Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың әскери операциясы

"Блэккок" операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыстың Батыс майданындағы шайқастар кезінде Нидерландтағы Рермонд және Ситтард қалалары мен Германиядағы Хайнсберг қалалары құраған Роер үшбұрышынан неміс әскерлерін тазартуға бағытталған операция. Ол 1945 жылдың 13-26 қаңтары аралығында британдық Екінші армиясы тарапынан жүргізілді. Операцияның мақсаты – Германияның 15-армиясын Рур және Вурм өзендерінен арғы жаққа ығыстырып, майдан шебін Германия аумағына одан әрі жылжыту болды. Операцияны генерал-лейтенант Нил Ричидің XII корпусы үш дивизияның күштерімен жүргізді: 7-ші бронетанктік дивизия (генерал-майор Льюис Лайн), 43-ші (Уэссекс) жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Айвор Томас) және 52-ші (Төмендіктер) жаяу әскер дивизиясы (генерал-майор Эдмунд Хаквилл Смит). Шотландиялық қара қасқырдың құрметіне аталған бұл операция салыстырмалы түрде аз танымал.

Рур майданындағы жағдай

1944 жылдың соңына қарай Голландиялық Лимбургтегі майдан шебі бірнеше табиғи кедергілер бойымен тұрақталды. Ең қиын кедергі – Голландия мен Бельгия шекарасымен ағатын Маас өзені болды. Келесі кедергі – Германияның Эйфель аймағынан Хайнсберг арқылы Роермондқа қарай ағатын Роер өзені, ол Маасқа қосылады. Хайнсбергтен оңтүстікке қарай Зигфрид сызығы немесе "Батыс қабырғасы" Рур өзенінің жағалауында орналасты. Голландияның Оңтүстік Лимбургы қыркүйек айында АҚШ-тың Бірінші армиясы тарапынан босатылды, бірақ Ситтард-Гейленкирхен желісінен жоғарыдағы аймақ әлі де немістердің бақылауында болды. Бұл жерде майдан "Сейфеллер Бук" (Saefeller Beek) бойымен қалыптасты, бұл кішкентай арна, оны да басып өту қиын болды. Бұл кедергілер үшбұрышты аймақты құрады, ол Роермонд үшбұрышы деп аталды және майдан шебіне іспеттес шығыңқылық құрады. Ардендегі неміс шабуылы (Альбаз шайқасы) нәтижесінде одақтастар американдық Бірінші армия секторындағы неміс шабуылын тоқтату үшін күштерін қайта бағыттады. Сондықтан, британдық Екінші армияның XII корпусы АҚШ армиясы үшін Ситтардтың солтүстігіндегі майдан шебін күзетті. Маас майданы британдық VIII корпусымен қорғалды. Британдық XII корпусы Гюнтер Блюментриттің басқаруындағы неміс XII СС корпусына қарсы тұрды, оның құрамында Геленкирхен мен Роермонд арасындағы майдан шебінде екі жаяу әскер дивизиясы болды. Роермонд аймағында бұл дивизиялар Fallschirmjäger полкі Hübnerмен күшейтілді.

Қара құс

Роер үшбұрышын тазалау үш бағыт бойынша жоспарланды. Сол жақ бағытты 7-ші бронетанкті дивизия құрады, оның мақсаты Синт-Одилиенбергтегі Роер өзеніндегі көпірді басып алу болды. 7-ші бронетанкті дивизия үшін операция Сустереннің оңтүстігіндегі шағын өзендерді көпірлеуден басталады. Орталық бағытты 52-ші жаяу әскер дивизиясы құрады, ол Хайнсбергті басып алуға бағытталған. Мұны істеу үшін Хонгенге жақын жердегі Германияның қорғаныс желісін бұзу қажет болды, соның арқасында Ситтард пен Хайнсберг арасындағы жол әскерлерді жылжыту үшін ашылатын еді. Оң жақ бағытты 43-ші жаяу әскер дивизиясы құрады, ол Дремменнің оңтүстік-шығысындағы аймақты тазалауға бағытталған. Бұл бағыт Германияның қорғаныс желісіндегі үзілісті пайдаланатын болады, ол Төмендік дивизиясымен жасалатын еді.

ВК іс-шаралары

Виктория кресі екі рет, екеуі де соғыс кезінде қаза болғаннан кейін, Blackcock операциясы барысындағы ерлігі үшін берілді. 4/5 Корольдік шотланд фузилер полкінің фузилері Дэннис Доннини, 52-ші Төмендік дивизиясы, 18 қаңтарда Селфкант ауданындағы Штайн ауылындағы батылдығы үшін Виктория кресімен марапатталды. Фузилер Доннини Ситтард соғыс қабірінде (Нидерланды) жерленген. 45-ші командос бөліміне тіркелген Корольдік армия медициналық корпусының (RAMC) капралы Генри Эрик Харден, 23 қаңтарда Нидерландтың Брахтербек және Линне ауылдарындағы қаһармандық әрекеттері үшін Виктория кресімен марапатталды. Ланс-капрал Харден Ндерверт соғыс қабірінде (Нидерланды) жерленген.

Хюбнердің Синт-Жосттағы жеңілісі

Голландиялық Синт-Жост ауылы үшін болған шайқас "Блэккок" операциясының шешімді нүктесі болды. Төрт күндік шайқастан кейін немістер, қарсы тұрған бронедивизияның көліктерін маневрлеу үшін, әсіресе нашар қысқы жағдайларға байланысты, жолдарға үлкен мән беретінін түсінді. Кішкентай Синт-Жост ауылы 7-ші бронетанкті дивизияның Монфорт қаласына қарай солтүстікке жылжу жолында орналасқан еді. 20 қаңтарда "Desert Rats" атты пехота және атқыштар бөлімдері Синт-Жоостағы 2-ші батальонның Fallschirmjäger Regiment Hübner құрамындағы екі неміс ротасына қарсы алғашқы шабуылды жасады. Ауылды тазарту үшін төрт шабуыл қажет болды, ал соңғы шабуыл 21 қаңтарда, жексенбі күні өтті. Барлығы алпыс фалшшәрмхер тұтқынға алынды. 9-шы Дурхам жеңіл жаяу әскері және 1-ші атқыштар бригадасы Синт-Жооста ауыр шығынға ұшырады. DLI 33 адамнан зардап шекті, оның сегізі шайқаста қаза тапты. Атқыштар бригадасы 34 адамнан зардап шекті, оның ішінде I ротадан үш адам қаза тапты. Жүзден астам неміс сарбазы қаза болды. Қаза болмаған неміс десантшылары, жеңімпаздар оларды атып тастайды деп қорқып, азаматтардың арасында жасырынып, жертөлелерден шықты. Хюбнер бір ротасын жоғалтты, ал екіншісі дерлік жойылды.

Монфорт қаласына жасалған бомбалау

19 қаңтар күні жұма кешінде бастап 23 қаңтар күні сейсенбіге дейін голландиялық Монфорт ауылы жеті рет артиллериялық оққа немесе бомбаға түсті. Ауылға барлығы 100-ден астам бомба түсті, олардың көп бөлігі ауыл орталығына құлады. 250 үйдің шамамен барлығына зақым келді. Осы шабуылдар кезінде неміс әскері азаматтармен бірге үйлердің жертөлерінде және ауылдың жанындағы орманды жерлерде жасырынып, қорланды. 21 және 22 қаңтарда Монфортты бомбалаған шабуылды Канада Корольдік әуе күштері (RCAF) 2-ші тактикалық әуе күштерінің No. 83 тобының 143 қанаты жүзеге асырды. Бұл қанат 438, 439 және 440 эскадрильяларынан тұрады, олардың базасы Эйндховенде орналасқан. Эскадрильялар Hawker Typhoon 1B истребитель-бомбардировщикпен жабдықталған. 143 қанаты "Блэккок" операциясы кезінде алты ұшақты жоғалтты, олардың екеуі Монфорт ауылында құлады. 24 қаңтарда "Шөлдік тышқандар" Монфортты азат еткен кезде, шабуылда 186 азамат қаза болды.

Салдары

Операция одақтастар үшін сәтті аяқталды, өйткені барлық мақсаттарына қол жеткізілді. Неміс дивизиялары Рермунд үшбұрышынан шығарылды, тек Рермундтың оңтүстігіндегі аймақтан басқа. Онда Хюбнердің әуе десантшылары бақылауды сақтап қалды. 52-ші төмендік британдық дивизия ең ауыр шайқастарда күресіп, 752 жаралы алды. Олардың 101-і қаза тапты. 258 сарбаз ауруға шалыққандықтан майданнан эвакуацияланды, оның көп бөлігі нашар ауа-райының тікелей салдарынан болды. 7-ші бронетанктік дивизия 400-ден астам жаралы берді. "Шөл тышқандарының" көлік шығындары салыстырмалы түрде аз болды – жау 20 танкты жойды, ал тағы 23-і техникалық бұзылуларға байланысты істен шықты. Жойылып қалған танктердің 10-ы жөндеуге жарамсыз болды. Неміс әскерінің жоғалғандары шамамен 2000 адамды құрады. Операция кезінде "Шөл тышқандары" 490 тұтқынға алды, олардың арасында алты офицер болды. Төмендік дивизиясы 1200-ден астам тұтқынға алды, ал Уэссекс дивизиясы шамамен 400 сарбазды тұтқынға алды. "Блэккок" операциясы аяқталғаннан кейін Рейн аймағын басып алу жоспарларына кірісуге болысты. Бірінші канадтық армиясы жүргізген "Veritable" операциясы 8 ақпанда басталды және Рермунд үшбұрышының солтүстігіндегі Клевер Райхсвальдтағы неміс қорғанысын бұзуға бағытталды. 23 ақпанда АҚШ 9-армиясының "Гренада" операциясы басталды. Генерал Уильям Худ Симпсонның АҚШ 9-армиясы 1945 жылдың 23 ақпанының таңында Хайнсбергтің оңтүстігінде Роер өзенін кешіп өтті. Он екі сағаттан кейін Симпсон шығыс жағалауда 16 батальон, жеті ауыр көпір және бірнеше жеңіл шабуыл көпірлерін орналастырды. Бірінші күні американдықтардың жоғалғандары аз болды, 700 тұтқынға алынды. Тоғызыншы армияның XVI корпусы британдықтармен кездесу үшін Венлоға бағытталған жедел топ құрды. 1 наурызда АҚШ 35-ші жаяу әскер дивизиясының ("Санта-Фе" дивизиясы) барлау тобы Рермундты бір оқ атпай басып алды.