титаник: Уақыт сыртындағы оқиғалар" бағдарламасындағы мақсат – үш маңызды нәрсені құтқару: Омар Хайямның "Рубаияты", Адольф Гитлердің суреттерінің бірі және неміс шенеуніктерінің коммунистік төңкеріс ұйымдастыру арқылы геосаяси үстемдікке қол жеткізуге тырысқанын дәлелдейтін күнделік. "Рубаиятты" табу Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуын болдырмайды, себебі бұл кітап Франц Фердинандты өлтіруге қаржы жұмсау үшін қолданылады. Ойынға кітаптан алынған екі үзінді де оқиғаны дамытуға көмектесетін қызықты дерек ретінде енгізілген. "Colossal Cave Adventure" компьютерлік ойынының кейбір нұсқаларында "Омар Хайям" деп аталған, рубиндермен әшекейленген яхта кездеседі (бұл Омар Хайямның "рубин яхтасы" туралы әзіл).
In Cyberflix's PC game Titanic: Adventure Out of Time, the object is to save three important items, the Rubaiyat of Omar Khayyam, one of Adolf Hitler's paintings, and a notebook that proves German officials were attempting to gain geo political advantage by instigating communist revolution. Finding the Rubaiyat will prevent World War I, as the book is used to fund the assassination of Archduke Franz Ferdinand. Two passages from the book are also included in the game as clues to progress the narrative. Some versions of the computer game Colossal Cave Adventure feature a ruby covered yacht called "Omar Khayyam" (a pun – the "ruby yacht" of Omar Khayyam).
Басқа
Австралияда Фицджеральдтың аудармасының бір данасы және оның соңғы сөздері, "Тамам Шуд" ("Аяқталды") Сомертон адамының құпиясының маңызды бөлігі болды. Филиппиннің Жоғарғы соты 2005 жылы сот төрешісі Леонардо Квисумбинг жазған бірауыз шешімінде, жеңілген президенттік үміткер Фернандо По-младшийдің әйелі қайтыс болған күйеуін президент Глория Макапагал Арройоға қарсы жолданып жатқан сайлау наразылығында алмастыра алмайтыны туралы шешім қабылдағанда "Қозғалмалы саусақ" өлеңінен үзінді келтірді, нәтижесінде наразылық тоқтатылды. "Титаник" кемесінде асыл тастармен әшекейленген кітаптың бір данасы болған. Ол 1911 жылы Лондондағы Сангорски және Сатклиф фирмасымен жасалған. 1912 жылдың 29 наурызында Лондондағы Sotheby's аукционында 405 фунт стерлингке (1912 жылы шамамен 2000 доллар) америкалық Габриэль Вайске сатылып, Нью-Йоркке жіберілген. Кітап бүгінгі күнге дейін Атлант мұхитының түбінде жоғалып кеткен.
In Australia, a copy of FitzGerald's translation and its closing words, Tamam Shud ("Ended") were major components of the mystery of the Somerton Man. The Supreme Court of the Philippines, through a unanimous opinion written in 2005 by Associate Justice Leonardo Quisumbing, quoted "The Moving Finger" when it ruled that the widow of defeated presidential candidate Fernando Poe Jr. could not substitute her late husband in his pending election protest against President Gloria Macapagal Arroyo, thus leading to the dismissal of the protest. There was a real jewel encrusted copy of the book on the Titanic. It had been crafted in 1911 by the firm of Sangorski & Sutcliffe in London. It was won at a Sotheby's auction in London on 29 March 1912 for £405 (a bit over $2,000 in 1912) to Gabriel Weis, an American, and was being shipped to New York. The book remains lost at the bottom of the Atlantic to this day.