Кіріспе

Колектив (ағылшын тілінде: collective bus) – Аргентинадағы, әсіресе Аргентинаның астанасы Буэнос-Айрестегі қоғамдық көлік құралының бір түрі. Атауы "veículos de transporte colectivo" ("ұжымдық көлік құралдары") деген сөздерден шыққан, олардың бастапқыда ортақ таксилер ретінде пайда болғандығын көрсетеді. 1920 жылдары алғаш пайда болғанда, коллективтер көлік, фургон сияқты кішкентай көлік шассилерінен жасалған шағын автобустар болды, ал кейіннен жүк көлік шассилерінен (1950–1990 жылдары, Mercedes Benz Argentina) салынды. Бұл стиль 1970 және 1980 жылдарға дейін сақталды, сол кезде әрбір коллективте жиырма орын және көптеген тұрған жолаушыларға арналған тар орын болды. Өркендеген кезеңінде жүргізушілер "нағыз" қоғамдық автобустар мен электр трамвайларына тікелей бәсекелес болуға тырысып, ең көп жолаушы көлігі жүзеге асырылатын станцияларға жақын тұрып, күндіз жолаушыларды тасып алу үшін олардың қасына жақын жүрді. Көп ұзамай адамдар бұл коллективтерді артық көре бастады, ол алғашқы автобустар мен трамвайларды ығыстырды. Уақыт өте келе бағыттар ресми түрде бекітілді, ал коллективтердің иелері коллективтерде көрсетілген нөмірлермен ерекшеленетін стандартты бағыттарды орындайтын желілерге бірікті. Бірнеше желі бір бағыттан өтетін болғандықтан, компаниялар өздерінің көліктерін санмен ғана емес, анық ажырату үшін әртүрлі түстерді пайдалануға көшті. Ұзақ бағыты бар, ерекше танымал 60-шы желі осы дәуірде құрылды.

1990 жылдардан бүгінгі күнге дейін

Омнибус. Колективо дәстүрінің жойылуы

1987 жылы Mercedes-Benz автобустарының шассиларын жеткізушілердің бірі El Detalle, бұрынғы шасси жеткізушісімен бәсекелесе бастады, арзан және заманауи қалалық автобустарға инвестиция жасады, олар арзан Deutz қозғалтқыштарымен жабдықталған. Сол жылы El Detalle OA 101 моделі ұсынылды. Бұл модельдің қозғалтқышы артқы бөлігінде орналасқан және пневматикалық аспасы болды, бұл жолдың тегіс болуын және ішкі кеңістіктің көбеюін қамтамасыз етті. Mercedes-Benz келесі жылы OH 1314 артқы қозғалтқышы бар модельмен жауап берді, бірақ бұл "колективоның өлімі" деп есептелді, әрине, бір дәуірдің аяқталуы. 1989 жылы классикалық Mercedes-Benz LO 1114 шассиі негізіндегі соңғы жүк көлігіне негізделген коллективолар құрастырылды. Өндіріс өткен жылы тоқтатылған еді. 1990 жылдары кейбір компаниялар бір түсті бірліктерге көшудің арзан екенін анықтады, ал бірігулер мен тараулар коллективолардың сыртқы түрін өзгертті. Бүгінде дәстүрлі "líneas" желілерінен тек үш таңбалы нөмірлеу және кейбір бағыттар ғана сақталған, филетеадо өте сирек кездеседі, филиграндар жоғалып кетті, ал жүргізушінің басына жақын орналасқан панорамалық айналар сияқты классикалық үлкен бөлшектердің кейбіреулері де жоғалып кетті. 1995 жылдан кейін автоматты билет сату автоматтары сапарларды қауіпсіз етті, себебі жүргізушілер билет сатумен және көлік жүргізумен бір уақытта айналысуға міндетті болмады. 2005 жылы Буэнос-Айрес қаласында және оның айналасындағы автобустардың шамамен жартысы Mercedes-Benz бірліктерінен тұрды, олар Буэнос-Айресте (La Favorita, Eivar, Italbus, Bimet Corwin, Galicia, CND, CEAP, Ugarte және т.б.) және Бразилияда (Marcopolo, CAIO және басқалар) салынған. Қалған жартысы El Detalle және Scania, Volvo сияқты басқа бірліктерден құралды. 1990 жылдарға дейінгі ерекшеліктері:

Көп түсті бірліктер

Декораторлар автобустардың сыртқы қабырғасында түрлі-түсті көптеген үйлесімдерді қолданып, әрбір бағытты анықтауға көмектесті. Бұл ақырында "корпоративтік түстерге" айналды: бір компания бірнеше бағытты басқарғанда, ол барлық бағыттардағы автобустарды бір түспен бояды. 1990 жылға дейін әр автобустың жеке филетеадосы сақталды.

Филетіados

Филетеадо: "көліктегі өнер" деп анықталған: түрлі-түсті әшекейлермен және симметриямен толы, поэтикалық фразалармен, мақал-мәтелдермен және афоризмдермен, әзілді немесе ойын-сарқылы, сезімтал немесе философиялық сипаттағы өнер. Бұл өнер коллективтерде ең жақсы көрініс тапты. Жүргізуші орындығының айналасына орналасқан ұзын, кең айналарда көбінесе ирек-шаралармен салынған суреттер мен мотивтер кездесетін, олар жүргізушінің футбол, дін және тангоға деген қалауларын бейнелейтін. Көліктердің сыртқы жағы да филетеадо өрнектерімен, гүл мотивтерімен, ұлттық тулармен және футбол командаларының туларымен боялған. Артында күрделі қаріптермен жазылған фразаларды көру де жиі кездесетін. Бұл фразалар көбінесе тапқыр ойынға немесе ұйқасқа толы болып, аргентиналық фольклордың бір бөлігіне айналды. Мысалы, жиі қолданылатын фраза: Lo mejor que hizo la vieja es el pibe que maneja ("Анам жасаған ең жақсы нәрсе - осы автобус жүргізуші бала").

Басқа мәліметтер

Көбірек қаржысы бар бірліктерде жүргізуші орындығының айналасына көбірек бөлшектер қосылды. Олар көбінесе экзотикалық түстердегі шамдар, жүн мен махралары немесе тіпті былғарыдан жасалған орындық қаптары түрінде болды. Басқару тұтқасы әртүрлі әшекей бұйымдарға толы болып келуі және билеттер мен монета сақталатын бөлімі әсемдіктермен безенуі жиі кездесетін жайт. 1995 жылға дейін билеттерді colectivero (жүргізуші) жол жүріп сатқан; олар 5 таңбалы нөмірленген түрлі-түсті қағаз жолақтары болатын. Палиндромдық сандар (мысалы, 10301) «капикуа» деп аталды (каталон тілінде cap i cua, «басы мен құйрығы») және кейде жинақталды.

Буэнос-Айрестегі қолданысы

Буэнос-Айрестің colectivo автобус жүйесі кең таралған және жиі автобус қызметін ұсынады, ол өте көп жолаушыларды тартады, бағаны төмен ұстау үшін субсидияланған жанармайдан басқа мемлекеттік қаржылық қолдау көзделмейді. Билет бағасының төмендігі, қызметтердің жиілігі және кең маршруттар желісінің арқасында, қаланың көптеген жерлері маршруттан 400 метрлік қашықтықта орналасқан, colectivo қала ішінде кеңінен қолданылатын көлік құралы болып табылады. "Портенос" (Буэнос-Айрес автономиялық қаласының тұрғындары) colectivo-ға қарама-қарсы сезімде болады: бір жағынан, олар көбінесе сағаттарда тығырылысқа тап болады және қалтакесерлер, ұсақ ұрылар, тіршілікке жарамайтын адамдар мен сатушылардың (көшпенді сатушылар) мазасын алады, бірақ қазір бұл мәселе көбірек бақыланады. Екінші жағынан, ол қала үшін қажеттілік болып табылады, сонымен қатар ыңғайлы және арзан бағада қозғалу мүмкіндігін ұсынады. Аргентинаның ірі қалаларындағы көптеген colectivo-лар белгілі бір кестеге сәйкес жұмыс істемейді, бірақ автобус маршрутына және уақытқа байланысты сағатына кем дегенде төрт, көбінесе одан да көп рейс жасайды. Түнде Буэнос-Айрес қаласындағы барлық colectivo-лар өз аялдамаларынан сағатына кем дегенде екі рет өтеді. 2015 жылдың 10 желтоқсанынан бастап SUBE картасы сапар төлемінің жалғыз құралы болып табылады. Оны дәріханаларда, пойыз және метро (Subte) станцияларында толықтыруға болады немесе төлемдік мобильді қосымшалар арқылы алдын ала толықтырып, пойыз, метро және кейбір Metrobus станцияларындағы терминалдарда аккредиттеуден өткізуге болады.

Жол ақысы

Автобустардың көпшілігі қашықтыққа байланысты негізгі баға жүйесін қолданады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Буэнос-Айрес агломерациясындағы песомен төленетін "жалпы" бағасы:

* Бірден үш бөлікке дейін – ARS 53 (шамамен 0,07 АҚШ доллары)
* Үштен алты бөлікке дейін – ARS 59 (шамамен 0,07 АҚШ доллары)
* Алтыдан он екі бөлікке дейін – ARS 64 (шамамен 0,08 АҚШ доллары)
* Он екіден жиырма жеті бөлікке дейін – ARS 68 (шамамен 0,08 АҚШ доллары)
* Жиырма жеті бөліктен көп – ARS 72 (шамамен 0,09 АҚШ доллары)

Бөліктердің шекаралары шамамен 3 км қашықтықта белгіленген (қала орталығына жақын жерлерде бұл арақашықтық аз), сондықтан 4 километрлік сапар үшін кейде екінші баға төлеу қажет болуы мүмкін. Бағалар бір автобуспен бір реттік сапар үшін жарамды, ауысу мүмкіндігі қарастырылмаған. Кейбір бағыттарда "дифференциалдық" (премиум) автобустар жұмыс істейді, оларда тұру қажеттілігі болмайды және перделер сияқты қосымша жайлылықтар бар, бірақ бағасы жоғары.

Танымал мәдениетте

1979 жылы Аргентинаның 1978 жылғы ФИФА әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін "La fiesta de todos" фильмінің авторларын әскери үкімет өзінің маңызды сюжеттерінің бірін коллектив ішінде түсіруге мәжбүр етті. Аргентинаның ең әйгілі телесериалының бірі "Un mundo de 20 asientos" ("20 орындық әлем") деп аталды, ал оның басты кейіпкері коллектив жүргізушісі – colectivero болды. Ішкі нарықта коллективті "бонди" деп те атайды; бұл сөз Рио-де-Жанейро трамвайларының ("бонд") атауынан келген, ал ол ағылшын тіліндегі "bonds" (облигациялар) сөзінен шыққан, осылайша үкімет Рио трамвай жүйесін салған британдық компанияға төлеген. "Колектив" термині кейбір көрші елдерде, соның ішінде Парагвайда да қолданыла бастады. Дегенмен, бұл сөз Латын Америкасының барлық елдерінде, әсіресе Колумбияда, Перуде ("Комби" деп аталады), Чилиде және Никарагуада кездеседі.