Мұз дәуіріндегі жылы кезеңдер

Кіріспе

Мұздық дәуірдегі мұздық кезеңдерді бөлетін жылы температураның геологиялық аралығы – мұздық аралық кезең (немесе мұздық аралық, мұздық аралық) – мұздық дәуірдегі тікелей кезеңдерді мыңдаған жылдар бойы бөліп тұратын, жоғары орташа температураның геологиялық аралығы. Қазіргі Холоцен мұздық аралық кезеңі Плейстоценнің соңында, шамамен 11 700 жыл бұрын басталды.

Плейстоцен

Плейстоценнің 2,5 миллион жылында Солтүстік Америка мен Еуропада көптеген мұздықтар немесе континенттік мұздықтардың айтарлықтай кеңеюі шамамен 40 000–100 000 жылдық аралықтармен жүзеге асты. Ұзақ мұздық кезеңдер, одан да жылы және қысқа мұз аралық кезеңдермен алмасып отырды. Қазіргідей мұз аралық кезеңдерде климат жылынады және тундра мұздықтардың ығысуымен бірге полюстерге қарай шегінеді. Орман, бір кезде тундра өсімдіктерін қолдаған аймақтарға қайта оралады. Мұз аралық кезеңдер құрлықта немесе жағалаулық теңіздердегі палеонтологиялық зерттеулер арқылы анықталады. Белгілі бір мұз аралық кезеңді анықтау үшін, қалыпты температураны көрсететін және нақты жасқа ие түрлердің флоралық және фауналық қалдықтары қолданылады. Көбінесе сүтқоректілер мен моллюскалардың түрлері, тозаң және өсімдіктердің макроқалдықтары (тұқымдар мен жемістер) пайдаланылады. Дегенмен, басқа да көптеген қазба қалдықтары көмектесе алады: жәндіктер, остракодтар, форминиферлер, диатомиялар және т.б. Соңғы кезде мұз түйірлері мен мұхит шөгінділері температура мен жалпы мұз көлемі туралы нақтырақ және мерзімделген мәліметтер береді. Мұз аралық және мұздық кезеңдер Жер орбитасының циклдық өзгерістерімен байланысты. Орбиталық өзгерістерге үш фактор әсер етеді. Біріншісі – Жердің Күнді айналу орбитасының өзгеруі, яғни эксцентриктігі. Екіншісі – Жер осінің бұрылуы, яғни көлбеулігі. Үшіншісі – Жер осінің дірілдеу қозғалысы, яғни прецессиясы. Оңтүстік жарты шарда, Жердің төменгі жартысы Күнге қарай еңкейгенде және планета эллипстік орбитасында Күнге ең жақын болғанда, жаз жылы болады. Ал Оңтүстік жарты шардағы жаз мезгілінде Жер Күннен ең алыс болғанда, суық жаз болады. Мұндай әсерлер орбитаның эксцентриктігі жоғары болғанда күштірек байқалады. Көлбеулік жоғары болғанда, маусымдық өзгерістер айқынрақ болады. Мұз аралық кезеңдер геологиялық картаға түсіру және антропологтар үшін пайдалы құрал болып табылады, өйткені оларды гоминидтердің қазбаларын мерзімдеу үшін қолдануға болады. Соңғы мұздық кезеңде болған қысқа мерзімді, жайылған жылы кезеңдер интерстадиалдар деп аталады. Көпшілігі, бірақ барлығы емес, интерстадиалдар мұз аралықтардан қысқа болады. Интерстадиалдық климат салыстырмалы түрде жылы болуы мүмкін, бірақ міндетті түрде емес. Өйткені суық кезеңдер (стадиалдар) көбінесе өте құрғақ болғандықтан, ылғалды (қажетті түрде жылы емес) кезеңдер шөгінді жазбасында интерстадиалдар ретінде тіркелген. Теңіз түбіндегі шөгінді өзектерінен алынған оттегі изотоптарының арақатынасы, орташа жаһандық температураның көрсеткіші, Жер климатының өзгеруі туралы маңызды ақпарат көзі болып табылады. Мұз аралық оптимум, немесе мұз аралықтың климаттық оптимумы – мұз аралық кезеңдегі ең қолайлы климатты бастан өткерген кезең және көбінесе сол мұз аралықтың ортасында кездеседі. Климаттық оптимум мұз аралық кезеңнен кейін және одан кейін сол мұз аралық кезеңдегі қолайсыз климатты бастан өткерген кезеңдерге ұштасады (бірақ бұрынғы немесе кейінгі мұздықтарға қарағанда «жақсы» климат). Мұз аралық оптимум кезінде теңіз деңгейі ең жоғары деңгейге жетеді, бірақ бұл климаттық оптимуммен дәл бір уақытта бола бермейді.

During the 2.5 million years of the Pleistocene, numerous glacials, or significant advances of continental ice sheets, in North America and Europe, occurred at intervals of approximately 40,000 to 100,000 years. The long glacial periods were separated by more temperate and shorter interglacials. During interglacials, such as the present one, the climate warms and the tundra recedes polewards following the ice sheets. Forests return to areas that once supported tundra vegetation. Interglacials are identified on land or in shallow epicontinental seas by their paleontology. Floral and faunal remains of species pointing to temperate climate and indicating a specific age are used to identify particular interglacials. Commonly used are mammalian and molluscan species, pollen and plant macro remains (seeds and fruits). However, many other fossil remains may be helpful: insects, ostracods, foraminifera, diatoms, etc. Recently, ice cores and ocean sediment cores provide more quantitative and accurately dated evidence for temperatures and total ice volumes. Interglacials and glacials coincide with cyclic changes in Earth's orbit. Three orbital variations contribute to interglacials. The first is a change in Earth's orbit around the Sun, or eccentricity. The second is a shift in the tilt of Earth's axis, or obliquity. The third is the wobbling motion of Earth's axis, or precession. In the Southern Hemisphere, warmer summers occur when the lower half of Earth is tilted toward the Sun and the planet is nearest the Sun in its elliptical orbit. Cooler summers occur when Earth is farthest from the Sun during the Southern Hemisphere summer. Such effects are more pronounced when the eccentricity of the orbit is large. When the obliquity is large, seasonal changes are more extreme. Interglacials are a useful tool for geological mapping and for anthropologists, as they can be used as a dating method for hominid fossils. Brief periods of milder climate that occurred during the last glacial are called interstadials. Most, but not all, interstadials are shorter than interglacials. Interstadial climates may have been relatively warm, but not necessarily. Because the colder periods (stadials) have often been very dry, wetter (not necessarily warmer) periods have been registered in the sedimentary record as interstadials as well. The oxygen isotope ratio obtained from seabed sediment core samples, a proxy for the average global temperature, is an important source of information for changes in Earth's climate. An interglacial optimum, or climatic optimum of an interglacial, is the period within an interglacial that experienced the most 'favourable' climate and often occurs during the middle of that interglacial. The climatic optimum of an interglacial both follows and is followed by phases within the same interglacial that experienced a less favourable climate (but still a 'better' climate than the one during the preceding or succeeding glacials). During an interglacial optimum, sea levels rise to their highest values, but not necessarily exactly at the same time as the climatic optimum.