Кіріспе

Магнитотаксис – әр түрлі Грам-теріс бактериялар тобы іске асыратын процесс, ол Жердің магнит өрісіне жауап ретінде бағытталған және үйлестірілген қозғалысты қамтиды. Бұл процесті көбінесе тұзды батпақтар, теңіз суы және тұщы су көлдері сияқты су ортасында таралған микроаэрофильді және анаэробты бактериялар жүзеге асырады. Магнит өрісін сезу арқылы бактериялар қолайлырақ оттегі концентрациясы бар ортаға қарай бағдарлана алады. Мұндай қолайлы оттегі концентрациясына бағытталу бактерияларға Браун қозғалысы арқылы кездейсоқ қозғалысқа қарағанда осы ортаға жылдамырақ жете беруге мүмкіндік береді.

Шолу

Магниттік бактериялар (мысалы, Magnetospirillum magnetotacticum) магнитотаксис процесіне жауапты магнитосомалар деп аталатын ішкі құрылымдарды қамтиды. Магнитосомалардың көмегімен магнит өрісіне бағдарланғаннан кейін бактериялар флагеллаларды пайдаланып магнит өрісі бойымен, қолайлырақ ортаға қарай жүзеді. Магнитотаксис бактериялардың орташа жылдамдығына әсер етпейді. Магнитотаксис және аэротаксис көбінесе бірге жұмыс істейді, себебі бактериялар дұрыс оттегі концентрациясын табу үшін магнитотаксистік және аэротаксистік жүйелердің екеуін де пайдалана алады. Бұл магнетоаэротаксис деп аталады. Жердің полюстеріне қарай бағытталған теңіз бактериялары өз қозғалысын төмен қарай, анаэробтық/микроаэробтық шөгінділерге қарай бағыттауға қабілетті. Бұл бактерияларға метаболизмдік ортаны өзгертуге мүмкіндік береді, соның нәтижесінде химиялық циклдар іске қосылады.

Магнитосомалар

Магнитосомаларда кристалдар болады, көбінесе магнетит (Fe3O4). Көкіртті ортадан кейбір экстремофильді бактериялар грегитпен (темір сульфидті қосылысы Fe3S4) оқшауланды. Кейбір магнитотактикалық бактерияларда пирит (FeS2) кристалдары да бар, бұл грегиттің өзгеру өнімі болуы мүмкін. Бұл кристалдар магнетосомалық мембрана деп аталатын екі қабатты мембрананың ішінде орналасқан, және оған белгілі бір белоктар ендірілген. Кристаллдардың көптеген әртүрлі пішіндері бар. Кристалл пішіні әдетте бактерия түрі ішінде тұрақты болады. Магнетосомалардың ең көп кездесетін орналасуы – тізбектер, бұл максималды магниттік дипольдық моментті құруға мүмкіндік береді. Бактериялардың ішінде бактериялық жасушаның ұзын осі бойымен бағытталған, әртүрлі ұзындықтағы магнитосомалардың көптеген тізбектері болуы мүмкін. Магнитосомалар тізбегінен туындаған дипольдық момент бактерияларға қозғалғанда магнит өрісімен сәйкес келуге мүмкіндік береді. Магниттік бактериялар өлгеннен кейін Жердің магниттік өрісіне қарай бағдарлана алады, бірақ олар өріс бойымен миграциялай алмайды.

Жартышарлар мен магнит өрістері

Солтүстік жарты шарда солтүстікке қарай бағытталған бактериялар шөгіндіге қарай төмен қарай қозғалады (магниттік өріске параллель). Оңтүстік жарты шарда оңтүстікке қарай бағытталған бактериялар басым және шөгіндіге қарай төмен қарай қозғалады (магниттік өріске антипараллель). Бастапқыда ғалымдар оңтүстікке қарай бағытталған бактериялардың солтүстік жарты шарда жоғары қарай, өте жоғары концентрациялы оттегіге қарай қозғалатынын ойлаған. Бұл оңтүстікке қарай бағытталған бактерияларды іріктеп сыйыртуы мүмкін; нәтижесінде солтүстікке қарай бағытталған бактериялар солтүстік жарты шарда басым болып, керісінше болар еді. Дегенмен, оңтүстікке қарай бағытталған бактериялар солтүстік жарты шарда да табылды. Сонымен қатар, солтүстікке және оңтүстікке қарай бағытталған магниттік бактериялардың екеуі де Жердің магниттік экваторында кездеседі, онда өріс көлденең бағытталған.