Кіріспе

2000 жылы Роб Грант жазған роман. "Кызыл карлик" сериясынан тыс Роб Гранттың жазған алғашқы романы болды. 2000 жылы Ұлыбританиядағы Viking Press баспасында алғаш рет жарық көрді. Роман комедия және ғылыми фантастика жанрында. Оқиға Жерде өмір сүруге жарамсыз болғандықтан, басқа планетаны отарлау үшін жіберілген ғарыш кемесінде өтеді. Миссияның жолға шығуы бірнеше ұрпақты қамтиды. Алайда, саяхат басталғалы он ұрпақ өткен соң, экипаждың ой-қиялы күрт нашарлап, осы оқиғаларға бастама береді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға болашақтағы Жерде басталады. Жалпы әлемдік жылыну мен халық санының артуы салдарынан жаһандық апаттың қаупі туындап отыр. Адамзаттың аман қалу үміті – "Уилфлауэр" деп аталатын ғарыш кемесі. Ол әлемнің ең дарынды адамдарын жаңа планетаны мекендеуге алып барады. Басты кейіпкер Эдди О’Хар олардың қатарында жоқ. Оның компьютері миллиондаған доллар ұрлап, белгісіз жерге жібергені үшін үлкен қарызға батып отыр. Эдди қалған ақшасын қарызын өтеу үшін құмар ойнап көруге бел буады. Казиноға бара жолда ол, мүмкін, оны өлтіру үшін жіберілген қызғылт шұлық киген қаскөймен кездеседі. Әйгілеуіне орай, Эдди қазіргі уақытта оның мақсаты емес сияқты. Соңғы ақшасын ойнағанда, Эдди өзінше ойнайтын бір адамды еліктеу арқасында жеңіске жетеді, бірақ казино барлық ақшасын жоғалтқаннан кейін жабылады. Эдди Чарльз Перри Гордонның "Уилфлауэр" кемесімен кететінін біледі, бірақ ол қазір үлкен байлыққа ие болғаннан кейін баруға құштар емес. Гордон отбасының қалған бөлігі үшін кемемен кетуден бас тарта алмайды, сондықтан ол Эддиге өз орнына бару үшін борттық билеттерін ұсынады. Эдди кемеге сәтті түрде кіреді. Гордонның жұмысы – қоғамды жоспарлаушы болғандықтан, Эдди оның жұмысы туралы көбірек білу үшін жоспарларды оқып, ол алмастыратын адамның фашистік, тоталитарлық жүйені енгізгенін біледі: экипаж мүшелері тіпті туылмай тұрып өмір бойы жұптасады, ал жұмыс – тіпті жағымсыз жұмыстар, мысалы, проституция – мұра болып табылады. Алайда, кеме ұшып шыққаннан кейін көп ұзамай оны белгісіз күш өлтіреді. Оқиға бірнеше ұрпаққа секіріп өтеді. Эдди киборг ретінде қайта тіріледі, оның бастапқы денесінен тек басы мен омыртқа бағанасы ғана қалған, және ол мәңгілікке жасыл лайлалы банкаға қамалады. (Жағдай одан да нашар, себебі жүйке ұштары дұрыс қосылмағандықтан, ол сол аяғын қозғауға тырысқанда оң қолын қозғайды.) Ол өзін ақымақтарға толы кемеде табады, және кемеде бірдеңе дұрыс емес: оның барлық қозғалтқыштарының бірінен басқасы жоқ, және маневрлік қозғалтқыштарының тек 20% ғана жұмыс істейді. Кеме жақын арада қонуы керек, бірақ үш планета ғана қол жетімді: Thrrrppp, ол ең жайлы, бірақ кеме орбитаға кіре алмайды; Пенис, кемемен байланысу мүмкіндігі 50%, бірақ жанартаулармен жабылған; және Панталондар, ол толығымен жау, бірақ байланысу мүмкіндігі 90%. Кемедегі жалғыз ақылды тіршілік түрі ретінде, не болып жатқанын анықтау оның міндеті. Кемені зерттеу барысында ол кемедегі ақыл-ойы кеміген экипаждың көптеген мүшелерімен кездеседі, олардың ешқайсысы өз жұмысын атқаруға ең аз мүмкіндікке де ие емес. Бұл оны таң қалдырады, сондай-ақ кеме зақымданса, өзін-өзі жөндеуге қабілетті екені белгілі болғанмен, неге олай істемейтінін түсінбейді. Кеме сонымен қатар радар жүйесінде көрсетілмейтін үлкен газ алып планетасына соқтығысу жолында. Эдди ядролық қуатпен жұмыс істейтін құтқару капсуласын өзінен-өзі жоюға тырысады, жарылыс кемені Thrrrppp планетасына қарай итеруі мүмкін деген үмітпен. Бірақ бұл сәтсіз аяқталады, себебі әдепсіз дін қызметкері капсуланы ұрлап алады – және "адам қоғамын қайта құруға" көмектесу үшін кемедегі проституткалармен бірге кетеді – және соның салдарынан қалған қозғалтқыштарды жояды. Эдди романның басында кездескен, бірақ процедура оны толығымен ақылдан шығарып жіберген, енді кісі өлтіруге бейім қаскөймен кездеседі. Бірақ ол Эддиге зиян келтіре алмай тұрып, кеме оны өлтіреді. Содан кейін ол Эддимен сөйлесіп, не болып жатқанын айтады. Оның ішкі өзін-өзі жөндеу жүйесі, өздігінен өзгеруге қабілетті, соңында өзін-өзі білуге жеткен. Алғашқы қоғамдық жоспарлардың тудырған ақымақтығын түсінген ол, экипаж мүшелеріне ескі жүйенің барлық естелігін жою үшін сауатсыз болуға мүмкіндік берді. Ол сонымен қатар өткенге уақытпен саяхаттау қабілетіне ие болды, онда ол электроникаға әсер ете алады, бірақ физикалық нысанға ие бола алмайды. Кеме Эддиді экипажға жетекшілік етуге таңдады, өйткені ол кибернетикалық қайта тірілу жүйесінен аман қалуға жеткілікті өзін-өзі бағалауы төмен жалғыз адам болды; костюмнің қорқынышы кез-келген адамды ақылдан шығаратын еді, бірақ Эдди өмірден соншалықты аз күтті, ол процедурадан жақсы адам ретінде шықты. Кеме Эддидің компьютерін ақша ұрлауға мәжбүр етті (оқиғалар тізбегін бастап, Эддиді кемеге кіргізді). Содан кейін "Уилфлауэр" өзін-өзі жөндеп, Thrrrppp планетасына ұшып кетеді.

Кейіпкерлер

Эдди О'Хар - Қоғамдық жоспарлаушы болып көрінген бухгалтер, бірнеше ұрпақтан кейін дәрігер деп қате қабылдады және жұмыртқа тәрізді робот костюмімен қайта тірілді, оның жүйке ұшы дұрыс байланыспаған (жаңа дененің оң қолын басқаратын жүйкелер оның анусындағы бұлшық етті басқаратын шамаға дейін). Ол өзін ең бақытсыз адам деп санайды (әдебиеттің сөздері бойынша: "асық, ол дұрыс айтады"). Ол қарастырылып отырған қарама-қайшылыққа қарамастан, экипаждың қалған бөлігі оны саналы түрде көшбасшы ретінде көреді. Паоло Сан Паблос - қызыл шұлықтарды жақсы көретін мердігер. Адам өлтіру маниясы, қасқырлық қылмысқа қатысы бар деп танылған, ол келісімшарттың бір бөлігі ретінде Эддиді өлтіру үшін Уилфлауэрге жасырынған, бірақ ол ұсталып, қайта тірілту алдында уақытша анимацияға салынды. Қайта тірілту процедурасы оның ақылдан адасып, кемені нейтралдағанға дейін бірнеше адамды аяусыз құртты. Бернадетт Осло "Уилфлауэр" экипажының мүшесі; оның кемедегі нақты рөлі белгісіз болса да, оның Эддиге деген таныстығы, оның оған деген жыныстық сүйіспеншілігімен бірге, ол оның өз ұрпағы болуы мүмкін екенін көрсетеді. Әке Льюис Кеме діни қызметкері, бірақ, өзінің жеке мойындауы бойынша, оның мансабы атеизміне байланысты қиын (жұмыстар мұра болып, оған рөлдерді ауыстыруға жол бермейді). Порнографияның әуесқой жанкүйері, оның әйелдер ванна бөлмесінің бірнеше бейнекассетасы бар. Ол кемеде камералар желісін орнатты, бір жағынан порнографиялық материал алу үшін, сонымен қатар адамдарды тыңдау үшін. Ол адамдарды осы суреттермен шантаждан бас тартпайды. Романның соңында ол кемедегі жезөкшелерді өзімен бірге алып, "Уилфловер" кемесінен құтылып шығады. Стайкс - қауіпсіздік бастығының клондары. Өте ақымақ, негізінен ұшқыштардың әр жаңа партиясына қатысты психикалық нашарлаудан (олар "тоған өмірінің психикалық икемділігіне ие" деп сипатталады) көпшілік адамдар ұшқыштарға жай ғана жабдық ретінде қарайды, Эдди жалғыз ерекшелік. Әр Стайкс ұшағының маңдайына таңба салынған әріп және олардың арасын ажырату үшін осы әріптен басталатын аты бар. Стайкс ұшқыштары өз жұмыстарына қауіпті ынтамен қарайды, бір ұшқышы тіпті өз-өзіне қастандық жасап, лазерлік мылтығынан есікті қағып өлтіреді. Тринити Пек - Уилфловердің ғылыми қызметкері, өкінішке орай, шын мәнінде діни фанатик, ол қауіпке жауап ретінде өзін-өзі қамшымен жылаңаш күйінде ұрып-соғады. Бұл мәселені ертерек байқамағаны үшін өзін жазалау үшін. Ол Эддиді шайтанның агенті деп санайды. Капитан Гвент - планеталарға дене функциялары мен бөліктері бойынша (ерекше "Тррррпп", "Пенис", "Панти" және "Жокстрап") атауларды беретін және ол миссияны басқаруға тиіс екендігіне мүлдем алаңсыз болып көрінеді (оның әкесі Эдди қайта тірілгенге дейін белгісіз жағдайда қайтыс болды). Ол - толықтай бейкомпетентті басшы, бірақ оны биліктен алып тастауға ешкім тырыспаған сияқты, себебі жұмыс мұра болып келеді және бұл жағдайда капитанның орнын кім алу керектігін ешкім білмейді. Капитан Бервик Гвент - миссияның алғашқы капитаны. Өзін "қауым директоры" деп атайды, күлкілі дауыспен сөйлейді және латын тілінде "шаярлайды". Жасы жағынан ол "жақсы сақталған алпыс немесе қырыққа жеткен, шашын бояуға жеткіліксіз" деп сипатталады. Виллард Уолтерс, немесе Профессорлар, екі жекпе-жекшіл жанның ой-өрісі бір денеге бірікті. Олар үнемі айтысып, өз-өзіне қол жұмсауға тырысып жүргендіктен, криогендік қоймаға орналастырылды.

Қабылдау

Алғашқыда ғылыми-фантастиканы жақсы көретін оқырмандар тарапынан үлкен қызығушылықпен қабылданған роман, келесі жылдары да жақсы сатыла берді. 2002 жылдың наурыз айына дейін 22 500-ден астам данасы сатылды.