Сиқырлы кілем – фантастикада кең таралған көлік құралы. Аңыз бойынша, тілек білдіргенде жылдам түрлі жерге жеткізеді. «Мың бір түн» әңгімелерінде кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Аңызға толы, көлік құралы ретінде пайдаланылатын кілем.
Legendary carpet used for transportation
Сиқырлы кілем, сондай-ақ ұшатын кілем деп те аталады, – аңызға толы кілем және фантастикалық әдебиетте жиі кездесетін тақырып. Ол көбінесе көлік түрі ретінде қолданылады және жолаушыларын жылдам немесе бірден қажетті жеріне жеткізе алады.
A magic carpet, also called a flying carpet, is a legendary carpet and common trope in fantasy fiction. It is typically used as a form of transportation and can quickly or instantaneously carry its user(s) to their destination.
Әдебиетте
Мың бір түннің әңгімелерінің бірінде, Үндістан сұлтанының үлкен ұлы, ханзада Хусейннің Үндістанның Биснагар (Виджаянагара) қаласына сапар шегіп, сиқырлы кілем сатып алғаны айтылады. Осы кілем былай сипатталған: «Кім осы кілемге отырып, басқа жерге көтеріліп, бара жатқан жерін ойласа, дереу сол жерге жетіп салады, ал ол жер жақын болсын не алыс болсын, жолы бір күндік сапардан аспайды». Басқа да бірнеше мәдениеттердің әдеби дәстүрлерінде де сиқырлы кілемдер кездеседі, көбінесе олар жолаушыларын бірден тасымалдамай, әуеде ұшып барады. Сүлейменнің кілемі жасыл жібектен жасалған, алтын жіптерімен тоқылған, ұзындығы мен ені 97 шақырымға жетеді екен: «Сүлеймен кілемге отырғанда, жел оны көтеріп алып, ауада соншалықты жылдам ұшты, Дамаскіде таңғы асын ішіп, Медияда кешкі асын жеді». Сүлейменнің құдіретіне мастануынан кілем дірілдеп, 40 мың адам құлай соққан. Кілемді күннен құстардың қанаты қорғаған. Шейх Мұхаммед ибн Яхья әл Тадифи әл Хәнбалидің «Қымбат тастар тізгіні» (Qala'id al Jawahir) атты ғажайыптар кітабында, Шейх Абдул Қадир Гилани Тигр өзенінің үстімен жүреді, сосын аспанда зор дұғалық кілем (сажда) пайда болады, «Сүлейменнің ұшатын кілемі [бисат Сүлеймен] сияқты». Орыс халық ертегілерінде Баба Яга Иван Адаққа ұшатын кілем немесе басқа да сиқырлы сыйлықтарды (мысалы, батырдың алдынан домалап өтетін, жолын көрсететін доп немесе көпірге айналатын сүлгі) сыйлай алады. Мұндай сыйлықтар кейіпкерге «үш есе тоғыз елден, үш есе он патшалықтан» артық жерге жол табуға көмектеседі. Орыс суретшісі Виктор Васнецов ұшатын кілемді бейнелейтін ертегілерді екі рет суреттеген. Марк Твеннің «Капитан Стормфилдтің жұмаққа сапары» романында, сиқырлы тілек кілемдері жұмақ аспанында жылдам саяхаттау үшін қолданылады. Пул Андерсонның «Хаос операциясы» романында күнделікті өмірде сиқырды кеңінен пайдаланатын әлем суреттеледі, онда ұшатын кілемдер ластануды тудырмайтын, кең таралған көлік құралы ретінде, сондай-ақ ұшатын сыпырғыштармен күшті бәсекелесе алады. Саяхатшылар кілемнің үстіне жалаңаяш отырудың қажеті жоқ, себебі кілем ыңғайлы кабинаның негізі болып табылады. Сиқырлы кілемдер заманауи әдебиетте, фильмдерде және бейнеойындарда да кездеседі, бірақ әрқашан классикалық түрінде емес. «Кейінгі Цин дәуіріндегі және одан бұрынғы дәуірлердегі дәстүрлі қытай фантастикалық әдебиетінде» сезімтал ұшатын кілемдер «сиқырлы жандар» санатында қарастырылған. Даоизм мен даоистік өнерде ұшатын кілемдер шианның ұшу қабілеті үшін поэтикалық метафора ретінде қолданылған. Тибеттік тантрикалық буддизмде қағаз кілемдердің «шеберлер» үшін ұша алатыны айтылады.
One of the stories in the One Thousand and One Nights relates how Prince Husain, the eldest son of Sultan of the Indies, travels to Bisnagar (Vijayanagara) in India and buys a magic carpet. This carpet is described as follows: "Whoever sitteth on this carpet and willeth in thought to be taken up and set down upon other site will, in the twinkling of an eye, be borne thither, be that place nearhand or distant many a day's journey and difficult to reach." The literary traditions of several other cultures also feature magical carpets, in most cases literally flying rather than instantly transporting their passengers from place to place. Solomon's carpet was reportedly made of green silk with a golden weft, 60 mile (97 km) long and 60 mile (97 km) wide: "when Solomon sat upon the carpet he was caught up by the wind, and sailed through the air so quickly that he breakfasted at Damascus and supped in Media." The wind followed Solomon's commands, and ensured the carpet would go to the proper destination; when Solomon was proud, for his greatness and many accomplishments, the carpet gave a shake and 40,000 fell to their deaths. The carpet was shielded from the sun by a canopy of birds. In Shaikh Muhammad ibn Yahya al Tadifi al Hanbali's book of wonders, Qala'id al Jawahir ("Necklaces of Gems"), Shaikh Abdul Qadir Gilani walks on the water of the River Tigris, then an enormous prayer rug (sajjada) appears in the sky above, "as if it were the flying carpet of Solomon [bisat Sulaiman]". In Russian folk tales, Baba Yaga can supply Ivan the Fool with a flying carpet or some other magical gifts (e. g. a ball that rolls in front of the hero showing him the way, or a towel that can turn into a bridge). Such gifts help the hero to find his way "beyond thrice nine lands, in the thrice ten kingdom". Russian painter Viktor Vasnetsov illustrated the tales featuring a flying carpet on two occasions. In Mark Twain's "Captain Stormfield's Visit to Heaven", magic wishing carpets are used to instantaneously travel throughout Heaven. Poul Anderson's Operation Chaos features a world making extensive use of magic in daily life, and among other things having flying carpets as a common, non polluting means of transportation in fierce competition with the also available flying brooms. Travelers need not sit on the bare carpet itself, as the carpet serves as the platform for a comfortable cabin. Magic carpets have also been featured in modern literature, movies, and video games, and not always in a classic context. In "traditional Chinese fantasy literature" from the late Qing dynasty and before, sentient flying carpets were thought to be "magical monsters" in the same category as lung, qilin, or clouds for heroes to traverse distances with. In Taoism and Taoist art, flying carpets were used as poetic metaphors for the ability of flight xian had. In Tibetan Tantric Buddhism, a paper carpet were thought to be able to fly for "adept[s]".