Кіріспе
Humani generis - папа Пий XII 1950 жылы 12 тамызда "католик ілімінің негіздерін бұзуға қаупі бар кейбір жалған пікірлер туралы" жариялаған папалық энциклопедия. Ол, энциклопедияда айтылғандай, негізінен "жаңалықтардың айыпталуға тиіс қалауынан туындайтын" "жаңа пікірлер" мен олардың шіркеудегі салдары туралы талқылады.
Әсерлер
Голландиялық иезуит Себастьян Тромп, Рим папасы Григориан университетінің теология профессоры, энциклопедияның жобасына көмектесті деген болжам бар еді. Сент-Томас-Аквинаның понтификалдық университетінің профессоры Реджинальд Гарригу Лагранж (1877-1964), энциклопедияның мазмұнына үлкен әсер еткен деп айтылады.
Теологияның рөлі
"Хумани генерис" деген кітапта: "Біздің құдайлық Құтқарушымыз бұл сенімнің кепілін әрбір адал адамға емес, тіпті теологияға да емес, тек шіркеудің ілім беру өкіліне ғана аутентикалық түсіндіру үшін берді", - делінген. Humani generis-те Папа Пий теологияға жалпы көзқараспен қарады. Діни қызметкерлер, шіркеудің қызметкерлері, өздерінің жеке ойларын емес, шіркеудің ресми ілімдерін үйрету үшін көмекшілер болып табылады. Олар барлық эмпирикалық зерттеулерге қатыса алады, оларды шіркеу жомарттықпен қолдайды, бірақ мораль мен дін мәселесінде олар шіркеудің оқыту қызметіне және өкілеттігіне, Магистериумға бағынады. Теологияның ең асыл қызметі - шіркеу анықтаған ілімнің Киелі кітапта қалай берілгенін көрсету. Хьюмани генераис қазіргі теологиядағы кейбір үрдістерді сынға алады, бірақ жеке пікірлерді немесе тіпті теологтардың топтарын атамайды немесе шабуылдамайды. Папа кейіннен жаңа аксиомаға сілтеме жасайды: "жаңа интеллектуалды ағым, шіркеудегі жаңа қоғамдық көңіл-күй және оның мүшелерінің жаңа мінез-құлық үлгілері". Ол өз әріптестері епископтардан "интеллектуалды инфекцияны" емдеуді өтінді, оған өсіп-өнуге жол берілмеуі керек. "Адамгершілік ғылымдар мен діни теология" салаларында энциклопедия "эволюцияға жағымды және жағымсыз пікірлердің себептері" "сарапталып, бағаланатын" "зерттеулер мен талқылауларға" рұқсат берді.
Төрт мәселе
Осылайша негізгі принципті белгілегеннен кейін, энциклопедия қазіргі мәдениеттің философиялық ағымдарын және олардың мүмкіндіктері мен қауіптерін әртүрлі деңгейдегі сенімнің құдайлық ашылуының жарығында қайта қарастырумен жалғасады. Онда теологиялық, философиялық және ғылыми жаңалықтарға тоқталып өтті.
Жаңа теология
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін католик шіркеуінде орын алған қателіктерді сипаттағанда, энциклопедияда есімдер аталмаған, сондай-ақ нақты адамдар мен ұйымдарды айыптамаған. Энциклопедияда Nouvelle théologie және оның ізбасарлары католик ілімін салыстырмалы деп қарастырған, ол дәстүрлі неотомизмнен релятивистік тарихи талдауды және экзистенциализм немесе позитивизм сияқты философиялық аксиомаларды пайдаланып кеткен. Энциклопедияда Nouvelle théologie ғалымдары католик догмаларын қазіргі заманғы философия, имманентизм немесе идеализм немесе экзистенциализм немесе кез-келген басқа жүйелер туралы түсініктермен білдірді және кейбіреулер сенім құпияларын шын мәнінде жеткілікті түсініктермен, бірақ тек шамамен және әрқашан өзгермелі түсініктермен білдіруге болады деп сенді. Энциклопедияда тағы былай делінген: Мектептерде және тіпті шіркеудің оқу-тәрбиелік өкілі қолданатын терминология жетілдірілуі және жылтыратылуы мүмкін екені әркімге мәлім; сонымен қатар біз шіркеудің өзі бірдей терминдерді әрдайым бірдей қолданбағанын білеміз. Сондай-ақ, Киелі кітаптың қысқа уақыт ішінде қалыптасқан әрбір философиялық жүйеге байлануы мүмкін емес екені анық. Алайда ғасырлар бойы католик ұстаздарының догмаларды түсіну үшін ортақ күш салып жазған еңбектері мұндай әлсіз іргетасқа негізделмеген. Бұл жайттар жаратылыстың шынайы біліміне негізделген. Бұл білім, жұлдыз сияқты, шіркеу арқылы адам санасына нұр шашып, ой-сананы ағартты. Сондықтан бұл ұғымдардың кейбіреулерін Экуменикалық Кеңестер қолданғаннан басқа, тіпті олармен мақұлдаған, сондықтан олардан бас тарту дұрыс емес. Энциклопедия эволюцияны толықтай қабылдауды қолдамайды, сондай-ақ оны мүлдем қабылдамайды, өйткені ол сол кездегі дәлелдерді сендірмейтін деп есептеді. Бұл болашақтағы мүмкіншілікке жол береді: Бұл анық дәлелденген фактілер жағдайында мақтауға тұрарлық болар еді; бірақ Киелі жазбаларда немесе Дәстүрде қамтылған ілімді қамтитын ғылыми негізге ие болжамдар туралы мәселе туындағанда сақ болу керек. Жан мен дененің жаратылысын ажыратып отырған ұстанымды жарым ғасырдан кейін эволюция теориясын қолдаған қосымша фактілерді атап өткен Иоанн Павел II жақында растады.
Everyone is aware that the terminology employed in the schools and even that used by the Teaching Authority of the Church itself is capable of being perfected and polished; and we know also that the Church itself has not always used the same terms in the same way. It is also manifest that the Church cannot be bound to every system of philosophy that has existed for a short space of time. Nevertheless, the things that have been composed through common effort by Catholic teachers over the course of the centuries to bring about some understanding of dogma are certainly not based on any such weak foundation. These things are based on principles and notions deduced from a true knowledge of created things. In the process of deducing, this knowledge, like a star, gave enlightenment to the human mind through the Church. Hence it is not astonishing that some of these notions have not only been used by the Ecumenical Councils, but even sanctioned by them, so that it is wrong to depart from them. The encyclical does not endorse a comprehensive acceptance of evolution, nor its outright rejection, because it deemed the evidence at the time not convincing. It allows for the possibility in the future:
This certainly would be praiseworthy in the case of clearly proved facts; but caution must be used when there is rather question of hypotheses, having some sort of scientific foundation, in which the doctrine contained in Sacred Scripture or in Tradition is involved. The position delinking the creation of body and soul has been more recently confirmed by Pope John Paul II, who highlighted additional facts supporting the theory of evolution half a century later.
Полигендік
Креационизмнің нақты негізін одан әрі зерттеу керек болса да, энциклопедия сол кездегі басқа бір ғылыми пікірге, полигенизмге, адамзаттың түпкі адамдардан шыққандығы туралы ғылыми гипотезаға (Адам мен Хауаның көптеген топтары болған) нақты "жоқ" деп жауап береді. Алайда, басқа болжамдық пікір туралы сөз болғанда, яғни полигендік, шіркеудің балалары мұндай еркіндікке ие емес. Себебі, Адам атадан кейін жер бетінде жаратылыстану жолымен, яғни оның алғашқы ата-анасынан тарамаған шынайы адамдар өмір сүрді деп немесе Адам ата белгілі бір сандағы алғашқы ата-аналарды білдіреді деп сенушілер бұл пікірді қабылдай алмайды. Мұндай пікірді ақиқаттың көздері мен шіркеудің оқушылық өкілеттігінің құжаттарымен түпкі күнә туралы қалай келісуге болады, ол Адам атаның жеке жасаған күнәсынан басталады және ұрпақтан ұрпаққа жалғасады және әркімде өзінде болады.
Ескі Келісім сын-тексерулері
Соңғы сын Ескі Келісімді тарихи жарты шындықтарға түсіретін немесе ежелгі қасиетті жазушыларға қателік келтіретін теріс түсіндірмелерге қарсы шығарылады. Алайда, егер ежелгі қасиетті жазушылар танымал аңыздардан бірдеңе алған болса (бұл мойындауға болады), олардың мұны Құдайдың рухының көмегімен жасағанын ешқашан ұмытпауымыз керек, сондықтан олар осы құжаттарды таңдау мен бағалауда кез келген қателіктен қорғалды. Сондықтан да Киелі жазбаларға енгізілген халықтық аңыздарды мифтермен немесе басқа да осындай нәрселермен салыстыруға болмайды, олар Киелі кітаптарда, сонымен қатар Ескі Келісімде де шындық пен қарапайымдыққа ұмтылудан гөрі, қиялдың артық өнімдері болып табылады. Хьюмани генераис ескі келісімнің қасиеттілігін еуропалықтар мен христиандар үшін де ескеріп, құрметтеп, одан әрі зерттеуді шақырады.
Қорытынды
Әдетте өз жазбаларында дипломатиялық және мұқият өлшенген тілді қолданатын Папа Пий XII бұл пікірлердің маңыздылығына сенімді (энцикликаның кіші тақырыбын келтіре отырып) "католик ілімінің негізін бұзуға" қауіп төндіреді, бұл понтифик үшін өте ерекше тон. Философия мен теология - бұл энциклопедияның негізгі тақырыптары. Бірақ ол мәдениет пен ғылым саласына да қатысты.
Мұра
Әкесі Брайан Ван Хоув, SJ Humani generis "системалық теологияның томистік ортодоксияға мұздатылуына" себепші болды деп мәлімдейді, бұл "мұздату" кейіннен Папа Иоанн Павел II 1993 жылы Veritatis splendor.