Кіріспе
Жапон фольклорындағы рухтар, кейде (座敷ぼっこ) деп те аталады, Иватэ префектурасында көп айтылатын рух тәрізді жандар. Олар үйдің қонақ бөлмелерінде немесе қоймаларда мекендейтін, көңіл көтеріп, әдемі әзілдер жасап жүретін йокайлар екендігі айтылады. Мұндай жандарды көрген адамға бақыт келеді деп сендіреді. Сондай-ақ, олардың отбасыларға қалай ырысқа толы өмір сыйлағаны туралы әңгімелер де бар. Олар Кунио Янагитаның "Тоно Моногатари", Ишигами Мондо еңбектерінде де кездеседі. Олар туралы әңгімелер "Тоно Моногатаридың" 17 және 18-тарауларында, ал "Тоно Моногатари Шуидің" "Зашики вараши" деп аталатын 87-тарауында жазылған. 17-тарауда: "Осы рухпен бірге тұратын отбасылар гүлденеді" (kono kami no yadoritamafu ihe ha fūki jizai nari to ifu koto nari) деп көрсетілген. Соңғы жылдары телеарналар мен журналдар Иватэ префектурасындағы әртүрлі риокан қонақ үйлерінде зашики варашиді көру мүмкіндігі туралы хабарлап жүр.
, sometimes also called (座敷ぼっこ), are spirit like beings told about mostly in the Iwate Prefecture. They are said to be yokai that live in parlors or storage rooms, and that perform pranks, and that people who see one would be visited with good fortune. There are also legends of how they would bring fortune to families. They are also known from Kunio Yanagita's Tōno Monogatari, Ishigami Mondō, and stories about them appear in the 17th and 18th chapters of the Tōno Monogatari and the 87th chapter titled "Zashiki warashi" of the Tōno Monogatari Shūi. In the 17th chapter, it is written "families with whom this spirit dwells become prosperous" (kono kami no yadoritamafu ihe ha fūki jizai nari to ifu koto nari). In recent years, television programs and magazines have reported about various Iwate Prefecture ryokan where it is said to be possible to see a zashiki warashi.
Тұжырымдама
Есептер көбінесе Ивате префектурасында кездеседі, бірақ Аомори, Мияги, Акита префектуралары және басқа да Тохоку аймақтарында да шашыраңқы түрде таралған. Жалпы алғанда, олардың беті қызыл, шаштары төмен түседі, жасы кем дегенде үш жастан басталып, шамамен 15 жасқа дейін жетеді. Шаштары боб түрінде немесе өте қысқа қырқылып кесілген. Еркек және әйел түрлері де көрінген. Еркектер касури өрнегі бар қара түсті киімдер киеді, ал әйелдер қызыл жеңіл шапан (чанчанко), косоде және кейде фурисода киеді. Аомори префектурасының Гонохе қаласында, жаңа үй салғанда, еден астына алтын шарды көміп, зашики варашиді шақыру туралы әңгіме бар. Олардың тек отбасы мүшелеріне ғана көрінуі немесе оларды тек балалардың ғана көретіні, бірақ ересектердің көре алмайтыны туралы теориялар бар. Ересектер балаларды санағанда, бастапқы санынан бір адам артық шығады дейтін әңгімелер бар, бірақ ересектер зашики вараши дегенді білмейтіндіктен, олар осы қосымша адамның кім екенін түсінбейді. Мұндай оқиғалар әдебиетте жиі тақырып болып келеді.
Отбасылық өркендеуге қатысты
Халықтың ерекше нанымының бір мысалы – зашики варашиі бар отбасылар гүлденеді, ал зашики варашиі кеткен отбасылар құлдырайды. Бұл жайт зашики варашидің отбасының гүлденуі мен құлдырауына билік ететін бақыт құдайлары немесе қорғаушы рухтар сияқты екенін көрсетеді. "Тоно Моногатариде" бір отбасының зашики варашиі кеткеннен кейін азық-түлік арқылы жұққан аурудан құрып қалғандығы және Иватэ префектурасының (қазір Тоно қаласының бір бөлігі) Цучибучи ауылының Ииде аймағында бай отбасының зашики варашиін бала садақ-жебемен атып, оның отбасын тастап кеткендігі туралы әңгімелер бар. Сондай-ақ, зашики вараши кеткеннен кейін отбасының құлдырауы мен бинбогами кеткеннен кейін отбасының гүлденуінің байланысты екені де айтылады. Ақ түсті зашики вараши жақсылықтың белгісі деп есептеледі, ал қызыл түстісін (қызыл беті, қызыл киімі және қолында қызыл шелекпен) көру – зашики вараши отбасын тастап кететінінің және жамандықтардың басталуының белгісі деген теория бар. Қызыл киім кигенін көрген отбасылардың барлығы азық-түлік арқылы жұққан аурудан қайтыс болған жағдайлар да кездеседі.
Кедендік
Зашики вараши ішкі қонақ бөлмелерінде (зашики) болады, және олардың болуы отбасының бағытына әсер етеді деп есептеледі, сондықтан кейбір отбасылар оларды құрметпен қабылдап, күнделікті тамақ сыйлайды. Олар азуки мешиді жақсы көреді дейді, сондықтан кейбір отбасылар күн сайын оны ұсынады, ал егер ол жемелсе, отбасының құлдырауының белгісі деп саналады. Бірақ әдебиет зерттеушісі Сукюки Миура бұл бөлме құдайдың қорғаушы рухына табыну үшін пайдаланылған болуы мүмкін деп болжайды. Олардың арасында отбасының бағына әсер етпей, керісінше, үйде шу шығарып жүретіндері де бар, және олардың көптегені қорқынышты деп танылған. Бұл Мада но Ки рухының көрінісі деп те түсіндіріледі. Тохоку аймағында зашики вараши туралы көптеген аңыздар бар болғанымен, Акита префектурасында олардың саны аз; мұның себебі Акитада санничи они бар, сондықтан төмен дәрежедегі йокайлар Акитаға кірмейді. Тохоку аймағында нәресте өлтіруді усугоро (臼殺, немесе "мұртпен өлтіру") деп атаған, және тамақтандыруға қажетті ауыздардың санын азайту үшін осылай өлтірілген балаларды тас мұртпен ұрып өлтіретін болған. Кейін оларды топырақ еденге (дома) немесе ас үйге жерлеу қалыптасқан дәстүр. Мұндай балалардың рухтары жаңбырлы күндері үйдің сыртында серуендеп, қонақтарды қорқытып, дүрсілтетін болған, бұл зашики варашидің іс-әрекетіне ұқсас деп есептеледі. Сонымен қатар, баланың бейнесі құдайлық күшті бейнелейді деген теория да бар.
Соғыстан кейінгі аңыздар
Тохоку тұрғындары үшін зашики вараши соғыстан кейін туған аңыз емес еді, және зашики вараши туралы әңгімелер Мэйдзи, Шова және одан кейінгі дәуірлерде де айтылып келген. Кюнио Янагитаның "Йокай Данги" (妖怪談義) еңбегінде 1910 жылғы немесе Мэйдзи 43 жылғы шілде айында Камихей ауданындағы (Рикучу) Цучибучи ауылында (қазіргі Тоно, Ивате префектурасы) мектепте зашики вараши пайда болды, оны тек бірінші курс студенттері ғана көріп, үлкендер мен ересектер көре алмады. Шова және Хейсей кезеңдерінде және одан кейін де жұмыс істеп келе жатқан, мысалы, Ивате префектурасындағы Киндайчи онсендегі Риокуфусо, Сугавара Беккан және Мориока префектурасындағы Тендзинь ауылындағы Уарабе сияқты белгілі риокан, зашики вараши мекендейтін орындар ретінде танымал; зашики варашиды көрген, қадамдар естіген, денесіне тиген қонақтар туралы әңгімелер бар, сонымен қатар ол осы мекеменің иесінің отбасына үйленген кезде оның ізінен ергені де айтылады. Бұл риоканға келген қонақтардың некеде және жұмыста сәттілікке жеткені туралы да әңгімелер бар.
Танымал мәдениетте
Мононоке анимациялық сериалында зашики варашилер жезөкше үйінде күшпен түсік тасталған, аналары клиенттер қабылдау үшін қабырғаларға жасырылған нәрестелердің рухтарымен бейнеленген. "Кентаврдың өмірі" анимациялық сериалында зашики вараши Манами Митаманың кіші қарындасы Сью Митамамен ойнаған кішкентай бала түрінде көрсетілген. Kimi ni Todoke мангасы мен анимациялық сериалында басты кейіпкер Савако Куронуманың туысы оның қауырсын келбетіне байланысты "Зашики вараши" деген лақап ат қояды. Onmyōji видео ойынында кездесетін алғашқы Шикигамилердің бірі – Зашики, ол зашики варашиді бейнелейді және иесіне байлық пен сәттілік әкеледі деп есептеледі. Зашики вараши xxxHolic мангасы мен аниме сериалындағы маңызды қосалқы кейіпкер. Ninja Sentai Kakuranger сериалының 18-ші эпизодында Саңырауқұлақ бала – Kakurangers пен балалармен дос болатын зашики вараши. Engine Sentai Go onger-дің 45-ші эпизодында Go ongers және Go on Wings қонақүй бөлмесінде зашики варашимен кездеседі. "Монстр қыздармен сұхбаттар" мангасында зашики вараши колледж студенті Йоко Такахасидің пәтерінде тұрады, ол рух медиумы болып шығады және оны тікелей немесе жанама түрде сезінетін жалғыз адам. Бұл рух – Зашико есімді жас қыз. Юна және Қасқырлы ыстық бұлақтар мангасы мен оның кейінгі аниме адаптациясында басты кейіпкердің қонақүйінің үй шаруашылығын жүргізушісі, Накай ханым, Зашики вараши болып шығады. Yo Kai Watch видео ойыны мен аниме сериалында зашики вараши – емдеу қабілеттеріне маманданған Heartful тайпасының кең таралған жоқайы. Оның "Зашики варашин" деген эволюциялық түрі бар. Ағылшын тіліндегі нұсқада олар Gnomey және High Gnomey деп аталды. 2012 жылы Сейжи Идзуми режиссерлік еткен жапондық отбасылық драмалық фильмі "Home: Itoshi no Zashiki Warashi" Токио қаласынан Такахаши отбасы көшіп келген ауылдық үйдің 5 жасар қызының рухын көрсетеді. Такахаши отбасында ішкі келіспеушіліктер болып, олардың арасында бақыт жоқ сияқты. Зашики вараши олардың өміріне кіріп, бақыт сыйлайды, отбасылық байланыстарды жақсартады және рухтың өзі олардың отбасының мүшесіне айналады. Мийои Окунода, Touhou Suichoka ~ Lotus Eaters атты ресми Touhou Project мангасының басты кейіпкері, естеліктерді манипуляциялау қабілетіне ие зашики вараши. Осома есімді Зашики варашиді Осомацу сан анимесінің екінші маусымының 18-тарауында көруге болады. Аниме басты кейіпкері Осоманы "анасы" Чороедің үйіне келген адамдарды қорқытып, көп жыл бұрын өз анасы өлтіргенін айтатын Зашики вараши рөлінде ойнайды. "Кейптегі жоғалғандардың үйі" романында зашики вараши үш басты кейіпкерге цунамиден қираған аймаққа үміт сыйлауда маңызды рөл атқарады.