Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд министрі (1662–1688)
Scottish minister (1662–1688)
Джеймс Ренвик (15 ақпан 1662 – 17 ақпан 1688) – Даңқты революциядан бұрын өлім жазасына кесілген соңғы Келісімдік шейіті. Ол Дюфрисширдегі Монайв қаласында тоқымашы Эндрю Ренвиктің ұлы болып дүниеге келген. Эдинбург университетінде білім алған ол 1681 жыл шамасында Камерондықтар деп белгілі Келісімдіктердің бір тобына қосылып, олардың арасында тез арада көзге түсті. Кейін ол Гронинген университетінде теологияны оқыды және 1683 жылы пастор болып тағайындалды. Шотландияға қайтып келген соң, Эндрю Лангтың айтуынша, "зор құлшыныспен және ұйымдасқан өлтіру туралы қауіптен толған" ол далалық уағыздаушылардың бірі болды және патшалық кеңес оны бүлікші деп жариялады. Ол 1684 жылғы "апологетикалық декларацияға" басты жауапкер болды, онда ол және оның ізбасарлары II Карлдың билігін мойындамады. Кеңес бұл декларациядан бас тартуды өлім жазасымен қорқытып талап етті. Кейбір әріптестерінен өзгеше, Ренвик 1685 жылы Аргилл графының көтерілісіне қосылудан бас тартты; 1687 жылы, индульгенция декларациялары пресвитериандарға ғибадат етуде белгілі бір еркіндік берген кезде, ол және оның ізбасарлары, көбінесе Ренвикиттер деп аталатын, әлі де заңсыз болған далаларда жинала берді. Оны ұстау үшін сыйақы ұсынылды және 1688 жылдың басында ол Эдинбургте ұсталды. Сотталып, патша билігін мойындамағандығы және басқа да қылмыстар үшін кінәлі деп танылды, ол кешірім сұраудан бас тартты және дарға асылды.
James Renwick (15 February 1662 – 17 February 1688) was a Scottish minister who was the last of the Covenanter martyrs to be executed before the Glorious Revolution. He was born at Moniaive in Dumfriesshire, the son of a weaver, Andrew Renwick. Educated at Edinburgh University, he joined the section of the Covenanters known as the Cameronians about 1681 and soon became prominent among them. Afterwards he studied theology at the university of Groningen and was ordained a minister in 1683. Returning to Scotland “full of zeal and breathing forth threats of organized assassination,” says Mr Andrew Lang, he became one of the field preachers and was declared a rebel by the privy council. He was largely responsible for the “apologetical declaration” of 1684 by which he and his followers disowned the authority of Charles II. ; the privy council replied by ordering every one to abjure this declaration on pain of death. Unlike some of his associates, Renwick refused to join the rising under the earl of Argyll in 1685; in 1687, when the declarations of indulgence allowed some liberty of Worship to the Presbyterians, he and his followers, often called Renwickites, continued to hold meetings in the fields, which were still illegal. A reward was offered for his capture, and early in 1688 he was seized in Edinburgh. Tried and found guilty of disowning the royal authority and other offences, he refused to apply for a pardon and was hanged.
Балалық шақ
Джеймс Ренвик 1662 жылы Думфрисшир графтығындағы Гленкерн приходындағы Монайв қаласында дүниеге келген. Ренвиктің әкесі Эндрю (немесе кейбір дереккөздерде Александр) тоқымашы болған. Оның анасы, Елизавета Корсон, Джеймс туылмай бұрын бірнеше бала туған, бірақ олардың барлығы нәресте кезінде немесе ерте балалық шақта қайтыс болды. Кішкентай Джеймстің өте ерте жасынан шіркеуге бейімділігі болған деседі. Александр Шилдс (кейін Джон Хоуи) былай деп жазды: "Ол екі жасқа толған кезде, тіпті бесікте жатып та, оның маңында да дұға етуге тырысқаны байқалды."
James Renwick was born at Moniaive in the Parish of Glencairn, Dumfriesshire, in 1662. Renwick's father Andrew (or in some sources, Alexander) was a weaver by trade. His mother, Elizabeth Corson, had borne several children prior to James' birth, but all had died in infancy or early childhood. The young James was credited with having an affinity for the church from a very early age. Alexander Shields (and later John Howie) wrote:
"By the time he was two years of age, he was observed to be aiming at prayer, even in the cradle and about it "
Эдинбургте
1675 жылы Эндрю Ренвик қайтыс болды, ал Джеймс Эдинбург университетіне оқуға түсті, онда дін, әсіресе ата-бабаларының пресвитериан дінін оқыды. 1681 жылы ол Эдинбургте бірнеше Келісімге кірушілердің шейіт болғанын көрді, олардың ішінде Дональд Каргил де болды. Ол 27 шілдеде 1681 жылы Эдинбургтің крестінде Дональд Каргилдің атқылануына куә болды, және бұл оқиға оны 22 маусымдағы 1680 жылғы Санкхар декларациясын қолдаушылармен бірігуге, көбінесе Ричард Камероннан кейін Камерониялықтар деп аталатын топқа қосылуға итермеледі. Осыған байланысты, 1681 жылдың қазан айында ол осы партия мүшелерінің құпия жиынын ұйымдастырды, бұл, мүмкін, далалық жиын болды, және оның ынтасы оларды жаңа қызметке қайта баулуға көп көмектесті. Шотландияның батысындағы қолдаушылар қоғамдары арасында хат алмасу орнатылды. 1682 жылдың 12 қаңтарында Ланаркта Ренвик Ланарк декларациясы деп белгілі болған мәлімдемені жариялады. Ол оның авторы емес еді (ол 15 желтоқсан 1681 жылы жазылған), және оның кейбір өткір тілінің қазіргі билікке қарсы бағытталғанын (соттың орнына жезөкшехана) мойындады, бұл дұрыс емес еді. 1682 жылдың наурыз айында қоғамдар Голландияға жіберген Эрлстондық сэр Александр Гордон Ренвикке теологиялық білімін жалғастыру үшін жағдай жасады, осылайша ол дін қызметкеріне лайық болуына мүмкіндік берді.
In 1675, Andrew Renwick died and James went on to the University of Edinburgh, where he studied religion, in particular the presbyterian religion of his forefathers. In 1681, he saw several Covenanters martyred in Edinburgh, including Donald Cargill. He witnessed the execution of Donald Cargill at the cross of Edinburgh on 27 July 1681, and the spectacle determined him to cast in his lot with the adherents to the Sanquhar declaration of 22 June 1680, popularly known as Cameronians, from Richard Cameron. Accordingly, in October 1681, he organised a secret meeting of members of this party, probably a field conventicle, and by his earnest zeal did much to rally them to renewed action. A correspondence was instituted between the Societies of sympathisers in various parts of the west of Scotland. Renwick, at Lanark, on 12 January 1682, publicly proclaimed what was known as the Lanark declaration. He was not its author (it was written on 15 December 1681), and admitted that some of its vehement language against the existing authorities (‘a brothel, rather than a court’) was ill advised. Sir Alexander Gordon of Earlston, who had been commissioned to Holland by the Societies in March 1682, made arrangements for Renwick to pursue his theological studies there, with a view to ordination.
Нидерландыдағы діни қызметке тағайындау
Каргилл шейіт болғаннан кейін Біріккен қоғамдар министрсіз қалды, және Шотландияда олар мойындайтын ешқандай министр болған жоқ. Бірақ өздері тағайындаудың орнына, олар Ренвикті Голландияға голланд профессорларынан діни білім алу және голланд пресвитерлерінен қасиетті лауазымға ресми түрде бекітілу үшін жіберді. 1681 жылдың ортасынан 1683 жылдың соңына дейін олар уағыз айту мен қасиетті рәсімдерді өткізбеді. Шилдс Ренвик өзінің керемет қызметінің бірінші жылында бес жүз адамды крещение рәсімінен өткізгенін айтады және одан кейін "санауды тоқтатқан". Ренвик Гронинген және Лиуварден университеттерінде оқыды. Оның дін қызметкері болып тағайындалуына сер Роберт Гамильтонның голланд дін қызметкері Бракелмен болған байланысы көмектесті. Ренвик голланд формулярларының келісімге қайшы келетініне қарсылық білдірді және Вестминстерлік мойындау мен катехизиске жазылуына рұқсат берілді. Оның дін қызметкері болып тағайындалу туралы куәлігі 1683 жылдың 9 сәуірінде берілді. 10 мамырда ол Гронинген классисінен мақтау қағаздарын алды және кері сапарға Бриелге аттанды. Ол "әдепсіз жолаушылардың" патшаның денсаулығына ішуге талап еткендіктен, алғашқы кемеден бас тартып, Ирландияға бағытталған кемеге көшті. Бірнеше оқиғадан кейін ол Дублинге жетті, онда конформист министрлер оның ісіне бейжай қарағанын көрді. Теңіз арқылы Шотландияға барғаннан кейін ол бірден өз қызметін бастады.
After the martyrdom of Cargill the United Societies were without a minister, and there was no minister in Scotland whom they could acknowledge. But instead of ordaining at their own hands, they sent Renwick to Holland to get theological training from Dutch professors, and orderly instalment in the sacred office from Dutch presbyters; and from the middle of 1681 to the end of 1683, they had neither preaching nor sacraments. Shields mentions that Renwick, in the first year of his wonderful ministry, kept note of five hundred baptisms performed by him, and at that number "lost count." Renwick spent a session at the University of Groningen, and Leeuwarden. His ordination was promoted by the interest of Sir Robert Hamilton with Brakel, a Dutch divine. Renwick objected to subscribe the Dutch formularies as inconsistent with the covenant, and was allowed to substitute a subscription to the Westminster confession and catechism. His ordination certificate is dated 9 April 1683; a day later a remonstrance reached Groningen from the Scottish ministers of Rotterdam. On 10 May he received commendatory letters from the Groningen classis, and proceeded to Briel, to embark for the return voyage. He abandoned the first ship, on which he had taken passage, on account of ‘profane passengers’ pressing him to drink the king's health, and transferred himself to a vessel bound for Ireland. After some adventures he reached Dublin, where he found the nonconformist ministers very indifferent to his cause. Proceeding by sea to Scotland, he at once entered on his ministry there.
Дала уағыздаушысы
1683 жылы Шотландияға оралғаннан кейін ол Камбуснетанның Дармид қаласында алғашқы уағыздауын Исаия кітабынан үзінділерді таңдап берді. Ренвик келесі бес жыл бойы Шотландияны аралап, уағыздай жүрді. Көп ұзамай ол далалық уағыздаушы ретінде танымал болды және Шотландияның жеке кеңесі оны бүлікші деп жариялады. Оның атағы кең тарағанмен, оның жағдайы әртүрлі қате түсіндірілді, кейбіреулер оны "Гибтің алдамшы және жек көрінішті құдайға қарсы сөздері" деп айыптады, бұл 1681 жылдың сәуірінде "тұш әншілердің" жартылай мистикалық сектасын бастаған Линлиттгоуширдің Борроустоннесс қаласының кеме бастығы Джон Гибке сілтеме болды. Кейде Ренвик және оның ізбасарлары түнде шіркеулерге кіріп, кездесулерін өткізді. 1684 жылы оны тұтқындауға тырысты. Шілдеде оны драгундар тобына шауып әкетуге азда-азда ғана қалды, бірақ ол құжаттарын жоғалтып, қашып кетті. Оған қарсы 24 қыркүйекте тыйым салу туралы хаттар шығарылды. Оның ізбасарлары жаңа декларацияны қабылдауға шақырды, бірақ Ренвик бастапқыда оған қарсылық білдірді. Бірақ қазан айында ол "Апологеттік декларацияны" жасады, ол бірлескен іс-қимыл арқылы 1684 жылы 8 қарашада бірқатар базар айқыштарына және шіркеу есіктеріне бекітілді. Ол билік өкілдеріне Құдайға қарсы шыққандар ретінде қарау құқығын және "аңшыларды өлтіруді" талап етті. Патшаның екі сақшысы далалық кездесуде қаза тапқаннан кейін, құпия кеңес антпен осы мәлімдемеден бас тартқандардың барлығына өлім жазасын бұйырды. Шотландия парламенті 1685 жылы сәуір айында келісімді мойындауды сатқындық деп таныған заң қабылдады. Бұл Ренуик пен оның ізбасарлары 1685 жылы 28 мамырда жариялаған екінші Санкхар декларациясына әкелді. Ренвик Аргиллдің 9-шы графы Арчибальд Кэмпбеллдің басшылығымен 1685 жылғы көтеріліске қатысудан бас тартты. Ол келісімнің мақсатына жанашырлық танытты, бірақ келісімнің негізінде нақты белгіленбеген қозғалыстан аулақ болды. Сондықтан ол өз партиясынан көпшілігінен бас тартты. Оның бұрынғы досы, сол кезде Блэкнесс түрмесінде тұтқын болған сэр Александр Гордон оған қарсы шықты. Ол тек өз бетімен әрекет ететін адам ретінде қарастырылды. Роберт Кэткарт, Вигтонширдің келісімшісі, оған қарсы наразылық білдірді; Александр Педен одан алыстады, бірақ олар Педеннің өлім төсегінде татуласты; Генри Эрскин оның ұсыныстарын қатаң түрде қабылдамады. Ол Дэвид Хьюстонды серіктес етті, ол дүрбелеңді ирландтық келісімші (Reid, ed. Киллен, 1867 ж., II. 328 б.), және Александр Шилдс, оның өмірбаяны. Джеймс VII-нің шотландтық кешірім жариялаулары (12 ақпан және 28 маусым 1687 ж.) пресвитериандарға өздерінің ғибадат етуі үшін жиналыс үйлерінде немесе жеке тұрғын үйлерде жиналуға толық еркіндік берді, тіркеу және адалдыққа ант беру шартымен. Далалық конвентикулярларға әлі де тыйым салынды. Шарттар Ренвик пен оның ізбасарларынан басқа бәріне қанағаттандырарлық болды, олар патшаның ешқандай жеңілдік құқығын мойындамады және далалық кездесулерін жалғастыруға талап етті. 5 қазанда жарияланған жарлық мұндай кездесулерге қатаң жаза қолдануды бұйырды, ал 18 қазанда Ренвикті тірі немесе өлген күйде тапсырған кез келген адамға 100 фунт сыйлық ұсынылды. Оның достары оған өте адал болған болуы керек, өйткені ол елді аралап, Пиблсте тұтқындалудан мүжілгеннен кейін Эдинбургке жетті, онда ол Эдинбург пресвитериесінің модераторы Хью Кеннедиге кешірімге қарсы наразылық білдірді, содан кейін ол жарияланды. Жыл соңында ол Фифширде бірнеше жексенбіде уағыз айтты; 29 қаңтар 1688 жылы ол Бонесте соңғы рет уағыз айтты. Эдинбургке оралғаннан кейін ол 31 қаңтар түнінде Кастлхиллдегі контрабандистердің қабылдау үйінде түнеді. Үйді күзетіп тұрған кеден қызметкері Джон Джестис оны отбасылық дұғада естіп, кім екенін білді. Келесі күні таңертең (1 ақпан) сот оны таңғалдырып, тұтқындауға тырысты. Ренвик өзін пісталетпен қорғады және Каслвиндке қашып кетті, онда ол ұсталып, Tolbooth-қа әкелінді.
Upon his return to Scotland in 1683 he gave his first sermon at Darmead, Cambusnethan, choosing passages from the Book of Isaiah. Renwick spent the next five years travelling around Scotland ministering. He soon became noted as a field preacher, and was proclaimed a rebel by the Scottish privy council. Though his fame spread, his position was variously misconstrued, some charging him with ‘the delirious and detestable blasphemies of Gib,’ the reference being to John Gib, shipmaster of Borrowstounness, Linlithgowshire, who, in April 1681, had started a semi mystical sect of ‘sweet singers.’ Occasionally Renwick and his followers crept into churches by night and held their meetings. In 1684 efforts were made to apprehend him. In July he was nearly taken by a party of dragoons, but escaped with the loss of his papers. Letters of intercommuning (interdiction) were issued against him on 24 September. His followers hereupon urged the defiant measure of a new declaration, to which Renwick was at first averse. But in October he drew up ‘the Apologetical Declaration’ which, by concerted action, was affixed to a number of market crosses and church doors on 8 November 1684. It claimed the right of dealing with the agents of authority as enemies of God, and ‘murdering beasts of prey.’ Two gentlemen of the king's lifeguards having been slain in an onset upon a field meeting, the privy council ordered the death penalty for all who refused to disown this declaration on oath. The Scottish parliament, in April 1685, passed a statute making any acknowledgment of the covenant an act of treason. This led to the second Sanquhar declaration, promulgated by Renwick and his followers on 28 May 1685. Renwick refused to join the insurrection of 1685 under Archibald Campbell, 9th Earl of Argyll. He was in sympathy with its object, but held aloof from a movement not distinctly put on the basis of the covenant. Hence he alienated many of his own party. His old friend, Sir Alexander Gordon, then a prisoner at Blackness, turned against him. He was viewed as a man who would only act by himself. Robert Cathcart, a Wigtonshire covenanter, protested against him; Alexander Peden was estranged from him, though they were reconciled on Peden's deathbed; Henry Erskine peremptorily rejected his overtures. He found associates in David Houston, a turbulent Irish covenanter (see Reid, ed. Killen, 1867, ii. 328 sq. ), and Alexander Shields, his biographer. James VII's Scottish proclamations of indulgence (12 February and 28 June 1687) gave full liberty for presbyterians to assemble for their worship in meeting houses or private residences, on condition of registration and taking an oath of allegiance. Field conventicles were still prohibited. The conditions were satisfactory to all but Renwick and his followers, who would acknowledge no royal prerogative of dispensation, and insisted on maintaining their field meetings. On 5 October a proclamation ordered the utmost severity against such meetings; and on 18 October a reward of 100/. was offered to any one who would deliver up Renwick, dead or alive. His friends must have been very faithful to him, for he made his way about the country, and, narrowly escaping arrest at Peebles, reached Edinburgh, where he lodged a protest against the indulgence with Hugh Kennedy, moderator of the Edinburgh presbytery, and afterwards got it promulgated. At the end of the year he preached for several Sundays in Fifeshire; on 29 January 1688 he preached for the last time at Bo'ness. Returning to Edinburgh, he lodged on the night of 31 January at a smuggler's receiving house on the Castlehill. A customs officer, John Justice, who was watching the house, heard him at family prayer, and suspected who it was. Next morning (1 Feb.) Justice surprised him and endeavoured to effect his arrest. Renwick defended himself with a pistol, and got away to the Castlewynd in the Cowgate, where he was seized and taken to the Tolbooth.
Өмірбаянын жазғандар
Ренвик "Кованантер шейіттерінің" соңғысы болғандықтан, оның өмірі мен қызметі туралы көптеген шотланд биографтары, оның ішінде Александр Шилдс және Джон Хоуи, бұрын айтылғандай, жазған. 1865 жылы Ренвик жинаған еңбектері Томас Хьюстон жазған кең ауқымды өмірбаяндық кіріспемен жарық көрді. Сонымен қатар, 19 ғасырдың ортасында Джон Маккей Уилсон өзінің "Шекара жөніндегі әңгімелер" атты кітабында Ренвик тұтқындалған жағдайды егжей-тегжейлі баяндады. 2016 жылы Х. Майкл Бактың "Грассмаркеттегі соңғы атылу" атты тарихи романы да Ренвик туралы айтады.
Renwick, being the last of "the Covenanter martyrs", was extensively written about by many Scottish biographers, among them Alexander Shields and John Howie, as already mentioned. In 1865, Renwick's collected writings were published with an extensive biographical preface penned by Thomas Houston. Also in the mid 19th century, John Mackay Wilson published his Tales of the Borders, which contained a detailed narrative of Renwick's capture. The 2016 historical novel Last Execution at Grassmarket by H. Michael Buck also deals with Renwick.