Кіріспе

Ливерпуль мен Манчестер арасындағы темір жол желісі Англияның солтүстік-батысында Ливерпуль мен Манчестер арасында бұрын төрт тікелей темір жол болған; қазір олардың тек екеуі ғана сақталған, төртіншісінің екі орталық бағыты. Төрт бағыттың ең солтүстік және ең оңтүстік бағыттары енді тікелей емес. Сақталған екі тікелей бағыттың арасында солтүстік бағыты толығымен электрленген, ал қазіргі оңтүстік бағыты тек дизельді пойыздармен жұмыс істейді. Төрт бағыттың ең солтүстігі екі бөлікке бөлінді: батыс бөлігі Merseyrail электр пойыздарымен, ал шығыс бөлігі дизельді пойыздармен қамтамасыз етіледі, бұл жолаушыларды екі қала арасында пойыздарды ауыстыруға мәжбүр етеді. Төртінші бағыт, ең оңтүстік бағыт, Уоррингтоннан шығысқа қарай көбінесе тоқтатылған; қалған бөлігі көбінесе жүк пойыздары үшін пайдаланылады. Сақталған екі тікелей бағыт: Солтүстік бағыт (Chat Moss желісі) Ливерпуль Лайм-стрит терминалынан Эрлстаун, Ньютон-ле-Уиллоус арқылы Манчестер Виктория және Манчестер Пикадиллиге дейін. Бұл желі 1830 жылы салынған Ливерпуль мен Манчестер темір жолының бағытын ұстанады. Оңтүстік бағыт (CLC желісі) Ливерпуль Лайм-стрит терминалынан Уоррингтон-Централ арқылы Манчестер Пикадиллиге дейін, бұрын Чешир желілері комитетіне тиесілі болған желілерде жұмыс істейді.

Солтүстік бағыт (Chat Moss желісі)

Солтүстік бағыт Ливерпуль Лайм-стрит станциясынан, Эрлстаун және Ньютон-ле-Уиллоуз арқылы өтеді және Манчестер Виктория немесе Манчестер Пикадиллиге дейін жалғасады. Бұл желі Джордж Стивенсонның 1830 жылы салынған бастапқы 32 мильдік (51,5 км) Ливерпуль мен Манчестер темір жолының бойымен өтеді. Бұл әлемдегі алғашқы қалааралық жолаушылар темір жолы және тұрақты кесте бойынша қызмет көрсететін алғашқы темір жол болды. Бұл желіде көптеген ертедегі бу локомотивтері пайдаланылды, оның ішінде Стивенсонның 1829 жылы Рейнхилл сынақтарында жеңіске жеткен "Ракетасы" (Ливерпуль және Манчестер темір жолы локомотивтерінің тізілімін қараңыз). Желіде станциялар мен көпірлер сияқты бірнеше ескерткіш құрылыстар бар, олардың ішінде Рейнхилл қисайған көпірі және тоғыз аркалы Санки виадугі ерекше аталады.

Ағымдағы қызметтер

2015 жылдың мамыр айында электрлендіру аяқталғаннан кейін Манчестер Викторияға қызмет 323 сыныпты 3 вагонды электрлік пойыз құрамымен және 3 және 4 вагонды электрлік пойыз құрамымен жүзеге асырылады. Northern компаниясы Chat Moss желісінде сағатына екі пойызбен, 323 және 331 сыныпты электрлік пойыз құрамымен барлық аялдамаларда тоқтайтын сағатына бір пойызбен және Earlestown және Newton le Willows станцияларына тоқтайтын, 195 сыныпты дизельдік пойыз құрамымен сағатына бір пойызбен қызмет көрсетеді. Жұмыс күндері ең көп жүретін уақытта Ливерпуль Лайм-стрит пен Манчестер Виктория арасында күніне екі рет, таңертең және кешке барлық станцияларда тоқталып пойыз қатынайды. Манчестер Виктория мен Уиган Норт-Уэстерн арасында да күніне алты рет, сағат сайынғы жиілікпен, таңертеңгі және кешкі үш рет Eccles арқылы пойыз қатынайды, бірақ станцияға тек Манчестерге қарай таңертеңгі және Уиганға қарай кешкі пойыздар ғана тоқтайды. Chat Moss бағытының батыс бөлігі арқылы Эрлстаун мен Лайм-стрит арасындағы барлық станцияларда тоқтайтын парламенттік қызмет Ливерпуль мен Ливерпуль арасында жүзеге асырылады. Эрлстаун мен Манчестер әуежайы арасында Llandudno-дан Солтүстік Уэльс жағалауы мен Честер арқылы келетін Transport for Wales компаниясы басқаратын қосымша сағаттық қызметтер бар. Northern Trains бағыттың негізгі операторы болып табылады және оның қызметтері 3 вагонды электрлік пойыз құрамымен, 331 сыныпты 3 немесе 4 вагонды электрлік пойыз құрамымен немесе 2 немесе 3 вагонды дизельдік пойыз құрамымен жүзеге асырылады. Earlestown мен Манчестер Пикадилли арасындағы Transport for Wales қызметтері әдетте 197 сыныпты дизельдік пойыз құрамымен жүзеге асырылады, бірақ кейде 158 сыныпты пойыз құрамы қолданылуы мүмкін. TransPennine Express Ливерпуль Лайм-стрит пен Ньюкасл-Централ арасында Манчестер Виктория және Йорк арқылы сағат сайын қызмет көрсетеді, Lea Green және Newton le Willows станцияларында тоқтап, 802 сыныпты екі режимді пойыз құрамымен жүзеге асырылады. Жесенбі күні де ұқсас қызмет көрсетіледі, алайда Ливерпуль Лайм-стрит пен Манчестер әуежайы арасындағы қызмет Уилмслоуға дейін созылады, ал Лланддуно қызметі Честерде аяқталады. Солтүстік Ливерпуль мен Манчестер бағытын East Midlands Railway бос вагондарды (ECS) тасымалдау үшін және оңтүстік бағыт жабылған кезде балама бағыт ретінде пайдаланады. Бұрынғы жылдары бұл желі көптеген экспресс қызметтермен пайдаланылды, олар Лидс, Йорк және Ньюкаслға (Хаддерсфилд арқылы), Престон, Глазго-Централ және Эдинбургке (Ньютон-ле-Уиллоуста Батыс жағалау магистраліне бұрылатын) пойыздарды қамтыды. Жергілікті пойыздар Манчестерге Ли арқылы да қатынайтын, бірақ 1969 жылы Бьюик балтасының салдарынан Эклс Тилдсли Ли Кенион тармағы жабылған кезде бұл қызметтер тоқтатылды. Солтүстік Ливерпуль мен Манчестер желісі де жылдар бойы Батыс жағалау магистралінің бөліктері инженерлік жұмыстар үшін жабылған кезде ауыстырылған қызметтер үшін жиі пайдаланылды, бірақ соңғы уақыттарда Манчестер арқылы ауысулар жиірек кездеседі, өйткені олар Edge Hill-де қажет болатын пойыздың кері бұрылуын қажет етпейді, бағыттың электрлендірілуінен кейін. Хьютон мен Роби арасындағы төрт жолды желіге жұмыс 2017 жылдың қазан айында аяқталды.

Электрмен жабдықтау

2015 жылдың 5 наурызынан бастап 319 сыныпты пойыздар Ливерпульден Манчестер әуежайына дейінгі бұл бағытта Оксфорд жолының виадугы арқылы электрмен жүре бастады. Манчестер Виктория станциясы да қазір электрлендірілді, ал 2015 жылдың 17 мамырында жаңа кестеге ауысқан кезде Ливерпуль мен Манчестер Виктория арасындағы аялдамалы пойздар да сол жылжымалы құрамды пайдалана отырып электрмен жүре бастады. Манчестер Каслфилд тоғысы мен Ньютон-ле-Уиллоус тоғысын электрлендіруді аяқтағаннан кейін, TransPennine Express пойыздары Манчестер әуежайы мен Глазго-Централ/Эдинбург Уэверли арасында жаңа 350 сыныпты EMU пойыздарын пайдаланады және Голборн тоғысында Батыс жағалау магистраліне қосылғанға дейін солтүстік Ливерпуль-Манчестер бағытының бір бөлігімен қайта бағытталды. Жоғары кернеулі 25 кВ, 50 Гц айнымалы ток желісі қолданылады. Электрлендіру процесі бастапқыда 2013 жылға дейін аяқталуға тиіс еді. Желі толығымен электрлендіріліп, электрмен жүретін пойыздар іске қосылғаннан кейін, Ливерпуль мен Манчестер арасындағы жол жүру уақыты электр пойыздарының үдеуі артық болғандықтан және жол бойындағы жылдамдық шегі 75 шақырымнан 90 шақырымға дейін көтерілгендіктен, шамамен 45 минуттан 30 минутқа дейін қысқарды. Электрлендіру жүк пойыздары үшін электрмен тасымалдау мүмкіндігін де ұсынады, бұл Ливерпульден Батыс жағалау магистраліне қосымша бағытты ашады.

Оңтүстік бағыт (CLC желісі)

Оңтүстік бағыты – Ливерпуль Лайм-стриттен Уоррингтон-Централ арқылы Манчестер Пикадиллиге дейін созылатын, бұрынғы Чешир желісі комитетінің желісі. Ливерпуль мен Манчестер арасында әр бағытта сағатына үш жолаушы пойыз (tph) қатынайды, олар көбінесе 150, 156 және 158 класс дизельдік пойыз құрамаларымен қамтамасыз етіледі. TransPennine Express бұл бағытқа ауыстырылғанға дейін, қазіргі заманғы 185 класс пойыздарын пайдаланған. Бұл бағыттағы қызметтерді бірнеше теміржол компаниялары жүзеге асырады, ал пойыз келу аралығы біркелкі емес; кейбір рейстер арасында үлкен үзілістер болады, ал кейде пойыздар бірнеше минуттың арасында кетеді. East Midland Railway сағатына бір рет қатынайтын рейсімен Ливерпуль Лайм-стриттен Манчестерге жету үшін 50 минут жұмсайды, ал Northern компаниясының кейбір рейстері 35 мильді жүріп өтуге бір сағат он минут уақыт алады. Бұл бағыт қызмет ылдамдығы тұрғысынан солтүстік бағытынан кем жұмыс істейді (барлық бағытта сағатына бір экспресс және 2 тоқтаулы пойыз). Желідегі ең жаңа станция – 2019 жылдың желтоқсан айында ашылған Уоррингтон-Уэст. Ливерпуль Саус-Паркуэй станциясы 2006 жылдың маусымында ашылды, оның құрылысының бастапқы құны 16 миллион фунт стерлинг болған, бірақ аяқталуға келгенде 32 миллион фунт стерлингке дейін екі есеге өсті. Бұл станция Аллертон және Гарстон станцияларын алмастырды және Ливерпуль Джон Леннон әуежайымен жиі автобус қатынасы бар. Алғашқыда бұл желі Ливерпульдің Орталық Жоғары деңгейлі терминалынан Манчестер Орталық терминалына дейін созылған, ол 1873 жылы Чешир желісі комитеті (CLC) салған. Ливерпульдің Орталық Жоғары деңгейлі станциясы 1973 жылы Мерсисайдтағы алыс қашықтыққа жүретін барлық қызметтер Ливерпуль Лайм-стритте шоғырланғандықтан, ал Merseyrail Ливерпуль мен Биркенхед орталықтарындағы жер асты станцияларымен жергілікті қалалық қызметтерді басқарғандықтан бұзылды. Манчестер Орталық станциясы 1969 жылы жабылды және қазір Манчестер Орталық конгресс орталығы болып табылады. Ливерпуль бағытындағы Хантс-Кросстан Орталық Жоғары деңгейлі станцияға дейінгі желі, станцияға туннель арқылы кіретін, электрлік Merseyrail қызметтерінің Солтүстік желісіне берілді, ал Хантс-Кросстан желі 1966 жылы Батыс жағалау магистралінің қысқа бөлігіне Лайм-стрит станциясына ауыстырылды. Бұл айырысу Ливерпуль Саус-Паркуэйдің оңтүстік-шығысында орналасқан Аллертон бұрылысында жүзеге асырылады. 1977/78 жылдары Ливерпуль Орталық Жоғары деңгейлі терминалына жақындаған туннельдегі бастапқы желі Ливерпуль Орталық жер асты станциясына кіру үшін станциядан оңтүстікке қарай жаңа төменгі деңгейлі туннельге ауыстырылды, бұл Ливерпульдің солтүстігіне және Саутпортқа дейін жалғасатын өткізу желісіне айналды. Төменгі деңгейлі жер асты станциясы мен туннелі 1890 жылы салынған, егер болашақта қажет болса, Жоғары деңгейлі станцияға келу туннелімен үйлестірілген. Викториялық көрегенділікке жуық 80 жылдан кейін жүгінілді. Манчестер бағытындағы желі Манчестер Орталығы жабылуынан кейін Манчестер Оксфорд Роуд пен Манчестер Пикадиллиге ауыстырылды. Бұл желідегі Ливерпуль-Уоррингтон учаскесі бастапқыда Merseyrail электрлік қалалық желісіне қосылуы жоспарланған. 1973 жылғы Солтүстік-Батыс аймағына арналған стратегиялық жоспарда (SPNW) Ливерпуль қаласын айналатын орбиталық желі болар Сыртқы Loop, Ливерпульдің шығысын орталық жер асты учаскелеріне жалғастыратын туннель Edge Hill Spur, сондай-ақ Сент-Хеленс, Уиган және Уоррингтонға дейінгі желілер электрлендіріліп, 1991 жылға қарай Merseyrail жүйесіне біріктірілуі көзделген. Бұл Уоррингтоннан пойыздың Ливерпуль қаласының жер асты станцияларына Солтүстік желі және Ливерпуль Орталық жер асты станциясы арқылы кіретінін білдірді, бұл Ливерпульдің сауда және бизнес орталықтарына қол жеткізуді жеңілдетті. Бұл жоспар іске аспады, бірақ Merseytravel үшін бұл ұзақ мерзімді мақсат болып қала береді. Ливерпуль қалалық аймағының біріктірілген билігі 2021 жылдың шілдесінде батареялық электрлі 777 класс пойыздарының сынақтары сәтті аяқталғанын хабарлады, жаңа құрамалар батареяда 20 мильге дейін жүре алады. Бұл осы желіде Уоррингтоннан Ливерпульге қызмет көрсету үшін пойыздарды пайдалану мүмкіндігін ашады, бұл бастапқы Merseyrail жоспарына сәйкес келеді.

Жоспарланған электрлендіру

Пойыздар Ливерпуль және Манчестер қалалары арасындағы электрленген жолмен жүреді. Солтүстік бағыты (Чат Мосс бағыты) электрленген, бірақ Оңтүстік бағытында (Чешир жолдары бағыты) дизельдік локомотивтер ғана қолданылады. Бұл бағыт екі қала арасында толық электрлендіруге басымдық берілген, алайда жұмыстардың басталу күні әлі белгіленбеген.

Ағымдағы қызметтер

Солтүстік Ливерпуль Лайм-стрит пен Уоррингтон-Сентрал арасындағы оңтүстік бағытта сағатына екі пойыз, ал Манчестер Оксфорд-роудқа дейін сағатына бір пойыз қатынайды. Манчестер бағытындағы қызмет Уоррингтонға дейін жартылай жылдам, ал Уоррингтоннан аяқталатын қызмет барлық станцияларда тоқтайды (Санки-Пенкеттен басқа, онда қызмет шектеулі). Солтүстік желісінде 156 және 150 класс локомотивтері жұмыс істейді. Шығыс Мидлендс Темір Жолы Ливерпуль Лайм-стрит пен Норвич арасында сағаттық жылдам қызмет көрсетеді, Ливерпуль Оңтүстік Парквей, Виднес, Уоррингтон-Сентрал, Манчестер Оксфорд-роуд және Манчестер Пикадилли станцияларында тоқтайды. EMR негізінен 158 класс локомотивтерін пайдаланады, бірақ кейде 170 класс локомотивтері де қолданылады. TransPennine Express осы желімен Ливерпуль Лайм-стриттен Клиторпқа дейін сағаттық жылдам қызмет көрсетеді. Бұл қызмет 2022 жылдың желтоқсанында Манчестер Пикадиллиден ұзартылды. Барлық қызметтер Ливерпуль Оңтүстік Парквей, Уоррингтон-Сентрал және Бирчвуд станцияларында тоқтайды, көптеген қызметтер Ирлам мен Урмстон станцияларында, ал таңертеңгі және кешкі сағаттардағы бірнеше қызметтер Уоррингтон-Батыс станциясында тоқтайды. Бұл бағыттағы барлық TransPennine қызметтері локомотивтерді пайдаланады. Бұрын CLC бағытын екі қала арасындағы шектеулі аялдамалы экспресс пойыздарымен қатар, түрлі жергілікті қызметтер де пайдаланған. Оларға Уоррингтон-Сентрал мен Стокпорт Тивиот Дейл, Ливерпуль және Манчестерден Уиган-Сентралға, сондай-ақ Ливерпульден Саутпорт Лорд-стритке Айнтри-Сентрал арқылы жүретін пойыздар кірген. Соңғы бағыт 1952 жылы жабылды. 1966 жылы Ливерпульге баратын пойыздарды Лайм-стритке ауыстыру және 1969 жылы Манчестер-Сентрал станциясын жабу (содан кейін барлық пойыздар Оксфорд-роуд және Пикадиллиге қатынай бастады) осы бағыттың маңыздылығын төмендетті. Содан кейін 1980 жылдардың ортасына дейін Манчестердегі тығын мәселесіне байланысты бұл бағыт жеке маршрут ретінде жұмыс істеді. Қызметтің жиілігі де қазіргіге қарағанда төмен болды, мысалы, 1985 жылғы British Rail кестесінде жұмыс күндері (ең көп жүретін уақыттарды қоспағанда) әр бағытта сағатына бір жылдам және бір тоқтаусыз пойыз көрсетілген. Осы бағыт бойынша Манчестерден шығысқа қарай тікелей қатынас 1986 жылы ғана басталды, Хейзел Гроувтегі жаңа қосылыс ашылғаннан кейін, Шеффилд бағытынан келген пойыздар Стокпорт арқылы жүре алатын болды, осылайша Пикадилли станциясының бойындағы қарама-қайшы қозғалыстарды болдырмады. Ливерпульден Манчестерге Ньютон-ле-Уиллоус арқылы жүретін бағыт соңғы жылдары бу локомотивтерімен экскурсиялық пойыздар үшін танымал болды. Ливерпульден Хантс-Кросс және Уоррингтон-Сентрал арқылы Манчестерге баратын екінші бағыт сирек бу локомотивтерімен экскурсиялық пойыздарды көреді, соңғысы 2013 жылы Fifteen Guinea Special арнайы рейсінің 45 жылдығына арналған. Ньютон-ле-Уиллоус арқылы өтетін бастапқы бағыт электрлендіру жұмыстары үшін жабылды.

Уақыт және желі жылдамдықтары

2016 жылғы деректер бойынша ең жылдам сапар уақыты шамамен жарты сағатты құрайды, бұл бір ғасыр бұрынғыдан аздап жақсы. 1936 жылы салынған Jubilee 5707 локомотиві 7 вагонда Манчестер биржасынан Ливерпуль Лайм-Ст-ке 30 минут 46 секундта ең жылдам жүріп өткен. 1882 жылы салынған күрделі бу локомотиві дәл сол маршрутпен 38 минут 18 секундта жүріп өткен. 1968 жылға дейін Ливерпульден Манчестерге барлық 3 бағыт бойынша пойыздың кестесі 40 минутты көрсеткен, көбінесе одан да аз уақытқа созылған. Уоррингтон арқылы өтетін оңтүстік бағыты қазір 85 миль/сағатпен, Эрлстаун арқылы өтетін солтүстік бағыты 90 миль/сағатпен, ал Чат Мосс торф батпағы арқылы 75 миль/сағатпен шектелген.