Кіріспе

Тұтқасы бар көзілдірік жұбы Толыққанды тұқымды жарыс аты Лорнетка (/l//ɔː/'/n//j//ɛ//t/) – құлаққа немесе мұрынға тағылмай, тұтқасы арқылы ұсталатын көзілдірік жұбы. "Лорнетка" сөзі француз тіліндегі "lorgner" – "жаңғақты қарау" және орта француз тіліндегі "lorgne" – "көздің қиылуы" деген сөздерден шыққан. Оның нақты шығу тегі даулы: кейбір дереккөздер ағылшын ғалымы Джордж Адамс ағаны оның ойлап тапқышы деп санайды, ал басқалары оның ұлы Джордж Адамс кішіні атайды. Лорнетка көру қабілетін жақсарту үшін емес, көбінесе әшекей бұйымы ретінде қолданылған. Әдетте, сәнді әйелдер оны көзілдіріктерден артық ұнатқан. Олар маскарадтарда өте танымал болды және операда жиі пайдаланылды. 19 ғасырда кеңінен таралды. 20 ғасырдың басында сот адвокаты Эрл Роджерс лорнетканы сәндік зат ретінде қолданды, ал оның суреті қызы Адела Роджерс Сент-Джонстың "Соңғы үкім" атты өмірбаянының мұқабасында бейнеленген.

Этимология

Бұл сөз француз тілінен шыққан lorgnette, lorgner (көзімен сыға қарау) сөзінен туындаған, бірақ бұл сөздің мағынасы шатастырушы: осы (ескірген) оптикалық құралдың француз тіліндегі баламасы face à main, ал lorgnette (немесе lunette d'approche, longue vue) көбінесе кеме капитанының (бір көзге арналған) телескопын білдіреді.

Сипаттамасы мен түрлері

Лорнеттер әдетте тұтқасының ұшындағы екі көзілдірік ретінде танылады. Көптеген лорнеттердің тұтқалары линзаларды қорғайтын қапшық қызметін атқарды, сондықтан оларды алып жүру ыңғайлы болды. Желпуіш лорнеті мен қос лорнет – лорнеттің түрлерінің мысалдары. Желпуіш лорнеті – желпуіш ішіне жасырылған және басқаларды сырттан байқамай бақылауға арналған аксессуар. Желпуіш лорнетінің ерекше түрі – француз/испандық «Құштарлық желпуіші» немесе «Eventail Cocarde», онда айналардың және ашу-жабу тәсілдерінің ерекшеліктері бар. Әйелдердің оптикалық құралдарды қолдануы жиі кездеспейтін, егер тігін немесе оқу сияқты белгілі бір іс-шараларға қатысу немесе міндеттерді орындау қажет болса ғана қолданылатын. Бұл еңбекте лорнет "көздіктің бір түрі" деп сипатталды, "екі көз бірдей, күш салмай қолданылады" делінген және сурет қоса берілген. Ол әдеттегі көзілдіріктерге қарағанда әйелдер үшін қоғамда киюге көбірек лайықты альтернатива деп есептелді, себебі әдеттегі көзілдіріктер әйелдерге лайықсыз деп саналды. Лорнеттер киімге керемет толықтыру саналды. Бұл әсіресе театрға немесе операға дайындалып жатқан әйелдер үшін маңызды болды. Виндзор герцогинясы лорнеттердің жинағына ие болған және осылайша 1950 жылдары лорнетті қайтадан сәнге енгізген делінеді.