Кіріспе

"Көлбеу" (Skyggen) – даниялық ақын және жазушы Ханс Кристиан Андерсеннің әдеби ертегісі. Алғаш рет 1847 жылы жарияланды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Білімді адамның көлеңкесі санаға ие болып, дербес тіршілікке келеді. Көлеңке адамның жаман мінез-құлқының құпиясын біліп алады, сосын адамға оралып, оны бағындырады. Өз күйін жасырудан қорқып, көлеңке сол адамды өлтіреді.

Талдау

Жаклин Банерджи Андерсеннің осы әңгімені өзінен бас тартқан, Андерсеннің демеушісі Эдвард Коллиннің ұлына қарсы жасырын кек алу ниетімен жазғанын болжайды.

Жарияланым

"Көлбеу" алғаш рет 1847 жылдың 6 сәуірінде "Жаңа ертегілер. Екінші том. Бірінші жинақ. 1847" (Nye Eventyr. Andet Bind. Første Samling. 1847) жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Шығарма 1847 жылдың желтоқсанында "Ағылшын достарыма Рождестволық құттықтау" жинағына, 1849 жылдың 18 желтоқсанында "Ертегілер. 1850" (Eventyr. 1850) жинағына және 1863 жылдың 30 наурызында "Ертегілер мен әңгімелер. Екінші том. 1863" (Eventyr og Historier. Andet Bind. 1863) жинағының бір бөлігі ретінде қайта басылды.

Прецеденттер

1814 жылы, "Көлбеу" жариялануынан үш он жыл бұрын, Адельберт фон Шамизо "Питер Шлемильдің таңғажайып оқиғасы" атты туындысын жариялады. Бұл әңгіме түбі жоқ қалтаға айырбастау үшін көлеңкесін шайтанға сатқан адам туралы. Андерсеннің әңгімесі Шамизоның туындысымен шабыттандырылды, ол оған "Көлбеу" деген атпен сілтеме жасайды: Skuggaleikur (Көлбеу ойыны) – исланд композиторы Каролина Эйриксдоттирдің Сьон жазған либреттосымен операсы. Премьерасы 2006 жылдың қараша айында өтті. 2003 жылы Каролина балеті "Көлбеудің" балеттік нұсқасын сахнаға қойды, көркемдік жетекші Роберт Вайс сахналады. Музыкалық сүйемелдеуіне Хачатурян, Кабалевский, Дьердь Лигети, Форе және Рахманиновтың шығармалары қолданылды. Балетте ақынның айнадағы көлеңкесін тамашалайтын эпизод бар. Бастапқыда оның әрбір қимылын толық синхронды түрде қайталайтын бейне, айна шеңберінен (жарықтардың өзгеруі арқылы) сұр түсті, барлық денесін жабатын киім киген басқа биші ретінде бірден пайда болады. 2022 жылы Big Finish Productions "The Shadow" сериясының сегізінші шығарылымы "The Shadow Master" деп аталған "Көлбеу" туындысының бейімделуін шығарды, оны Дерек Якоби ойнады.