Кіріспе

Керала жоғары соты, Үндістан

Керала жоғары соты – Үндістанның Керала штаты мен Лакшаддиптер Одақтық аумағының ең жоғары соты. Ол Кочи қаласында орналасқан. Үндістан Конституциясының 226-бабына сәйкес өкілеттік алған Жоғары сот, азаматтарға Конституциямен кепілдендірілген негізгі құқықтарды қамтамасыз ету үшін немесе басқа да белгілі мақсаттар үшін habeas corpus, mandamus, prohibition, quo warranto және certiorari сияқты нұсқаулар, бұйрықтар мен жарлықтар шығаруға құқылы. Жоғары сот азаматтық және қылмыстық істер бойынша бастапқы, апелляциялық және қайта қарау құзыретімен, сондай-ақ кейбір заңдар бойынша оған жіберілген сауалдарға жауап беру өкілеттігімен қамтамасыз етілген. Жоғары сот өзінің аумақтық құзырына кіретін төменгі деңгейдегі барлық соттар мен трибуналдарға қадағалау және бақылаушылық құзыреттілігін жүзеге асырады. Қазіргі таңда Керала жоғары сотының штаттық судьялар саны – Бас судьяны қоса алғанда 35 тұрақты судья және 12 қосымша судьядан тұрады. Сотта қаралмайтын мәселенің маңыздылығы мен сипатына қарай судьялар жеке (бір судья), бөлімдік (екі судья), толық құрамда (үш судья) немесе одан да ірі құрамда отырыс өткізеді. Керала жоғары сотының қазіргі көп қабатты ғимаратының іргетасы 1994 жылдың 14 наурызында сол кездегі Үндістанның Бас судьясы М.Н. Венкатачалиямен салынған. Құрылыстың жобалық құны 100 миллион үнді рупиясын құрады. Құрылысы 2005 жылы 850 миллион үнді рупиясы сомасында аяқталды. Аяқталған Жоғары сот ғимаратын 2006 жылдың 11 ақпанында Үндістанның Бас судьясы Ю.К. Сабхарвал ашып берді. Жаңа Жоғары сот ғимараты бейнеконференцбайланыс, кондиционерленген залдар, интернет, сондай-ақ бұйрықтардың көшірмелерін алу және іс мәртебесін интернет арқылы жариялау сияқты заманауи мүмкіндіктермен жабдықталған. Ғимарат жер учаскесінде салынған және құрылыс алақаны тоғыз қабаттан асады. Ғимаратта пошта бөлімі, банк, медициналық пункт, кітапхана, кафе және басқа да қажетті пайдалы қызметтер мен сервистер бар. Керала жоғары соты ашылу күнінен бастап, бұрынғы іскерлік қызметін жүзеге асырған көршілес сарайдан жаңа ғимаратына көшіп келді.

Керала штатындағы сот жүйесінің тарихы

Қазіргі Керала штаты Траванкор және Кочин бұрынғы князьдықтарының, Малабар ауданының және Касарогодтың бірігуі нәтижесінде құрылды. Кераладағы қазіргі сот жүйесінің тамыры Траванкор және Кочин патшалықтарының монархтары тұсындағы дәуірге дейін жетеді.

Траванкор патшалығының алғашқы реформалары

1799 жылы Траванкор корольдігі британ империясының бағынышты мемлекетіне айналды. Британ дипломаттары Траванкордың саяси істеріне араласып, сот реформасын ынталандырды. 1811 жылы, 1808 жылғы Кочин және Килонға қарсы көтерілістен кейін, полковник Х.М. Мунро Кочин корольдігін бақылаумен Траванкордағы резиденттікке полковник Маколейден кейін тағайындалды. Көтеріліс пен жүйенің теріс пайдаланылуына қатысты тергеуден кейін полковник Мунро өзінің көмекшісі капитан Блэкермен бірге аймақты зерттеп, соттар, зейнетақылар, жолдар, көпірлер және мектептер салуды қамтитын реформалар жүргізді. Ол 1818 жылдың ақпан айына дейін Диван қызметін атқарды, содан кейін билікті Коимбатурлық Нанжаппаяға тапсырды. Осылайша, полковник Мунро жүйелі құқықтық жүйенің негізін салды, нәтижесінде қазіргі заманғы жағдай қалыптасты. Оған дейін әділеттілік жүргізу үшін тәуелсіз соттар болған жоқ.

Траванкор Корольдігінің сот жүйесі

Траванкор корольдігінде Мунро соттарды қайта ұйымдастыру үшін қажетті ережелерді қабылдауды ұсынды. Бұл ұсыныстарды сол кездегі король қабылдады және 1811 жылы оның ұсыныстарына сәйкес ереже бекітілді. 1811 және 1814 жылдары Траванкор корольдігінде тиісінше Зилла соттары мен Хузур соты құрылды. Мунро 1811 жылы Падманабхапурам, Тируваннатпурам, Мавеликара, Вайком және Алува қалаларында бес зилла (аудандық) сот құрды. Соңғы апелляциялық сот ретінде жұмыс істеген Хузур соты кейіннен 1861 жылы Садар сотымен ауыстырылды. Қазіргі Керала Жоғарғы сотының дерлік барлық өкілеттіктеріне ие болған Садар соты 1881 жылға дейін қызмет етті. Кейін 1887 жылы Траванкор Жоғарғы соты құрылды, оның құрамында бес судья болды. Бес судьяның бірі Бас судья болып тағайындалды. Судьяларға индуистік құқықтың түрлі мәселелері бойынша кеңес беру үшін amicus curiae ретінде әрекет ететін Пундит көмектесті. Рамачандра Айер бірінші Бас судья болып тағайындалды.

Кочин Корольдігінің сот жүйесі

Кочин патшалығында Десавазхилер мен Надувазхилерге қолданыстағы әдет-ғұрып заңнамаға сәйкес дауларды шешуге уәкілеттік берілген. Алқызыл мәселелерді патшаның өзі қараған. 1812 жылы полковник Мунроның дивандығымен Кочин корольдігінде тарихында алғаш рет сатылаған соттар құрылды. Полковник Мунро алғашқы бағынысты соттарды (қосалқы соттарды) Тричур (Трисур) және Трипунитурада құрды. 1835 жылға дейін Хузур соты соңғы апелляциялық сот болып келді. Хузур соты үш судьядан тұратын құрамына ие болды. Кейін Хузур соты Раджаның апелляциялық соты ретінде қайта құрылды, ал бағынысты соттар Зилла соттары ретінде қайта құрылды. Зилла соттарына шексіз юрисдикция берілді, бірақ Раджаның апелляциялық сотының бекітуіне бағынды. Раджаның апелляциялық соты 1900 жылы Кочиннің бас соты болып қайта құрылды. Кочиннің бас сотында үш тұрақты судья болды, олардың біреуі бас судья міндетін атқарды. С.Локке бірінші бас судья болып тағайындалды. Кейіннен Шри Шанмухам Четиярдың дивандығы кезінде Кочиннің бас соты Жоғары сот ретінде қайта құрылды.

Траванкор мен Кочин патшалықтарының бірігуінен кейін

1947 жылғы 15 тамызда Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін Траванкор және Кочин патшалықтары біріктіріліп, 1949 жылғы 1 шілдеде Траванкор-Кочин штаты немесе Тиру-Кочи құрылды. Кейіннен, 1949 жылғы 7 шілдеде Траванкор-Кочин жоғары соты Траванкор-Кочин жоғары соты туралы заңға (1949 жылғы) сәйкес Эрнакуламда құрылды. Путхупалли Кришна Пиллай Траванкор-Кочин жоғары сотының соңғы бас судьясы болды.

Кераланың Жоғарғы сотын құру

1956 жылғы 1 қарашада 1956 жылғы Штаттарды қайта ұйымдастыру заңы қабылданды, осылайша Траванкор-Кочин штаты Малабар ауданымен және Касарогодпен біріктіріліп, қазіргі Керала штаты құрылды. Керала жоғары соты, бүгінгі танылған түрінде, 1956 жылғы 1 қарашада Керала штатының жоғары соты ретінде құрылды. Керала жоғары соты туралы 1958 жылғы заң Керала жоғары сотының құзыретін, әртүрлі функцияларын және өкілеттіктерін анықтады. Бастапқыда Траванкор-Кочин жоғары сотының және Мадрас жоғары сотының көптеген істері Керала жоғары сотына қарау үшін жіберілді. К.Т. Коши Керала жоғары сотының алғашқы бас судьясы болып тағайындалды.

Бұрынғы Бас судьялар

No Бас судьяның аты Мерзімі 1 К. Т. Коши 12 қыркүйек 1944 – 30 қаңтар 1959 2 К. Санкаран 16 тамыз 1946 – 29 наурыз 1960 3 Мұхаммед Ахмет Ансари 29 наурыз 1960 – 26 қараша 1961 4 М. С. Менон 29 қаңтар 1953 – 12 маусым 1969 5 П. Т. Раман Наир 22 ақпан 1957 – 1 қыркүйек 1971 6 Т. Ц. Рагхаван 15 желтоқсан 1959 – 21 мамыр 1973 7 П. Говиндан Наир 29 қаңтар 1962 – 3 қаңтар 1977 8 В. П. Гопалан Намбияр 22 наурыз 1965 – 19 қаңтар 1980 9 В. Балакришна Эради 5 сәуір 1967 – 30 қаңтар 1981 10 П. Субрамания Поти 20 наурыз 1969 – 26 қыркүйек 1983 11 К. Бхаскаран 3 сәуір 1972 – 9 қазан 1985 12 В. С. Малимат 24 қазан 1985 – 11 маусым 1991 13 М. Джаганнада Рао 8 тамыз 1991 – 5 сәуір 1994 14 Суjata В. Манохар 21 сәуір 1994 – 4 қараша 1994 15 М. М. Пареэд Пиллай 3 қаңтар 1985 – 17 қыркүйек 1995 16 У. П. Сингх 23 шілде 1996 – 19 желтоқсан 1997 17 Ом Пракаш Верма 20 қараша 1997 – 19 наурыз 1999 18 Арижит Пасаят 20 қыркүйек 1999 – 8 мамыр 2000 19 Арвинд Винаякрао Савант 30 мамыр 2000 – 17 қыркүйек 2000 20 К. К. Уша 25 ақпан 2001 – 3 шілде 2001 21 Б. Н. Шрикришна 6 қыркүйек 2001 – 1 қазан 2002 22 Джавахар Лал Гупта 1 қараша 2002 – 22 қаңтар 2004 23 Н. К. Содхи 5 сәуір 2004 – 17 қараша 2004 24 Б. Субхашан Редди 21 қараша 2004 – 2 наурыз 2005 25 Раджив Гупта 27 сәуір 2005 – 11 қаңтар 2006 26 Винод Кумар Бали 22 қаңтар 2006 – 24 қаңтар 2007 27 Х. Л. Датту 18 мамыр 2007 – 12 желтоқсан 2008 28 С. Р. Баннурмат 18 наурыз 2009 – 22 қаңтар 2010 29 Джасти Челамешвар 17 наурыз 2010 – 10 қазан 2011 30 Манжула Челлур 26 қыркүйек 2012 – 5 тамыз 2014 31 Ашок Бхушан 26 наурыз 2015 – 12 мамыр 2016 32 Мохан Шантанагудар 22 қыркүйек 2016 – 17 ақпан 2017 33 Навнити Прасад Сингх 20 наурыз 2017 – 5 қараша 2017 34 Энтони Доминик 6 ақпан 2018 – 28 мамыр 2018 35 Хришикеш Рой 8 тамыз 2018 – 22 қыркүйек 2019 36 С. Маникумар 11 қазан 2019 – 23 сәуір 2023 37 Сараса Венкатанараяна Бхатти 1 маусым 2023 – 13 шілде 2023

Дау

Кочидегі Кераланың Жоғарғы соты трискайдекафобияға байланысты ешбір сот залына 13-ші нөмірді тағайындамады. Бұл Кераладағылардың наразылығын тудырды, себебі штат Үндістандағы ең сауатты штат екенімен мақтанады. Бір петиция авторы бұл мәселені Керала Жоғарғы сотында қарастырып, бұл әрекеттің шарұалық сенімдермен байланысты болуы мүмкін бе деп сұрады, өйткені бөлмелер нөмірі 12-ден 14-ке секірді. Бұл петицияны тыңдағаннан кейін Жоғарғы сот оны қанағаттандырмай, петиция авторына айыппұл салды. Кейіннен Үндістанның Жоғарғы соты Жоғарғы соттың шешімін жоққа шығарып, шарұалық сенімдерді қолдауға қарсы ескерту жасады: "Жоғарғы сот – мекеме. Оған мұндай шарұалық сенімдерге жол беруге болмайды".

Керала заң шығарушы жиналысы штаттың астанасы Тхируванантапурамда Жоғарғы соттың филиалын құру туралы қаулы қабылдады. Орталық үкімет және Жоғарғы сот елдегі Жоғарғы соттардың филиалдарын көбейтуге жауапкершілікпен қарап, басқа штаттарда да көптеген филиалдарды бекітті. Алайда, Тхируванантапурамдағы жаңа Жоғарғы сот филиалы Ернакуламдағы Жоғарғы соттың кейбір мүшелерінің қарсылығына байланысты әлі де күтіп тұр. Қарсылықтың себебі – Траванкор-Кочин Біріккен штаты (Керала штатының алғысы) құрылған кезде оның астанасы Траванкордың астанасы Тхируванантапурам болады деп келісілген, онда заң шығарушы және атқарушы органдар орналасады, ал сот жүйесі Кочиннің астанасында орналасады.