Кіріспе

Гомонтонг үңгірлері – Малайзияның Сабах штатындағы Сандакан ауданындағы Гомонтонг төбесінің ішінде орналасқан күрделі үңгірлер жүйесі. Бұл төбе Төменгі Кинабатаган аймағындағы ең ірі әктас шығындысы болып табылады.

Сипаттама

Гомантонг орман қорығында орналасқан үңгірлер мен оның айналасындағы аумақ, әсіресе орангутан үшін қорғалған аймақ болып табылады. Әктас төбесі – құрып кету қаупі төнген Plectostoma mirabile құмырсқасының мекендейтін жалғыз белгілі жері. Гуано кен орындарын алғаш рет 1889 жылы «Қытай Борнео» компаниясының Ж.Х. Аллард зерттеді, ал үңгірлерді алғаш рет 1930 жылы П. Орольфо картаға түсірді. 2012 жылы және 2014 жылдың шілдесінде үңгірлерді егжей-тегжейлі қайта картаға түсіру және лазерлік сканерлеу жүргізілді. Жарғанаттар популяциясында негізінен бүктеліп тұратын еркін құйрықты жарғанаттар (Chaerephon plicatus) басым. Бұрын шамадан тыс үлкейтілген олардың саны 2012 жылы 275 000 мен 276 000 аралығында есептелді. Үңгірден шығатын жерге жақын жерде жарғанаттарды жеген бүркіттер де кездеседі.

Құс ұясын жинау

Ғасырлар бойы бұл үңгірлер құс ұясы үшін бағалы шаяншықтардың ұяларымен әйгілі болған. Ең құнды ұялар, ақ ұялар, өте жоғары бағаға сатылады. Құс ұяларын жинау – ежелгі дәстүр, және осы ұялардың саудасы кем дегенде 500 жылдан бері қалыптасқан. Жылдың екі реті, ақпаннан сәуірге және шілдеден қыркүйекке дейін, рұқсаттары бар жергілікті тұрғындар ратан сатылары, арқандары және бамбук таяқтарын ғана пайдаланып, үңгірлердің төбесіне шығып, ұяларды жинайды. Бірінші жинау шаяншықтар жұмыртқа салмас бұрын, көбелек шағылысу маусымының басында өтеді. Содан кейін құстар тағы бір ұя салып, оған жұмыртқа салады. Балалар ұшып кеткеннен кейін екінші жинау жүргізіледі. Ұяларды жас шаяншықтар ұядан шыққаннан кейін ғана жинауға көңіл бөлу керек. Мемлекеттік жинау лицензиясын иеленген адамдар мен қауымдастықтар үшін осындай адамдарға үлкен сұраныс бар. Тамаққа жарамды құс ұялары 1997 жылғы «Жабайы табиғатты қорғау» заңымен қорғалады. Лицензиясы жоқ жинаушыларға ауыр айыппұлдар мен жазалар салынды.

Үңгірлерге қолжетімділік

Негізгі үңгір жүйесі екі бөлікке бөлінеді: жайлырақ қол жетімді Симуд Хитам (Қара үңгір) және одан жоғары орналасқан, ірі Симуд Путих (Ақ үңгір). Атаулары әр үңгірде шаян құстардың қандай негізгі ұя салайтынына байланысты қойылған. Үңгір жүйесінде тарақандар, жүз аяқтылар және жарықтардың көптеген популяциялары сияқты тағы да басқа жануарлар мекендейді. Сыртта қанатты жыртқыштардың көптеген түрлерін көруге болады, олардың ішінде тау бүркіті, балықшыл және Азия еркек көкқұсы бар. Үңгірге кіру ішкі жағымен айналатын ағаш жол арқылы жүзеге асырылады.

Симуд Хитам

Симуд Хитам ("Қара үңгір") екі үңгірдің ішіндегі ең оңай жететіні, кіреберіс ғимаратынан небары бірнеше минуттық жерде орналасқан және ол жалпы жұртқа ашық. Оның төбесі өте биікке дейін жетеді. Осы үңгірде құны төмен "қара сілекей" ұялары табылады. Бұл ұялардың ішінде қауырсын мен сілекей болады, оларды кейін тазалау қажет.

Симуд Путих

Симуд Путих ("Ақ үңгір") – екі үңгірдің үлкені, сонымен қатар техникалық тұрғыдан қиын. Ол жалпы жұртқа ашық емес, кіру үшін арнайы үңгіршілік жабдықтары мен тәжірибесі қажет. Осы үңгірде шаянның құнды "ақ сілекейлі" ұялары табылады, оған тауға тік көтеріліп, 30 минут жету керек. Басты кіреберіс Симуд Хитамның арт жағындағы басты "жарық саңылауының" үстінде және оған жақын орналасқан.

Басқа дереккөздер

Сайт Гомантонг үңгірлерінің жаңа карталарын көрсетеді.