Кіріспе

Ва-шоги (和将棋, ва-шоги, гармониялы шахмат) - шогидің (жапон шахмат) үлкен тақталық нұсқасы, онда барлық фигуралар жануарлардың есімдерімен аталады. Бұл ойын құмырамен немесе құмырасыз ойналады. Шогидің тарихи ережелері белгілі бір уақытта ойналатын шогидің ең беделді түрлері болғандықтан, үлкен шоги нұсқалары үшін тарихи дереккөздердің қысқа және жиі толық емес сөздері, шу шоги мен аздап дай шогиден басқа, анық емес. Әр түрлі дереккөздер фигураларға берілген қимылдарда едәуір өзгешеленеді. Мұнда ва-шогидің қазіргі заманғы ойыншылары арасында стандартты болып табылатын бөлшектер қозғалыстары ұсынылады, олардың арасында ойын тамшылармен ойналады.

Мақсаты

Ойынның мақсаты - қарсыластың кран патшасын қолға түсіру.

Ойын ойнау

Ойыншылар кезекпен қозғалады, ал қаралар бірінші қозғалады. (Ойынды талқылау кезінде екі жақты ажырату үшін "қара" және "ақ" дәстүрлі терминдер қолданылады, бірақ олар енді сөзбе-сөз сипаттамалық емес.) Қозғалыс тақтада бір ғана фигураны жылжытудан және мүмкін сол фигураны жылжытудан немесе қарсыластың фигурасын ауыстырудан (жапқаннан) тұрады. Бұл нұсқалардың әрқайсысы төменде егжей-тегжейлі қарастырылған.

Қозғалыс және аулау

Қарсылас фигураны ауыстыру арқылы ұстап алады: Яғни, егер фигура қарсылас фигурамен орналасқан алаңға көшкенде, қарсылас фигурасы орын ауыстыруға және тақтадан алыстатуға мүмкіндік береді. Бөлшек достық бөлшек (яғни, қозғалатын ойыншы басқа бір бөлшекпен басқаратын) орналасқан алаңға қозғала алмайды. Ойынның әрбір фигурасы өзіне тән үлгіде қозғалады. Бөлшектер ортогональды (яғни, алға, артқа, солға немесе оңға, плюс белгісінің бір қолының бағыты бойынша +) немесе диагональды (көптеу белгісінің бір қолының бағыты бойынша ×) қозғалады. Егер кері шегінуге немесе бір жаққа қозғалуға болмайтын өгіз арбасы немесе көгершін пеш тақтадан қозғала алмай қалғанша алға жылжитын болса, ол алға жылжуы керек. Көптеген бөлшектер бірнеше қозғалыс түрлеріне қабілетті, олардың қозғалыс түрі көбінесе қозғалатын бағытқа байланысты. Тасымалдау санаттары:

Қадам жылжытушылар

Кейбір фигуралар бір мезгілде бір ғана квадратты қозғалады. (Егер достық фигура көршілес алаңды алып жатса, қозғалатын фигура сол бағытта қозғалмауы мүмкін; егер қарсыластың фигурасы болса, ол орын ауыстыруы және тұтқындалуы мүмкін.) Қадам қозғалысы: кран патшасы, зұлым қасқыр, зұлым бұғы, соқыр ит, өрмелеуші маймыл, ұшқан қаз, ұшқан әтеш, өрмелеуші қарға, құлап жатқан құс және әр жақтағы 9 көгершін.

Шекті қашықтықтағы бөлшегі

Босатылған жылқы мен бұлт бүркіті белгілі бір бағытта тура сызық бойымен (2 немесе 3) еркін (бос) квадраттардың шектеулі санымен жүре алады. Шектелген қашықтықтан басқа, олар арақашықтықты бөлшектер сияқты қозғалады (төменде қараңыз).

Секіру бөлшегі

Алдамшы түлкі секіре алады, яғни кез келген аралықта, досы немесе жауы болсын, оған әсер етпей, үстіне түседі.

Қатар бөлшектер

Көптеген фигуралар тақтаның шетінен басқа ештеңемен шектелмейтін тік сызық бойынша бос квадраттарды жылжыта алады. Егер қарсыластың бір фигурасы араласа, оны сол алаңға көшу және оны тақтадан алып тастау арқылы ұстауға болады. Қашықтықтағы кескіндер ұстаған жерінде тоқтап, өз жолында тұрған кескіндерді айналып өте алмайды. Егер достық фигура араласа, қозғалатын фигура араласатын фигурадан аз қашықтықта тоқталады; егер достық фигура көршілес болса, ол сол бағытта мүлдем қозғала алмайды. Бұлшықеттердің бөлшектері бұлтты бүркіт, ұшқан соколь, жүгіріп жүрген қоян, қарлығаштың қанаты, босатылған жылқы және өгіз арбасы.

Жылжыту

Ойыншының жоғарылау аймағы қарсыластың опасыз түлкісінің, жүгіріп жүрген қоянның және одан да алыс үш қатарынан тұрады. Егер бір ойыншы тақтадан жоғарылату аймағына кірсе, оның ішінде аймаққа кіру, одан шығу немесе оның ішінде болса, онда ойыншы кезектің соңында ойыншыны жоғарылатуды таңдай алады. Баға көтеру, жылжығаннан кейін, оның жоғарылатылған дәрежесінің атын аша отырып, айналдыру арқылы жүзеге асырылады. Бір бөлшекті алға жылжыту оның қозғалысын өзгертеді.

Тамшылар

Ва-шогидің тарихи мәтіндердегі сипаттамаларында тамшыларды қолданғаны туралы ештеңе айтылмаған; алайда қазіргі уақытта көптеген адамдар бұл ойынды тамшылармен ойнауды ұнатады. Бір қимылмен (VW/GB және BE/PO) жоғарылатылған фигуралардың атаулары әртүрлі, бұл ойынның қолданылуы тұтқындалғаннан кейін төмендеуден кейін төмендеуді білдіреді, әйтпесе бұл фигуралар толық тең болады және оларды ажыратудың қажеті болмайды. Қазанға құю ережелері әдетте қазіргі заманғы шогиге негізделеді.

Шах және мат

Ойыншы келесі қимылда қарсыласының кран патшасын ұстап алу үшін қимыл жасаса, бұл қимыл кран патшасына шақ береді; кран патшасы шақта деп айтылады. Егер ойыншының кран патшасы шахтада болса және сол ойыншының заңды қимылы кран патшасын шахтадан шығарып алмаса, тексеру қимылы да мат болып саналады және ойынды тиімді жеңеді. Ойыншыға мәңгілік шақты беруге рұқсат етілмейді және егер ол солай жасаса, жоғалтады.

Ойынның соңы

Қарсылас команданың кран патшасын ұстаған ойыншы жеңіске жетеді. Іс жүзінде бұл сирек кездеседі, өйткені ойыншы мат болған кезде, ал жоғалту болмай қалса, отставкаға кетеді. Заңсыз қадам жасаған ойыншы бірден жеңіледі. (Бұл ереже кездейсоқ ойындарда жеңілдетілуі мүмкін.) Ойынның аяқталуының тағы екі мүмкін (бірақ өте сирек кездесетін) жолы бар: қайталау (千日手 sennichite) және тұйықталу (持将棋 jishōgi). Егер бір ойыншы төрт рет бірдей ойынға қатысса, онда ойын конкурсқа жатпайды. (Бірақ, мәңгілік тексеруге тыйым салуды еске түсіріңіз.) Екі позиция бірдей деп есептелу үшін қолдағы фигуралар, сондай-ақ тақтадағы позиция бірдей болуы керек. Ойын, егер екі кран патшасы да өздерінің тиісті көтермелеу аймақтарында (сағып ойнағанда) немесе ойыншылар материалдан (сағып ойнамай) қашқан кезде жақсы қорғалған болса, тұйыққа түседі, сондықтан ойыншы екіншісін жұптастыруға немесе одан әрі материал алуға үміттенбейді.

Ойын белгісі

Шоги қозғалыстарын көрсету үшін ағылшын тіліндегі мәтіндерде қолданылатын әдісті Джордж Ходжес 1976 жылы құрды. Ол шахмат үшін қолданылатын алгебралық белгіден алынған, бірақ бірнеше жағынан ерекшеленеді. Ва-шоги үшін өзгерістер енгізілді. Типтік мысал - SP 8f. Бірінші әріп жылжытылған бөлшекті білдіреді: SP = көгершін, OC = өгіз арбасы, LH = босатылған жылқы, CM = лақтыратын маймыл, BD = соқыр ит, SO = құлап бара жатқан құс, SC = ұшқан қаран, FC = ұшқан әтеш, FG = ұшқан қаз, VS = қатыгез бұқа, VW = қатыгез қасқыр, RR = жүгіріп бара жатқан қоян, TF = опасыз түлкі, SW = қарғаның қанаты, FF = ұшқан соколь, CE = бұлтты бүркіт және, CK = кран патшасы. Бағаға көтерілген пьесаларға + әріптің алдында + қосылады, мысалы, +SP алтын құс (баға көтерілген көгершін). Бөлшектің атауын кейін қимыл түрін көрсететін символ: қарапайым қимыл үшін немесе x тұтқындау үшін. Келесі - кескіннің түсетін алаңның атауы. Бұл файлды білдіретін саннан және дәрежеді білдіретін кіші әріптен тұрады, 1a - оң жақ жоғарғы бұрышы (қара көзқарас бойынша) және 11k - сол жақ төменгі бұрышы. (Квадраттарды белгілеудің бұл әдісі жапондық конвенцияға негізделген, бірақ ол әріптер орнына жапон цифрларын қолданады. Мысалы, 2c квадратты жапон тілінде 2三 деп белгілейді.) Егер ойыншы бір қимыл арқылы бір бөлшекті алға жылжытуға құқылы болса, онда аяғына + қосылады, бұл жылжытудың қабылданғанын немесе = -тің қабылданбағанын білдіреді. Мысалы, FFx7c= ұшқан сойқының 7c-те бағынғанын көрсетеді. Жоғарыда көрсетілген белгілер екіжақты болған жағдайда, қай бөлшекті білдіретінін анықтау үшін, бастау алаңшасының атауы бөлшектің атауынан кейін қосылады. Бұл тек қана алтын құстарға қатысты. Әдетте қимылдар шахматтағыдай нөмірленеді.