Кіріспе

Дәстүрлі жауынгерлік пышақ және Кавказ аймағынан шыққан салтанатты "екі қырлы қысқа қанжар". Иранның грузин деректеріндегі Ханжал деп танылатын губернатор.

Ханжар, сондай-ақ кинджал деп те аталады, Кавказда ежелгі заманнан бері қолданылып келе жатқан екі қырлы қысқа қанжар. Қарудың пішіні ежелгі римдік гладиус, шотландтық дирк және ежелгі грек шифосына ұқсас. Кавказ тұрғындары 18-ші ғасырдан бері кинджалды қосымша қару ретінде пайдаланған. Мұндай қанжарлар мен олардың қыны әдетте алтын немесе күміспен әшекейленген, кейде оларға құнды тастар қойылған. Қынының ұшында дөңгелек ұзарту болады, ал саптық бөлігі әдетте ағаш немесе піл сүйегі сияқты материалдардан жасалған.

Тарих

Грузиядағы ең көне ханджали б.з.б. 3 ғасырға дейін соқталады. Оның кішкентай көлемі, римдік гладиусты еске түсіретіндей, негізінен, бастапқыда одан ұзын жарақтар жасауға мүмкіндік бермеген мыс пен қоланың жұмсақтығымен байланысты. Кейін, болат енгізілгеннен кейін, ол ұзынырақ және тар болып келді. Дегенмен, оның сатевари деп аталатын ескі түрі өзінен жаңылған жоқ, үш мың жыл бойы сақталып, қосымша қару ретінде қызмет етті.

Кавказдықтар бұрыннан-ақ осындай түзу қанжарларды қолданғанмен, олар уақыт өте келе танымалдылығын жоғалтып, Осман империясы мен Парсыда кездесетін иілген қанжарларға жол берді. Археологиялық мәліметтерге сүйенсек, ханджалидің өзі шамамен 18 ғасырдың соңында пайда болған. 19 ғасырдың ортасына қарай ол кеңінен танымал болып, Кавказдың көп бөлігінде дерлік әркіммен бірге жүрді. 19 ғасырда Транскавказ аймағында кинджал өндірісі жоғары деңгейде болды. Тбилиси ерекше көзге түсіп, одан басқа таулы халықтарға, сондай-ақ Иран мен Шығыс елдеріне құралдар жеткізілді. Тбилисидегі ханджалардың кейбіреулерін армян зергерлері әшекейлесе, ал жарақтардың өзінде дағыстандық немесе парсы жарақшыларына тиесілі болуы мүмкін мұсылмандық қолтаңбалар кездесетін. 19 ғасырдың бірінші жартысында Елизарашвили әулеті Кавказ ғана емес, сонымен қатар Иран, Түркия және Ресейде де ең танымал теміршілердің бірі болды. Георгий Елизарашвили ата-бабаларынан теміршілік құпиясын мұра етіп алып, оның білімі мен шеберлігін ұлдары Ефрем мен Караманға жеткізді. Әулет болатты өңдеудің құпиясын қатаң сақтады, бірақ 1828 жылы Караман Ресей императоры Николай I-нің бұйрығымен құпияны ашты, оның орнына алтын медаль (Анна лентасымен) және 1000 червонец (жоғары құнды алтын монеталар) алды. Кавказ қаруларының басқа да белгілі шеберлеріне армян Осип Папов, Геворк Пурунсузов және Хачатур Бебуров, дағыстандық Базалай және чечен Чилла Муртазалиев кірді. Кинджал тек мәртебе белгісі ғана емес, сонымен қатар көптеген әлеуметтік дәстүрлермен байланысты болды. Грузин ханджалы/сатеварисінің некеге тұру алдындағы қарым-қатынастарда қолданылуы, «sc'orproba (სწორპრობა)» деп аталатын қызықты және ерекше кевсур салты болды. Түнде жас жұбайлар бірге жатып, араларында ханджалы болуы мүмкін. Олардың жыныстық қатынасқа түсуіне тыйым салынған. Бұл ережені бұзғандар өлім жазасына кесілді. Кинджал би кезінде де жиі қолданылды.