Роберт Фергусон: Шотландиялық дін қызметкері, қастандықшы және саяси жазбашы

Кіріспе

Шотландтық пресвитериандық пастор, заговоршы және саяси жазбалар авторы Роберт Фергюсон (шамамен 1637–1714) – «Сыңқыр» атымен танымал шотландтық пресвитериандық пастор, заговоршы және саяси жазбалар авторы.

Шығу тегі

Ол Шотландияның Абердиншир, Бадифурроу жеріндегі Уильям Фергюсонның (1699 жылы қайтыс болған) және Джанет Блэктің үлкен ұлы болды. Әкесі оны мұрадан айырғандықтан, Бадифурроу жерлері Фергюсонның кіші ағасы Уильямға көшті, бірақ ол үлкен Уильямнан бұрын қайтыс болды, соның салдарынан жерлерді Джеймс Фергюсон мұраға алды және ол осы иелікті дереу сатып, Питфурды сатып алды. Тағы бір кіші ағасы генерал-майор Джеймс Фергюсон болды.

Өмір

Жақсы білім алғаннан кейін, әлде Абердин университетінде оқыған, ол Пресвитериан (Шотландия шіркеуі) пасторы болды. Епископ Бернеттің айтуынша, ол пресвитериандардан қуылған, бірақ бұл рас па, жоқ па белгісіз, ол көп ұзамай Англияға келіп, Кенттегі Годмершемнің викарі болды, бірақ 1662 жылғы Біркелкілік заңы бойынша қызметінен алынды. Бірнеше жылдан кейін теологиялық пікірталас шебері ретінде танылып, нонконформистер арасында маңызды тұлғаға айналды. Ол Шафтсберидің 1-ші графы Энтони Эшли Купердің және Йорк герцогының таққа таласуына қарсы болған партияның назарын аударды, содан кейін сол кезде Рим католиктеріне қарсы сезім күшті болғанда саяси памфлеттер жая бастады. 1680 жылы ол "Қара жәшік туралы құрметті кісіге хат" деген памфлет жазды, онда Монмут герцогының Йорк герцогына қарағанда таққа құқығы бар екенін қолдады [дегенде, Карл II мен Люси Уолтер арасындағы неке шарты бар қара жәшік болған деседі]. Карл II өзінің Люси Уолтермен некесі болмағанын қатаң түрде жоққа шығарғаннан кейін ол бұл мәселеге қайта оралды. Ол Шектеу туралы заң жобасы бойынша дау-дамайға белсенді қатысып, "Протестанттық құйрық жоқ" (1681) атты памфлеттің барлығын өзі жазғанын мәлімдеді, бірақ оның бір бөлігі Шафтсбериге жатқызылады. Фергюсон Рай-хаус құйрығына қатысқан, бірақ ол оны және патшаны өлтіруге жасалған келесі әрекеттің алдын алғанын мәлімдеді, содан кейін 1682 жылы Шафтсберимен бірге Нидерландыға қашып, 1683 жылдың басында Англияға оралды. Чарльз II-ге қарсы тағы бір құйрыққа қатысқаны үшін ол заңнан тыс деп жарияланды, содан кейін Аргиллдің 9-шы графы Арчибальд Кэмпбеллмен, Монмутпен және басқа да наразылармен байланысқа түсті. Фергюсон 1685 жылғы көтерілісті ұйымдастыруда жетекші рөл атқарды. Монмуттың бұл қозғалысқа қатысуға тартынғанын жеңген ол герцогпен бірге Англияның батысына барды және Джеймс II-ге қарсы манифест жазды, Седжмур шайқасынан кейін Нидерландыға қашып кетті. Ол 1688 жылы Оранның Вильгельм III-імен бірге Англияға келіп, Вильгельмнің ісіне қаламмен көмектесті, бірақ Вильгельм мен оның кеңесшілері оны маңызды тұлға деп санамады, бірақ оның қызметі акциздегі бекергі лауазыммен сыйланды. Бұл жағдайға наразы болған Фергюсон көп ұзамай эмигранттағы якобиттермен хат алысып жүрді. Ол Вильгельмнің өміріне қарсы барлық құйрықтарға қатысты және 1692 жылы акцизден шығарылғаннан кейін үкіметке қарсы күшті памфлеттер жазды. Ол бірнеше рет күдікпен тұтқындалғанмен, сотқа берілген жоқ. Ол өте кедейлікте қайтыс болды, артында адалдықсыздық үшін жақсы және лайықты абырой қалдырды. Маколей және басқалар Фергюсонның ағылшын үкіметін өзінің олардың мүддесі үшін тыңшы болғанына сендіргенін және оның әділдіктен жиі қашуы ресми келісімнің нәтижесі болғанын айтты. 1683 жылы оны тұтқындауға арналған жарлықта ол "ұзын, арық бойлы, қоңыр шашты, үлкен римдік мұрынды, жұқа жақты, беті қызыл, шотландтық акцентпен сөйлейтін, өткір көзді, иығына қарай сәл иілген" деп сипатталған.

After receiving a good education, probably at the University of Aberdeen, became a Presbyterian (Church of Scotland) minister. According to Bishop Burnet he was cast out by the Presbyterians, but whether this be so or not, he soon made his way to England and became vicar of Godmersham, Kent, from which living he was expelled by the Act of Uniformity 1662. Some years later, having gained a reputation as a theological controversialist and become a person of importance among the Nonconformists, he attracted the notice of Anthony Ashley Cooper, 1st Earl of Shaftesbury and the party which favoured the exclusion of the Duke of York from the throne, and he began to write political pamphlets just at the time when the feeling against the Roman Catholics was at its height. In 1680 he wrote "A Letter to a Person of Honour concerning the 'Black Box,'" in which he supported the claim of the Duke of Monmouth to the crown against that of the Duke of York [there was said to be a black box that contained a marriage contract between Charles II and Lucy Walter]. Returning to the subject after Charles II had solemnly denied the existence of a marriage between himself and Lucy Walter. He took an active part in the controversy over the Exclusion Bill, and claimed to be the author of the whole of the pamphlet "No Protestant Plot" (1681), parts of which are usually ascribed to Shaftesbury. Ferguson was deeply implicated in the Rye House Plot, although he asserted that he had frustrated both this and a subsequent attempt to assassinate the king, and he fled to the Netherlands with Shaftesbury in 1682, returning to England early in 1683. For his share in another plot against Charles II he was declared an outlaw, after which he entered into communication with Archibald Campbell, 9th Earl of Argyll, Monmouth and other malcontents. Ferguson then took a leading part in organizing the rising of 1685. Having overcome Monmouth's reluctance to take part in this movement, he accompanied the duke to the west of England and drew up the manifesto against James II, escaping to the Netherlands after the Battle of Sedgemoor. He landed in England with William III of Orange in 1688, and aided William's cause with his pen, but William and his advisers did not regard him as a person of importance, although his services were rewarded with a sinecure appointment in the Excise. Chagrined at this treatment, Ferguson was soon in correspondence with the exiled Jacobites. He shared in all the plots against the life of William, and after his removal from the Excise in 1692 wrote violent pamphlets against the government. Although he was several times arrested on suspicion, he was never brought to trial. He died in great poverty, leaving behind him a great and deserved reputation for treachery. It has been thought by Macaulay and others that Ferguson led the English government to believe that he was a spy in their interests, and that his frequent escapes from justice were due to official connivance. In a proclamation issued for his arrest in 1683 he is described as "a tall lean man, dark brown hair, a great Roman nose, thin jawed, heat in his face, speaks in the Scottish accent, a sharp piercing eye, stoops a little in the shoulders."

Шығармалары

Көптеген кітапшалардан басқа, Фергюсон мыналарды жазды: «Протестанттық қастандық жоқ; немесе, қазіргі кезде протестанттардың патша мен үкіметке қарсы деп айтылып жүрген қастандықтың, шындығында, патша мен оның протестант азаматтарына қарсы католиктердің қастандығы екені анықталды» (1682), «Революция тарихы» (1706); «Мемлекеттік министрге қажетті талаптар» (1710); және «Ұлыбританиядағы барлық наразылықтар, көтерілістер мен бүліктер тарихының бір бөлігі» (Лондон, 1715).