Лео Сирота: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Ресейлік пианист (1885–1965)

Лео Григорьевич Сирота (4 мамыр 1885 – 25 ақпан 1965) – орыс, австриялық, жапон және американдық пианист, педагог және дирижер. Бала кезінде дарынды болған ол Ресейді гастрольдеп аралап, Игнаций Ян Падеревскийдің назарына ілікті. Санкт-Петербург консерваториясын бітіргеннен кейін, Александр Глазуновтың Ферруччо Бусониге берген ұсыным хаты арқылы Австрия-Мажарстанға эмиграциялады. Венаға қоныс аударған Сирота қалалық қоғамда танымал болды. Ол Бусонидің сүйікті шәкірттерінің бірі болды және кейіннен ол оны әріптес ретінде қарастырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс оның халықаралық мансабына кедері келтірді. Осы кезеңде ол Жаша Хоренштейнмен танысып, дос болып, ақырында оның қарындасына үйленді. Соғыстан кейін оның мансабы жаңадан басталып, Еуропа бойынша үлкен құрметке ие болды. 1928 жылы Совет Одағына екінші рет гастрольдік сапардан кейін Сирота Маньчжурияға барды, содан кейін Жапония империясы бойынша концерттер бергенге көндірілді. Жапон халқы мен баспасөздің ықыласы соншалықты зор болғандықтан, Сирота 1930 жылы отбасымен Токиоға көшуді шешті. Ол Токио музыка мектебінің профессоры болып жұмыс істеді және Жапонияда фортепиано өнерінің дамуына үлкен үлес қосты. Тынық мұхиты соғысы басталғаннан кейін, ол жапон қоғамында кемсітілді және Токко қызметкерлері тарапынан жиі тексерілді. 1944 жылы ол басқа шетелдік азаматтармен бірге Каруизаваға эвакуацияланды, онда соғыстың аяқталуына дейін қиын жағдайда өмір өтті. Соғыстан кейін ол музыкалық өміріне оралып, АҚШ-қа эмиграциялады, ол оның соңғы мекені болды. Нью-Йоркте қысқа уақыт тұрғаннан кейін, ол Сент-Луис музыка институтының фортепиано бөлімінің меңгерушісі лауазымын қабылдады және әйелімен Клейтон қалашығында қоныстанды. 1963 жылдың соңында Сирота Жапонияға соңғы рет концерттік турға келді, бұл сапар жапон баспасөзінде кеңінен жарияланды. Ол 1965 жылы Нью-Йоркте қайтыс болды.

Жастық шақ

Ресей империясында Сырғаластың қай жерде туғаны туралы мәліметтер келіспейді. Оның шәкірттері Джоан Келли Арисон мен Алексис Абазаның айтуынша, Сирота Подолия губерниясының Каменец-Подольский қаласында дүниеге келген. Ал оның қызы Беатэ оның Киев губерниясында туғанын айтады. (Екеуі де бүгінде Украинаның құрамында.) Сирота орта тапқа жататын еврей отбасындағы бес баланың төртіншісі болды; оның әкесі киім дүкенінің иесі еді. Сиротаның бауырларының барлығы музыкаға бейім болған, оның ішінде екі ағасы да бар еді: Виктор оперетталардың дирижері, ал Петр – музыка агенті және промоутер. Сирота 5 жасында отбасына қонаққа келген пианист Майкл Векслерден фортепиано ойнауды үйрене бастады. Оның пианинодағы шеберлігі тез дамыды. Оның мектебінің басшылары оны жиі қонақтарға концерт қоюға шақыратын. 1893 жылы Сирота алғашқы ресми концертін өткізді. Сол жылы ол Киевтегі Императорлық музыка мектебіне қабылданды; оның сыныптастарының арасында Сергей Тарновский болды. 10 жасында Сирота алғашқы ресейлік гастрольдік сапарына шықты, оның барысында ол Игнацы Ян Падеревский үшін орындады. Оның талантына тәнті болған Падеревский оны Парижге өзімен бірге оқуға шақырды, бірақ оның анасы ұсыныстан бас тартты, өйткені ұлының басқа елде оқуға тым жас екенін ойлады. Келесі жылы Сирота фортепианодан сабақ беруді бастады. Бітірген соң Санкт-Петербург консерваториясына түсті. Консерваторияның деканы Александр Глазунов оның атынан Венадағы Ферруччо Бусониге ұсыныс хат жазды. 1899 жылы Сирота Киев қалалық операсының репетиторы болып тағайындалды, онда ол Федор Шаляпин сияқты қонақ әншілерге концерттерде сүйемелдеді. XX ғасырдың басында Ресейде антисемиттік зорлық-зомбылықтың күшеюі Сиротаны эмиграцияға көшуге итермеледі. Оның ағалары бұрыннан Варшава мен Парижге көшіп кеткен еді. 1904 жылы Сирота Венаға эмиграциялады.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Ресей азаматы болғандықтан, Сирота Австро-Венгрия қарулы күштерінде қызмет етуден босатылса да, 1914 жылдың шілдесінде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда оның мансабына кедергі келді. Ол жау мемлекетінің азаматы болғанына қарамастан, соғыс жылдарында концерттерде өнер көрсетуге рұқсат алды. Соғыс кезінде Сирота Киевтен келген, Вена университетінде оқыған Яша Хоренштейнмен танысты. Хоренштейн Сиротаны жексенбі күндері өзі ұйымдастырған оркестрде ойнауға шақырды. Екеуі өмір бойына дос болып қалды. Хоренштейн 23 жасар әпкесі Августинді, көбінесе Гизә деп атайтын, Сиротаның алдағы концертінде өнер көрсетейінін көруге шақырды. Ол Сиротаның өнері мен сырт келбетіне қатты әсерленіп, қошемет көрсетуді ұмытып кетті. Кейін ағасы оларды таныстырды. Августина Сиротадан фортепиано сабақтарын алуға кірісті. Олардың қарым-қатынасы махаббатқа ұласты, ол оған үйлену ұсынысын жасады, бірақ ол күйеуі бар және баласы бар екендігіне байланысты бас тартты.

Еуропалық жетістік

1918 жылы соғыстың аяқталуы Сирота үшін маңызды жеке салдарларға әкелді. Ол Ресей мен оның мәдениетіне терең байланысты болғанымен, Қазан төңкерілісінің нәтижесіне көңілі қалды және енді қайта оралатын отаны болмайды деп ойлады. Ол сондай-ақ Австриядағы Габсбург монархиясының құлауына наразы болды. Осы және соғыстан кейінгі басқа да қиындықтарға қарамастан, Сирота халықаралық сахнаға сәтті оралды. 1919 жылдың жазында Лотте Леман одан Рихард Штраустың жаңа операсы «Көлеңкесі жоқ әйелдегі» (Die Frau ohne Schatten) бояушының әйелі рөліне дайындалуға көмектесуін сұрағанда, ол репетитор ретіндегі тәжірибесі мен заманауи музыкаға бейімділігін пайдаланды.

«Мен бояушының әйелі рөлін сомдадым және ол маған қызықты тапсырма болды. [ ] Мен оны өзім зерттеуге тырыстым, бірақ Лео Сирота, пианист, маған жаны ашып, өте қиын рөлді жаттықтыру үшін демалысының көп сағатын құрбан еткеніне қуандым. Штраус өзі маған әзілдеп, оны үйренуге болатынына сенбейтінін айтқан еді. Осы жылдары Сирота Гиза Хоренштейнмен үнемі байланыста болды, бірақ ол әлі де күйеуінен ажырасуға келіспеді. Бусони араласып, оған Сиротаның жеке қасиеттері туралы жақсы пікір білдірді. Соңында ол ұлын күйеуінің қамқорлығына қалдырып, ажырасуға келісті. 1920 жылы Сирота мен Гиза үйленді. "Сіз ұлы суретшіге үйлендіңіз", - деді Бусони үйлену рәсімінен кейін. "Оған жақсы қарай беріңіз". 1923 жылы олардың жалғыз қызы Беате Сирота Гордон дүниеге келді. 1920 жылдардың соңына қарай Сироталар Австрия азаматтығын алды. 1921 жылы Сиротаны Серж Кусевицкий Антон Рубинштейн мен Петр Ильич Чайковскийдің концерттерін ойнау үшін Берлинге шақырды. Оның сәтті өнер көрсетулері жергілікті сыншылардың оң пікірлерін тудырды. Бір сыншы Сиротаның "шеберлігі, құмар мінезі және тартымдылығы" "әдепкі Берлин қаласын дүркіретіп алды" деп жазды, ал екіншісі оны "шебер" деп атап, "орыстар пианино өнерінде монополияға ие ме?" деп ойланды. Сиротаның Берлиндегі табысы оны Еуропа бойынша гастрольдік сапарларға алып шықты, концерттерді Бусони, Кусевицкий, Хоренштейн, Карл Нильсен және Бруно Уолтер дирижерлік етті. Одан кейін жағымды пікірлер келіп түсті, бір сыншы оның ойнауын "өлімнен қайта тірілген Лист" деп бағалады. "Neue Freie Presse" газеті оны "Бусони мектебінің даңқты өкілі" деп атады. Бусонидің 1924 жылы қайтыс болуы Сирота үшін ауыр соққы болды. 1958 жылы жарияланған эссесінде Сирота Бусонидің мінезін, музыкалық шеберлігін және жаңа музыканы қолдауын мақтады:

Бусони оқытумен, ойнаумен және композициямен ғана шектеліп қоймай, қазіргі заманғы музыканың дамуына маңызды үлес қосты. Ол Шенберг пен Бартоктың маңыздылығын бірінші болып таныды және Берлиндегі жыл сайынғы концерттерінде осы және басқа да замандастарының шығармаларын міндетті түрде қосты. Ол жас суретшілерге қатты қамқорлық жасады, сондықтан ол кеңес беру, кеңес беру және жігерлендіру үшін күнделікті уақыт бөліп отырды. Ферруччо Бусонидің елу сегіз жасында (1924 жылы) қайтыс болуы, оны бүгін үлкен құрметпен және терең сүйіспеншілікпен еске алатындардың бәріне ғана емес, оған мәңгілік қарыздар болатын бүкіл музыка әлеміне ауыр соққы болды. Сирота өзі де жаңа музыка орындады және досы Эдуард Штуерманмен бірге Шоенбергтің фортепианолық шығармаларын үнемі орындады. 1920 жылдардың аясында Сирота кеңес дипломаттарымен және музыканттарымен, соның ішінде Адольф Иоффемен байланысын күшейтті. 1926 жылдың соңы мен 1927 жылдың басында Сирота Кеңес Одағында гастрольдік сапармен болып, Мәскеу, Харьков және Баку қалаларында өнер көрсетті. Оралғаннан кейін Сирота неміс газетіне өзінің оң әсерлерін жеткізіп, "екінші рет баруға дайын екенін" айтты. 1928 жылы ол екінші турнеге оралды, бұл жолы Эгон Петримен бірге өнер көрсетті. Тур Владивостокта аяқталды, одан кейін Сирота Маньчжурияға жеке турнеге шықты.

Жапонияға алғашқы сапары

Сирота 1928 жылы Харбинге келді – сол кезде Харбинде ақ ресейліктердің, советтіктердің және жапондықтардың ірі қауымдастықтары болған. Ол жерде ол күтіп тұрған журналистерге: «Сібірден өткеннен кейін Харбин Париж сияқты. Мен оның мәдениеті мен әдемі киінген халқынан ләззат алып отырмын». Сиротаның Маньчжуриядан Жапонияға жоспарланбаған сапарға қалай шыққандығы туралы әртүрлі пікірлер бар. Оның қызының айтуынша, концерттен кейін Сиротаның қонақ үйіне Ямада Косаку келді, ол оған Жапонияда «жомарт шарттармен» бірқатар концерттер ұсынуды ұсынды. Ямада Харбинге келгеннен кейін Сиротаның Жапонияға баруды жоспарлап отырғанын айтып хат жібергенін еске алды. Содан кейін Сирота Ямадаға Кейджо, Фузан және Шимоносеки арқылы жол жүруін, Токио станциясында күтіп алуға дайын болғанға дейін хабарлаған. Екі нұсқада да Сиротаның Жапонияға сапары жоспардан тыс болған. Мұндай маңызды шетелдік музыкалық тұлғаның келуі жапондық музыкалық қауымдастықты таң қалдырды, олардың алдын ала жарнама дайындауға уақыты болмады. Коное Хидемаро еске алады: «Барлығы Сирота келді деді, бірақ мен атақты Сиротаның Жапонияда екеніне сенбедім, сондықтан шынымен таң қалдым». Ямада «Асахи Шимбунмен» бірлесіп, 1928 жылдың 4 қарашасында жеке тыңдаушылар үшін Сиротаның концертін ұйымдастырды. Мұнан кейін 12 қарашада «Асахи Шимбунда» жарияланған Ушияма Мицурудың бағасы келді: «[Сирота үшін] ешқандай техникалық қиындық жоқ; оның пернетақтасында ештеңе мүмкін емес. Оның келуін бір сөзбен ғана сипаттауға болады: «таңғажайып». Менің ойымша, Сирота – өткеннің барлық фортепиано орындаушыларының жиынтығы, ал оның өмірі – қазіргі уақытта фортепиано өнерінің шыңы». 15 қарашада Сирота жапондық көрермендер алдында тұңғыш рет өнер көрсетті, сол күні қатты жаңбыр жауғанына қарамастан Токиодағы «Асахи» залына көп адам жиналды. Ямамото Такашидің айтуынша, Сиротаның дебютіне жұртшылықтың қызығушылығы сол кезде Жапониядағы 10 қарашада болған император Сёваның таққа отыруына байланысты мерекелік көңіл-күймен үйлесім тапқан. 17 қарашада «Асахи Шимбун» газеті Ушияманың пікірін жариялады: «Ол бір соққымен Токионың музыка әлемін жаулап алды». Оған дейін ешбір пианист мұндай жетістікке жеткен емес. Ол музыканы жақсы түсінетін таңдаулы тыңдаушылардан осындай ыстық қарсы алуға ие болғанына бақытты. Жалпы, Сирота өзінің турнесі аясында Жапонияда 16 концерт өткізді, ол 21 желтоқсанда «Nippon Seinenkan» концерт залында өткен концертпен аяқталды. Бұл оның алғашқы концерті болды, ол сол кезде «Nippon Gakki» деп аталған «Yamaha» пианиносында орындалды. Ол кезде шетелдік артистер үшін бұл ерекше жағдай болды, нәтижесінде «Nippon Gakki» оның қолдауын кеңінен жарнамалады; ол «Yamaha» пианиноларын танымал етуге көмектескені үшін мақталады. Турне соңында жапон баспасөздері Сиротаны «пианоның құдайы» деп атады. Сирота Венаға оралғанда, ол отбасына Жапонияның «есінен шығып кеткенін», оған «патша сияқты» қарағанын және «бір күні ұлы ел» болатынын айтты. Ол сондай-ақ оларға пойыз терезесінен алғаш рет көрген Фудзи тауының пішінін қолымен бейнелегенін көргендегі сезімдерін сипаттады: «Сіз оны ешқашан ұмытпайсыз – ол керемет. Сіздер екеуіңіз бір күні оны көресіздер деп үміттенемін». Сирота сонымен қатар отбасына Ямаданың оған Токио музыка мектебінде оқытушылық қызмет ұсынғанын, концерттерді қалауынша жоспарлай алатындай мүмкіндік бергенін хабарлады. Ол әйелімен Жапонияға тұрақты көшіп бару мүмкіндігін талқылай бастады. Еліміздегі экономикалық және саяси проблемалар Гизаны Сиротаның Қиыр Шығыста екінші концерттік турнесіне қатысуға шақырды, бұл жолы алты айға. Сироталар өздерінің барлық мүліктерін жинап, Венадан Мәскеуге сапар шегіп, одан Владивостокқа бағытталған Транссибір темір жолына отырды.

Sirota arrived in Harbin—which in 1928 had large expatriate communities of White Russians, Soviets, and Japanese—and checked into the Modern Hotel. There he told waiting journalists:

After passing through Siberia, Harbin seems amazingly like Paris. I'm enjoying its culture and elegantly dressed people. The circumstances of how Sirota made an unscheduled trip to Japan from Manchuria are disputed. According to his daughter, after a concert Sirota was visited at his hotel by Yamada Kōsaku, who proposed to him a series of recitals in Japan with "generous terms". Yamada recalled that upon arriving in Harbin, Sirota sent him a letter saying he intended to visit Japan. Thereafter Sirota notified Yamada of his itinerary through Keijō, Fuzan, and Shimonoseki, until he was ready to be picked up at Tokyo Station. In both versions of the story, Sirota's trip to Japan had been unscheduled. The arrival of a such an important foreign musical figure surprised the Japanese musical establishment, which had no time to prepare publicity in advance. Konoye Hidemaro recalled:

Everybody said that Sirota had come, but I couldn't believe that the famous Sirota was actually in Japan, so I was truly astonished. Yamada, in cooperation with the Asahi Shimbun, organized a Sirota recital for a private audience on November 4, 1928. This was followed by an appreciation by Ushiyama Mitsuru that was published in the Asahi Shimbun on November 12:

For [Sirota] there is no technical difficulty whatsoever; on his keyboard nothing is impossible. His advent is truly summed up in a single word: "marvelous". I think Sirota is the sum of all piano performers of the past and his is a superhuman sort of existence which represents the summit of piano playing at the present time. On November 15, Sirota made his Japanese public debut, attracting overflow crowds to Tokyo's Asahi Hall despite heavy rain that day. According to Yamamoto Takashi, the public's excitement for Sirota's debut dovetailed with the celebratory mood in Japan at the time over the succession of the Emperor Shōwa, which had occurred on November 10. On November 17 the Asahi Shimbun published a review by Ushiyama:

In a single stroke he literally conquered the music world of Tokyo. No pianist before him has ever done this. He is indeed a fortunate man to have received such an enthusiastic welcome from a select audience who really understood the music. Altogether Sirota played 16 concerts in the Japanese leg of his tour, which ended with a concert on December 21 at the Nippon Seinenkan. That performance was the first he chose to play on a Yamaha piano, then known as Nippon Gakki. His choice, unprecedented for visiting Western artists at the time, resulted in Nippon Gakki widely advertising his endorsement; he is credited with helping to popularize Yamaha pianos. At the end of the tour, the Japanese press referred to Sirota as a "god of the piano". When Sirota returned to Vienna, he reported to his family that Japan "went crazy", treated him "as if he were a king", and that it was going to be a "great country one day". He also described to them his feelings on seeing Mount Fuji, whose shape he depicted with his hands, for the first time through his train window:

You'd never forget it—it's superb. I hope you two will see it someday. Sirota also informed his family that Yamada had offered him a teaching position at the Tokyo Music School with enough flexibility to schedule concerts as he pleased. He began to discuss with his wife the possibility of moving permanently to Japan. Economic and political problems at home led Gisa to suggest that Sirota engage on a second concert tour of the Far East, this time for six months. The Sirotas packed their belongings and traveled from Vienna to Moscow, from where they embarked onto the Trans Siberian Railroad destined for Vladivostok.

Жапония мен халықаралық шиеленістің артуы

1931 жылдың 18 қыркүйегінде Мукден оқиғасы болды, ол Екінші Қытай-жапон соғысына және Тынық мұхиты соғысына әкелген оқиғалар тізбегін бастады. Сирота мен оның отбасына саяси оқиғалар бастапқыда әсер етпеді, бірақ 1930 жылдарда олардың өміріне еніп бастады. Сиротаның үйі Жапон императорлық армиясының казармасына жақын орналасқан; 1936 жылы 26 ақпан оқиғасы болған кезде, солдаттар оның үйінің алдында күзет тұрды. Шоуа дәуірінің басында Жапония еврей тегі бар азаматтарын басқа шетелдік азаматтармен тең қарады. Сиротаның өзі еуропалық баспасөзге Жапонияның еврей азаматтарына "жомарт" екенін және ел "оларды ешқашан кемсітпейді немесе олардың бостандығын шектемейді" деп мәлімдеді. Бұл 1938 жылдың наурызында Аншлюс болғаннан кейін өзгерді, нәтижесінде Сиротаның австриялық азаматтығы неміс азаматтығына айналды. Сол жылдың қарашасында 1936 жылғы Антикоминтерн пактісін еске түсіретін Жапония-Германия мәдени келісіміне (日独文化協定) қол қойылды. Келісім күшке енгеннен кейін Германия Жапонияны еврей тегі бар барлық музыканттарды ресми лауазымдардан босатуға қатты қысым жасады. Сол кездегі Германия өкілі жапон баспасөзіне "жапон музыкасы еврейлердің үстемдігінде болуы өкінішті" деді. Келісімнен туындаған саясаттағы өзгерістерге еврей тегі бар адамдарды Жапонияға шақыруды тоқтату кірді, "әсіресе пайдалы [ ] капиталистер мен техниктер сияқты" деп саналғандарды қоспағанда. Бастапқыда жапондық музыкалық мекемелер еврей қызметкерлерін жұмыстан шығаруға немесе оларды концерттік бағдарламалардан алып тастауға қарсылық көрсетті, соның ішінде Сирота мен басқа да еврей тегі бар музыканттардың жазбаларын тазартудан бас тартқан Nippon Columbia. Олар 1940 жылдардың басында көпшілік алдында ойнауды және сабақ беруді жалғастырды. Осыған қарамастан, Сиротаның жақсы қарым-қатынасы болғандықтан, ол және оның отбасы тексеруге алынды. Оның Токиодағы неміс мектебінде оқыған қызы өзінің этникалық тегіне байланысты қызметкерлердің мазақтауына ұшырады. Ол 1936 жылы оқу жылының соңында төмен баға алды, өйткені ол Саар облысы Германияға қайтарылғанның орнына Ұлттар Лигасының мандаты болып қалуы керек деп айтқан. Сирота оны келесі оқу жылы Накамегуродағы американдық мектепке ауыстырды. Бұл оның қызының АҚШ-та оқуын жалғастыруға талпынуына әкелді. Сирота оған рұқсат алу үшін үлкен қиындықтармен күресті; оған Хирота мен Джозеф Кларк Грю көмектесті, екеуі де жеке достар болды. 1941 жылдың шілдесінде Сирота әйелімен бірге Калифорния штатының Окленд қаласында Миллс колледжінде оқитын қызына бару үшін "Татсута Мару" кемесімен кетіп қалды. Сиротаның айтуынша, кеменің ішінде Чехословакияның дипломаты болған бұрынғы оқушысы бар екен. Ол Сиротадан жағаға жеткеннен кейін Эдвард Бенеш пен Ян Масарикке белгіленген екі хатты жіберуін сұрады. Бұл туралы Токко кейін хабарласып, Сиротаны қараша айында Жапонияға оралғаннан кейін тыңшылыққа айыптап тұтқындады. Оның оқушысы Фуджитаның әкесі халықаралық заңгер болғаннан кейін айыптаулар алынып тасталды. 24 шілдеде "Татсута Мару" Сан-Францискоға жақындағанда, оның экипажы АҚШ пен Жапония арасындағы дипломатиялық шиеленістердің салдарынан және жапондық жібекке эмбарго салынғандықтан, оларға жағаға кіруге рұқсат етілмейтінін білді. 23 шілде күні сағат 23:00-де ұйқыдан оянбаған кейбір жолаушылар "Татсута Марудың" тоқтап, кері бұрылып жатқанын байқады. Келесі күні таңертең жолаушылар Сан-Франциско шығанағында емес, өздерінің кез келген көрінетін жағалаудан тыс екенін, кеме солтүстік-батыс бағытта, мақсаттан алыстап бара жатқанын білді. Кейбір жолаушылар паникаға түсіп, экипаждың түсіндірмесіне қанағаттанбады. Оған жауап ретінде Сирота бірнеше импровизациялық концерттер өткізді, олар бүкіл АҚШ-та жарияланды. Кейінірек Сирота San Francisco Examiner газетінде мұны жолаушыларды тыныштандыру үшін жасағанын айтады. Олар ұлы шеберлердің шығармаларында уақытша ұмытылуды тапты деп үміттенемін. Ақыры, 30 шілдеде "Татсута Мару" кемесі жолаушыларына Сан-Францискода қонуға рұқсат берілді. Оның қызының айтуынша, ол солай етуден бас тартты, себебі ол Жапонияның жоғары лауазымды адамдарымен байланыста болғандықтан, соғыс болмайтынын білген. Ол сондай-ақ Токио музыка мектебі мен студенттеріне деген өз міндеттемелерін орындауы керек деп ойлағанын түсіндірді. Сол айда ол әйелімен бірге Жапонияға жөнелтілді, бірақ оларды Гонолулуда қонуға мәжбүр етті. Оның неміс азаматтығына ФБР-дің назары түскен еді, олар оған Гавайиде болуды тапсырды. Ол уақыт арасында Сирота тұрғын үйі үшін төлеу үшін концерттер берді. Оның Гонолулу өнер академиясындағы 29 қыркүйектегі жергілікті дебюті АҚШ аумағындағы алғашқы қоғамдық өнер көрсетуі болды. Ол қазан және қараша айының басында концерт беруді жалғастырды, Оахудың ауылдық жерлеріне және Мауиге баруға батылдық танытты. Оның 31 қазан күні Wailuku қаласындағы Baldwin аудиториясындағы концерті Мауи филармониялық қоғамы ұйымдастырған алғашқы концерт болды. Мауиде болғанда Сирота және серіктерінің тобы Халеакала шыңына саяхат жасады. Сиротаның Гавайидегі концерттері жергілікті көрермендер мен баспасөз тарапынан жақсы қабылданды. Гонолулу Star Bulletin газетінің музыка сыншысы Джордж Д. Окли Сиротаның гавайилік дебютінен кейін былай деп жазды:

On September 18, 1931, the Mukden Incident occurred, which initiated a chain of events that ultimately led to the Second Sino Japanese War and Pacific War. Sirota and his family were untouched by political events at first, but they began to encroach into their lives as the 1930s progressed. Sirota's home was located near an Imperial Japanese Army barracks; when the 2 26 Incident occurred in 1936, soldiers stood guard in front of his house. Early Shōwa era Japan treated its residents of Jewish descent equally as other foreign residents. Sirota himself commented to the European press that Japan was "generous" to its Jewish residents and that the country "would never discriminate against them or restrict their freedom". This began to change in March 1938 with the Anschluss, which resulted in Sirota's Austrian citizenship becoming German. In November of the same year, the Japan Germany Cultural Agreement (日独文化協定), which commemorated the Anti Comintern Pact of 1936, was signed. When it was enacted, Germany heavily pressured Japan to dismiss all musicians of Jewish descent from official posts. A German representative at the time told the Japanese press that it was "regrettable that music in Japan is dominated by the Jews". Policy changes that resulted from the agreement included discouraging inviting anymore people of Jewish descent to Japan, excepting those considered "especially useful [ ] such as capitalists and technicians". Initially, Japanese musical institutions resisted firing Jewish staff or removing them from concert programs, including Nippon Columbia which refused to purge its catalog of recordings by Sirota and other musicians of Jewish descent. They continued to play in public and teach through the early 1940s. In spite of these and the goodwill Sirota had developed, he and his family came under scrutiny. His daughter, who attended a German school in Tokyo, was harassed by staff because of her ethnic background. She was also given low marks at the end of the school year in 1936 because she had been overheard to have said that the Saarland should have remained a League of Nations mandate, instead of being returned to Germany. Sirota transferred her to the American School in Nakameguro the following school year. It also resulted in his daughter seeking to continue her studies in the United States. Sirota obtained permission for her to do so with great difficulty; he was assisted by Hirota and Joseph Clark Grew, both of whom were personal friends. Sirota and his wife sailed on the Tatsuta Maru in July 1941 to visit their daughter, who by then was attending Mills College in Oakland, California. Sirota discovered that a former pupil who had by then become a diplomat for Czechoslovakia was on board. He asked Sirota to mail a pair of letters marked to Edvard Beneš and Jan Masaryk once he arrived ashore. This later came to the notice of the Tokkō, who detained Sirota upon his return to Japan in November on charges of espionage. The charges were dropped after his student Fujita's father, an international lawyer, successfully interceded on his behalf. When the Tatsuta Maru approached San Francisco on July 24, its crew learned that they would not be allowed to dock because of fraught diplomatic tensions between the United States and Japan, as well as an embargo on a shipment of Japanese silk that was aboard. Some passengers who had remained awake around 11:00 p. m. on July 23 noticed that the Tatsuta Maru came to a halt, then reversed course. The next morning, passengers discovered that instead of being in San Francisco Bay, they were beyond any visible shoreline, with the ship traveling in a northwesterly direction away from their intended destination. Panic began to set in among some passengers, who were dissatisfied with the crew's explanations. In response, Sirota performed several impromptu concerts which were reported on across the United States. Sirota later told the San Francisco Examiner that he did it:

[T]o help soothe the passengers. I hope they found temporary forgetfulness in the works of the great masters. Eventually, on July 30, the passengers aboard the Tatsuta Maru were allowed to disembark in San Francisco. his daughter said he refused to do so, citing what he had heard through his connections to top Japanese government officials, who had relayed to him that war was unlikely. He also explained that he felt he had to honor his obligations to the Tokyo School of Music and his students. That same month, he sailed for Japan with his wife, but were forced to disembark in Honolulu. His German citizenship had drawn the attention of the FBI, who told him to remain in Hawaii pending clearance. In the meantime, Sirota played concerts to pay for their lodgings. His local debut at the Honolulu Academy of Arts on September 29 was the first time he performed publicly on American territory. He continued concertizing through October and early November, venturing to rural Oahu and to Maui. His October 31 recital at Wailuku's Baldwin Auditorium was the first ever organized by the Maui Philharmonic Society. While in Maui, Sirota and a group of companions hiked to the summit of Haleakalā. Sirota's concerts in Hawaii were well received by local audiences and press. George D. Oakley, music critic for the Honolulu Star Bulletin wrote after Sirota's Hawaiian debut:

Devotees of pure music who attend these concerts usually settle into their chairs prepared to enjoy a pleasant Sunday afternoon's entertainment. With the first bars of the programmed Scarlatti the cognoscenti sat up tense, for the soloist gave immediate notice that those present were in for an afternoon of piano playing which must rank A No. 1. [ ] Having thus introduced himself, this pupil of Busoni [ ] proceeded to present five Chopin selections in just about as impressive a manner as any critique may desire. There was poetry in his conception, singing quality in the tone, a suborning sweetness in the delicate, intimate passages, and a red blooded aggressiveness [ ] which bespoke the artist of major caliber. Mr. Sirota's sensitivity to the melodic line, so often lost by less qualified performers [ ] held his audience engrossed in rapt attention, carried along in a musical experience rarely offered under these circumstances. The music critic for the Honolulu Advertiser, Edna B. Lawson, wrote that Sirota's pianism recalled that of Paderewski "in his heyday" and Arthur Rubinstein. In addition to performing, Sirota was feted by Hawaiian dignitaries, including George Burroughs Torrey and his wife at their home in Kalihi. Sirota's final Hawaiian concert took place on November 3 at Leilehua Auditorium in Wahiawa. Through the intercession of the Tokyo Music School and the Imperial Ministry of Foreign Affairs, Sirota obtained permission from the FBI to leave the United States. He departed with his wife for Japan on the Taiyō Maru on November 5. The ship, whose departure was delayed by a day because of American customs officials, was the last to leave to Japan from Hawaii before the war. Before he left, he thanked the Hawaiian public for their hospitality. He then addressed the growing tensions between the United States and Japan, said that neither of its peoples wanted to wage war against the other, and affirmed his belief that war would not happen. The Sirotas arrived in Yokohama on November 27. On December 7, the Imperial Japanese Navy attacked Pearl Harbor.

Таза музыканың жанкүйерлері осы концерттерге қатысқанда әдетте ыңғайлы демалыс күнінің ойын-сауығын күтіп отырады. Бірақ бағдарламаланған Скарлаттидің алғашқы тақтарымен көрермендердің назары ауып, солист осы оқиғадағы тыңдаушыларға жоғары деңгейдегі пианино ойнауды сыйлайтынын бірден байқады. [ ] Осылай өзін таныстырғаннан кейін, Бузонидің [ ] оқушысы бес Шопен шығармасын сыншының тілегіне сай келетіндей әсерлі түрде орындады. Оның түсінігінде поэзия, дыбыста ән, нәзік, жақын өтегендерде тәттілік және қанды қаһарлылық [ ] болды, бұл үлкен талант иесі екенін көрсетеді. Мырза Сиротаның мелодиялық желіге деген сезімталдығы, көбінесе аз білікті орындаушылардың [ ] жоғалтып алатыны, тыңдаушыларын қызықтырып, осы жағдайда сирек ұсынылатын музыкалық тәжірибеге жетеледі. Гонолулу Advertiser газетінің музыка сыншысы Эдна Б. Лоусон Сиротаның пианино өнері Падеревскийдің "өзінің гүлденген шағында" және Артур Рубинштейннің өнеріне еске салады деді. Орындаудан басқа, Сирота Гавайилік саяхатшылармен, соның ішінде Джордж Берроуз Торрей және оның әйелімен өз үйлерінде құрметке бөленді. Сиротаның гавайилік соңғы концерті 3 қарашада Wahiawa қаласындағы Leilehua аудиториясында өтті. Токио музыка мектебі мен Сыртқы істер министрлігінің араласуымен Сирота АҚШ-тан кетуге ФБР-ден рұқсат алды. Ол 5 қарашада әйелімен бірге "Тайо Мару" кемесімен Жапонияға кетті. Кеменің шығуы американдық кеден қызметкерлерінің кешігуіне байланысты бір күнге кешіктірілді, ол Гавайиден Жапонияға соғысқа дейін кеткен соңғы кеме болды. Кету алдында ол гавайилік көпшілікке олардың қонақжайлылығы үшін алғыс айтты. Содан кейін ол АҚШ пен Жапония арасындағы өршіп келе жатқан шиеленіске қатысты, екі елдің де бірін-біріне қарсы соғыс бастағысы келмейтінін айтты және соғыс болмайды деген сенімді білдірді. Сироталар 27 қарашада Йокогамаға келді. 7 желтоқсанда Жапон императорлық флоты Перл-Харборға шабуыл жасады.

Соғыс уақыты

1941 жылдың 25 қарашасында Германия елден тыс тұратын барлық еврей азаматының азаматтығын жоққа шығарды. Сирота сол кезде әлі де «Тайё Мару» кемесінде болғандықтан, азаматтығысыз қалды. 8 желтоқсанда Жапония өз азаматтығы жоқ тұрғындарын жаппай бақылауды бастады. Екстремистік ұлтшылдар одақтастарға қарсы болғандықтан классикалық музыканы сынады. Жапон үкіметі классикалық музыканы қолдады; әскери офицер Хираидэ Эйфу «Музыка – қару-жарақ» (音楽は軍需品なり) деген фразаны ойлап тапты. Яһуди тегінен шыққан композиторлар мен орындаушыларға қатысты ресми саясат соғыс аяқталғанға дейін беймәлім болды; Жапония симфониялық оркестрі Густав Малердің 4-ші симфониясын 1945 жылдың қаңтарына дейін орындады. Сиротаның музыкалық қызметі Тынық мұхиты соғысының алғашқы жылдарында жанданды. Концерттерге қатысудан және сабақ беруден басқа, ол Токио симфониялық оркестрінде Манфред Гурлитпен бірге дирижерлік міндеттерді бөлісе бастады. Сирота 1944 жылдың қаңтарына дейін концерттік және оқу кестесін сақтап, Жапония симфониялық оркестрінің бағдарламасында Эта Харих Шнайдермен бірге ойнады. 1943 жылдың қазан айында Императорлық Білім және Ішкі істер министрлігінің бірлестігімен басқарылатын «Япон музыкалық мәдениет қауымдастығы» өз мүшелерін одақтас елдердің азаматтары болып табылатын шетелдік музыканттармен бірге қоғамдық жерлерде орындаудан аулақ болуға ескертті; соғыс соңына қарай бұл директива Осі елдерінің азаматтарына да қатысты. Бұл Токио музыка мектебінің сол жылы яһуди тегінен шыққан қызметкерлерін тазалауына әкелді. Саясаттың өзгеруі соншалықты күрт болды, Фуджита Йокогамадағы Бетховеннің 5-ші фортепиано концертін орындау кезінде Сиротаны алмастыруға мәжбүр болды, оған репетиция жасауға немесе концерттік киімін алуға уақыты болмады. 1944 жылдың шілдесінде Тоджо Хидекидің орнын басып алған Коисо Куниаки жаңа кабинетінің барлық шетелдік тұрғындарды Каруизавадағы белгіленген аймақтарға көшіруді бұйырды, ресми түрде оларды қорғау үшін. Үкіметтің шынайы ниеті оларды жақсырақ бақылау үшін олардың қозғалысын шектеу болды. Сирота мен оның әйелі жағдайды сабырмен қабылдады; олар Токиодан екі пианиноларын алып кетті. Каруизава соғыстан бұрын шетелдіктер үшін танымал жазғы курорт болды. Сиротаның сол жерде жазғы үйі болды, бірақ ол қысқа жақсы жабдықталмаған. 1947 жылы Сирота «St. Louis Globe Democrat» газетінің тілшісіне былай деді: Жазда жақсы болды, бірақ қыста! Жапондықтар бізге өте аз отын берді, ал біздегі отынды пианино тұрған қонақ бөлмесінде пайдаландық. Отын мен азық-түлік тапшылығы Сиротаны айналадағы аймақтардан жеуге болатын нәрсені іздеуге, сондай-ақ өз отынын табуға және кесуге итермеледі. Ол мұны әйелі қолына зиян келтіруі мүмкін деп қорқытқанмен де жасады. Швейцарияның дипломатиялық өкілдігі Каруизавадағы еуропалықтарға бөліп беру үшін азық-түлік үлесін алу үшін Жапон үкіметімен сәтті келіссөздер жүргізді. Жергілікті жапондықтар шетелдік тұрғындарға тамақ беруден тартынды, өйткені көптеген адамдар Токконың бақылауынан қорқып, бірақ кейбіреулері оған жасырын түрде көмектесті. Сирота 1954 жылы «Театр өнері» журналына берген сұхбатында осындай оқиғалардың бірін еске алды: Мен тез арада [Токконың үнемі келіп тұруына] бейімделіп, екі жас үкіметтік агенттің есікте пайда болғанына аздап ренжідім. Бұрын оларды көрмегендіктен, олар ауданда жаңадан келген деп ойладым. Олар кірді, өздерін әдепті таныстырды, және әдеттегі сұрақ қоюдың орнына, олар маған «Ай жарығы сонатасын» ойнатуды өтінді. Мен қатты таңғалдым, бірақ [Токко]мен дауласқан дұрыс емес, сондықтан мен фортепианоға отыра қалып, ойнадым. Мен аяқтаған кезде, олар құлшыныспен қол шапалақтады және тағы бір рет сұралды [ ]. Мен тағы да міндетті, содан кейін олар маған рахмет айтты, үнсіз көтерілді, және мені таңғалдырады болжам қалдырды. Келесі күні таңертең үйіме кіргенде, есігімнің алдында үлкен қорап тұрды. Оған қоса берілген сәлемхатта: «Сізді алдағанымыз үшін кешіріңіз. Біз Токко емеспіз, біз шетелге шақырылған студенттерміз. Біз елімізден кетер алдында тағы бір рет керемет ойнауыңызды естігіміз келді, сондықтан біз өзімізді [Токко] деп маскировкалаудан басқа жақсы жолды ойлап таба алмадық». 1945 жылдың басында Каруизавада көшірілген жапондықтар мен шетелдіктердің саны соншалықты көбейді, үйлер жетіспей қалды. Сироталар қажеттіліктері бар достарына азық-түлікпен қамтамасыз етті. Олар үйлерін жаңа көшірілгендермен бөлісті, соның ішінде суретші Варвара Бубнова, оған кейін олар бөлме тапты. Жапон студент...

On November 25, 1941, Germany revoked the citizenship of all its Jewish citizens living outside the country. Sirota, who was still aboard the Taiyō Maru at the time, was left stateless. On December 8, Japan began to conduct mass surveillance of its stateless residents. Extreme nationalists rebuked classical music as a result of the popular animosity against the Allies. The Japanese government maintained its support for classical music; a naval officer, 平出英夫 coined the phrase "Music is munitions" (音楽は軍需品なり). Official policy towards composers and performers of Jewish descent remained ambiguous until the end of the war; the Japan Symphony Orchestra performed Gustav Mahler's Symphony No. 4 as late as January 1945. Sirota's musical activities increased during the first years of the Pacific War. Aside from concertizing and teaching, he also began to share conducting duties with Manfred Gurlitt at the Tokyo Symphony Orchestra. Sirota maintained a busy performing and teaching schedule, playing in public until January 1944, when he appeared on the same Japan Symphony Orchestra program as harpsichordist Eta Harich Schneider. In October 1943, the 日本音楽文化協会, which was jointly run by the Imperial Ministry of Education and Home Ministry, notified its members to avoid playing in public with foreign musicians who were citizens of Allied countries; towards the end of the war, the directive was expanded to citizens of Axis nations. This led to the Tokyo Music School's purging of staff of Jewish descent that same year. The change in policy was so abrupt that when Fujita had to replace Sirota in a performance of Beethoven's Piano Concerto No. 5 in Yokohama, she had no time to rehearse or retrieve her concert dress. When Koiso Kuniaki succeeded Tōjō Hideki as Prime Minister in July 1944, his new cabinet ordered all foreign residents to evacuate to designated areas in Karuizawa, officially for their protection. The government's ulterior motive was to restrict their movements in order to better surveil them. Sirota and his wife accepted the situation calmly; they left Tokyo with their two pianos. Karuizawa was a popular summer resort for foreigners before the war. Sirota had a summer house there, but it was not well equipped for the winter. Sirota explained to a reporter for the St. Louis Globe Democrat in 1947:

It was fine in summers, but [ ] those winters! The Japanese furnished us very little fuel and what we had we used in the living room—where the piano was. Worsening shortages of fuel and food drove Sirota to forage for anything edible in the surrounding areas, as well as find and chop his own firewood. He did this despite his wife's concerns that he could injure his hands. The Swiss diplomatic legation successfully negotiated with the Japanese government for allocations of rations that they would distribute to Europeans in Karuizawa. Local Japanese were hesitant to provide food to foreign residents as many feared being scrutinized by the Tokkō, but some helped him surreptitiously. Sirota recalled one such episode in a 1954 interview with Theatre Arts:

I soon became resigned to [being regularly visited by the Tokkō] and I was only mildly annoyed when two young government agents appeared at the door. Never having seen them before, I assumed they were new in the district. They came in, politely introduced themselves, and then instead of proceeding with the usual questioning, they asked me to play the "Moonlight Sonata" to them. I was quite taken aback—but then one does not argue with the [Tokkō], so I sat down at the piano and played. When I had finished, they applauded enthusiastically and asked for an encore [ ] Again I obliged, whereupon they thanked me, rose silently, and left me to puzzled speculation. The next morning brought a new surprise: I found a large box on my doorstep, which, when unpacked, yielded a bottle of wine, a large chicken, some fruit, chocolate, and cake—all rare delicacies during the war. An attached card read: "Please forgive us for having deceived you. You see, we are not [Tokkō] at all, but students who have just been drafted for overseas duty. We wanted so much to hear your wonderful playing once more, before leaving the country, and we couldn't think of a better way but to disguise ourselves as [Tokkō]". By early 1945, the number of evacuees in Karuizawa, both Japanese and foreign nationals, increased to the point that housing became scarce. The Sirotas spared what supplies they could to friends who needed them. They also shared their home with new evacuees, including the painter Varvara Bubnova, for whom they later found a room. Although forbidden from teaching Japanese students, Sirota continued to do so covertly, as well as practice three hours a day. His students provided him with supplies throughout the war. In order to earn more money, his wife taught piano to families of Spanish and Swiss diplomats. On May 25, Nagaoka, one of Sirota's best pupils, was killed in the Yamanote Air Raid. His home in Nogizaka was also destroyed that night, but his personal papers had been kept safe elsewhere by his wife. On July 31, Sirota was informed by the Tokkō that he was to appear at the local precinct for questioning on August 6. That day coincided with the atomic bombing of Hiroshima; a Swiss diplomat privately disclosed the news to Sirota, adding that the end of the war was imminent. Sirota chose to ignore the Tokkō's request for inquiry. On August 15, Japan accepted the terms of the Potsdam Declaration and surrendered unconditionally; later in the day, Sirota and his wife celebrated the event with a party at their home.

Америка Құрама Штаттары

1946 жылдың қаңтар айында Сиротаның АҚШ-қа көшуге дайындалып жатқаны туралы хабарлар тарады. Жапониядан кеткен соң, ол қараша айында Сан-Францискода тоқтады, ал кейін Нью-Йоркке қоныстанды. Сирота Нью-Йорктегі тұңғыш концертін 1947 жылдың 15 сәуірінде Карнеги залында берді. Оның бағдарламасына Бетховеннің «Hammerklavier» және Листтің «Réminiscences de Don Juan» шығармалары кірді, бұл 1910 жылы Берлиндегі дебютінде орындаған бағдарламаны еске түсірді. Өзіне пәтер әлі табылмағандықтан, Сирота достарының үйінде күн сайын бірнеше сағат бойы фортепианода жаттығу жасады. Басқа сыншылар да осы пікірлерді қолдады. «Musical Courier» журналынан Генри В. Левингер Сиротаның Карнеги залының акустикасына толық бейімделе алмаған болуы мүмкін екенін болжады, бұл оның «динамикалық шектен шығуына» себеп болды. «Musical America» журналынан бір сыншы Сиротаның «шынайы Бусони стилінде» орындағанын және Иоганн Брамстың Паганини тақырыбындағы вариацияларын орындағанда «өзінің толыққанды күйіне келгенін» айтты:

Ол оларды шайтандықпен, үлкен жылдамдықпен және көркемдік шеберлікпен орындады. Кейбір тұстар анық естілмейді, ал педальды тым көп қолдану кейбір бөлімдерді бүркемеледі, бірақ бұл, әйтеуір, виртуоздықпен орындалған әсерлі концерт болды. Карнеги залындағы концерт Сиротаға жалпыұлттық назар аударуға мүмкіндік берді. Куссевицкийдің көмегімен Сирота Сент-Луис музыка институтының фортепиано бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды; бұл жаңалық 1947 жылдың 28 қыркүйегінде жарияланды. 18 қарашада Шелдон мемориалдық аудиториясында халыққа тегін берілген тұңғыш концерт өтті. Ол орындаған музыка тыңдаушылардан бірнеше рет қошамет алды, бірақ сыншылардың пікірі тыныш болды. «St. Louis Post-Dispatch» газетінен Томас Б. Шерман Сиротаның бағдарламасын сынға алды, онда «үлкен идеяны дамытуды талап ететін ештеңе жоқ», бірақ оның орындау өнерінің оң жақтарын атап өтті:

Доктор Сиротаның көптеген орындауы ерлікпен дыбыстады. Ол қуатты дыбыс шығарды, кең динамикалық диапазонды қолданды және түрлі эффекттер алу үшін ұстап тұру және демпингтік педальдерді еркін пайдаланды. Кейінгі концерттер Сент-Луис сыншыларынан жақсы баға алды. 1949 жылы өткен концертте Игорь Стравинскийдің «Петрушка» пьесасынан үш бөлімнің жергілікті тұңғыш орындалуы «үлгілі» деп бағаланды. «St. Louis Star-Times» газетінен Рид Хайндс былай деп жазды:

[Сиротаның] Стравинскийдің «Петрушка» пьесасынан үш эпизодты көркем орындауы [ ] ұмытылмас тәжірибе болды. [ ] Сирота оларды керемет жақсы, ұқыпты реттелген стильде орындады; ырғақтары шиеленісті, бірақ иілгіш, қышқыл хош иісі сақталды. Сирота Сент-Луисте жайлы жағдай тапты, онда ол өзіне ұнайтын оқыту және концерттік өнерді үйлестіре алды. 1949 жылы ол қаланың тоғызыншы жылдық фестивалінің ашылу концертінде өзінің озық студенттерінің оннан тұратын тобына жетекшілік етті; фестиваль Иоганн Себастьян Бахтың музыкасына арналған. Аспаптар ансамблі Музыка институтының студенттерінен, сондай-ақ Сент-Луис симфониялық оркестрінің мүшелерінен құралды. 1950 жылдары ол KFUO радиосында жексенбілік хабарлар сериясын ойнады, онда Бетховеннің барлық фортепиано сонаталары мен Шопеннің фортепианолық шығармаларына шолу жасады. 1955 жылы ол өзінің қайын інісі Хоренштейнмен Вебердің «Концертштукі» пьесасын орындады, бұл Хоренштейннің Сент-Луистегі екінші концерті болды. Концерттер арасында бос уақытында екеуі ат жарыстарына барып, Сирота, бұл спорттың жанкүйері болғандықтан, өзінің құлшынысын қызу білдірді; ол трибуналардың үстінде секіріп, айқайлады, бұл Хоренштейнді қызықтырды. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында Сирота Лесли Парнаспен камералық музыкада жиі бірге орындады. Олар 1963 жылы Дмитрий Кабалевскийдің виолончель сонатасының американдық тұңғыш орындалуын бірге өткізді. 1964 жылы Сирота Нью-Йорк операсы қойған және Хоренштейн дирижерлік еткен Бусонидің «Доктор Фауст» операсының американдық тұңғыш көрсетіліміне қатысты. Сол кезде Сирота, Рудольф Ганцпен бірге, Бусонидің бұрынғы студенттерінің арасында әлі де сабақ берумен айналысып жүрген екі адамның бірі болды.

Жапонияға оралу және қоштасу

Тынық мұхиты соғысы кезінде Сиротаның басынан өткендер оны Жапонияға көңілі толуға әкелді, бірақ ол шәкірттерімен байланысын үзбеді және елдегі жағдайлар туралы олардан хабар алды; оның бір бөлігін қызы Жапония қоғамында жұмыс істеген кезде білді. Ол 1950 және 1960 жылдары бірнеше рет Жапонияға қайта баруға ниет білдірді, соның ішінде 1961 жылдың желтоқсан айында Канеко Сент-Луиске келген кезде оған да айтты. Бұл туралы естіген ол әрекет етуге бел буды. Ол Жапониядағы импресариоларға Сиротаның концертін ұсынды, бірақ олар бас тартысты; біреу оны "өткеннің адамы" деп есептеді. Ол мойынсұнбай, 300 адамнан тұратын комитет құрып, Japan Times газетін жұмылдырды. 24 қарашада Сирота әйелімен бірге JAL рейсімен Токиоға келді. Ол баспасөзге бұл сапарды "көңілді саяхат" деп сипаттады. Концерттерден кейін Сирота Ямадамен оның үйінде кездесті; композитор денсаулығына байланысты қатыса алмады. Сирота АҚШ-қа оралған соң, баспасөзге бұл сапардың "ұлы сәт" сияқты болғанын және "әр күнінің әр сағаты" толық болғанын айтты. Сиротаның қызы концерттер мен саяхаттың оған "Жапониямен келісуге" көмектескенін сенді.

Ақырғы ауруы мен өлімі

Сирота өзінің соңғы концертін 1964 жылдың маусымында Сент-Луисте өткізді. Жыл бойы ол Фуджитамен және басқа да бұрынғы студенттерімен 80 жылдық мерекесіне арналған екі рециталь – біреуін Жапонияда, екіншісін АҚШ-та өткізу туралы ойларын бөлісіп тұрды. Оның денсаулығы күрт нашарлады. 1965 жылдың ақпанында ол Сент-Луис музыка институтынан қызметтен босады және Нью-Йорк қаласына көшіп, қызының жанына пәтер жалдады. Ол 24 ақпанда бауыр қатерлі ісігі мен диабеттен қайтыс болды. Вашингтон университетіндегі Грэм капелласында естелік рәсім өтті. Ол әйелінің қасына Фернклиф зиратында жерленген.