Кіріспе

Британдық адвокат Клайв Адриан Стаффорд Смит (Clive Adrian Stafford Smith) (9 шілде 1959 жылы туған) – азаматтық құқықтар саласында маманданған және Америка Құрама Штаттарында өлім жазасына қарсы күресетін британдық адвокат. Ол сотталғандарға қатысты өлім жазасын күштен жою жұмыстарын жүргізіп, Нью-Орлеандағы коммерциялық емес Луизиана капиталдық көмек орталығын құруға мұрын қойды. 2002 жылға қарай бұл орталық "Оңтүстіктегі ең ірі капиталдық қорғау ұйымы" атанды. Ол Хьюстон қаласындағы Gulf Region Advocacy Center ұйымының құрылтайшы кеңесінің мүшесі болды. Сонымен қатар, ол 2002 жылдан бері АҚШ-тың Гуантанамодағы тұтқын лагерінде "жаудың соғысшысы" деп ұсталған 80-нен астам адамды қорғады. 2021 жылдың ақпан айына дейін онда барлығы 40 адам әлі де ұсталып отыр. 2004 жылдың тамызында Стаффорд Смит АҚШ-тан Ұлыбританияға оралып, тұрып жұмыс істеуге кірісті. Ол Reprieve – коммерциялық емес адам құқықтары ұйымының негізін қалаушылардың бірі. 15 жылдан кейін ол ұйымнан кетіп, қазір 3DCentre деп аталатын жаңа коммерциялық емес ұйым құрды. 2005 жылы ол "Ганди халықаралық бейбітшілік" сыйлығымен марапатталды.

Өмірбаян

Кембридж қаласында туған және Олд Бакенем Холл мектебі мен Радли колледжінде білім алған Клайв Стаффорд Смит Солтүстік Каролина университетінің Чапел-Хиллдегі кампусында Морхед стипендиаты ретінде журналистиканы оқыды. Одан кейін Нью-Йорктегі Колумбия университетінде заң білімін алды. Ол Луизиана штатында заңгерлік тәжірибе жүргізуге лицензия алған.

АҚШ-тағы заңгерлік мансап

Стаффорд Смит Атлантада орналасқан Оңтүстік тұтқындарды қорғау комитетінде, қазір Адам құқықтары жөніндегі оңтүстік орталығы деп аталады, және өлім жазасына кесілген сотталғандарға көмектесу үшін басқа да шараларда жұмыс істеді. Бұл материал BBC арнасында көрсетілді. Стаффорд Смит Джонсонның адвокаты болған және оның өлім жазасын тоқтатуға тырысқандығы байқалды. Кейінгі деректі фильмде Стаффорд Смит Джонсонның өліміне себеп болған қылмыстық іс бойынша жеке тергеу жүргізді. 2002 жылы Стаффорд Смит Техас штатының Хьюстон қаласындағы коммерциялық емес құқықтық кеңселердің Gulf Region Advocacy Center құрылтайшы кеңесінің мүшесі атанды. Бұл кеңселер LCAC-де әзірленген құқықтық тәсілдерін "өлім жазасының астанасына" енгізу мақсатымен құрылды, себебі Техас АҚШ-та ең көп өлім жазасын атқаратын штат еді.

Гуантанамо тұтқындары

Британияға оралғаннан кейін Стаффорд Смит Reprieve, британдық коммерциялық емес үкіметтік емес ұйымның негізін қалаушы болып жұмыс істеді. Ол 2004 жылдың тамызында Ұлыбританияға оралды. Сол жылдың желтоқсан айында ол Саддам Хусейнді өлім жазасынан қорғауға қатысты мүмкін болатын шараларды баяндайтын 50 беттік мәлімет дайындады, бұрынғы диктаторды халықаралық құқық бойынша Гаагада соттау керек екенін дәлелдеді. 2005 жылдың 29 тамызында Стаффорд Смит Ұлыбританиядағы ірі христиандық фестиваль – Гринбельд фестиваліне қатысушыларға сөз сөйлеп, Гуантанамодағы екінші аштық ереуілі туралы айтты. Ол тыңдаушыларды тұтқындардың жақын арада қайтыс болуы мүмкін екеніне ескертті. Пентагон (Қорғаныс министрлігі) шектеулеріне байланысты адвокаттардың жазбаларын жариялау алдында Вирджиниядағы барлау орталығына жіберу қажет болды. Клиенттермен әңгімелер құпия саналады және толық келісім алмайынша талқыланбауы керек. Смит 2005 жылдың 27 тамызына дейін күтіп, 2005 жылдың 5 тамызында аштық ереуілдері қайта басталғанын жариялады. Оның клиенттері, соның ішінде Биньям "Бенджамин" Мохаммед және Хишам Слити аштық ереуілдеріне қатысты. 2005 жылдың 9 қыркүйегінде BBC телеарнасының кешкі жаңалықтарында сұхбат бергенде Стаффорд Смит екінші аштық ереуілінің Гуантанамодағы 18 жасқа толмаған жасөспірімдерді түрмеге қамауға қарсы наразылық екенін айтты. Стаффорд Смит The Guardian газетіне АҚШ Жоғарғы Сотының 2006 жылғы 29 маусымдағы Хамдан мен Рамсфелд ісі бойынша шешімінің маңыздылығы туралы пікір жазды, онда жауынгерлік мәртебесін анықтау трибуналдары мен әскери комиссиялар конституцияға қайшы деп танылды. Соттың пікірінше, атқарушы билік қолданыстағы азаматтық және әскери құқықтық жүйелерден тыс жаңа сот жүйесін құруға құқылы емес. Стаффорд Смит Джордж Буш төменгі соттың шешіміне қарсы әкімшіліктің апелляциясын қолдаған Жоғарғы соттың консервативті мүшелері азшылықта болғаны үшін құпия түрде жеңілдеген болуы мүмкін деп ойлады. Ол былай деп жазды: "Соңында Ақ үйден барлығы бір ауыздан «екстремистер жеңіске жетпеді» деген көңіл тынышы сезілді. Буш әкімшілігі Гуантанамоны жабу керектігін мойындады, бірақ Буш жеке жауапкершіліктің маңыздылығы туралы айтып жүрсе де, кінәны басқа біреуге таңбалауды қалады". 2009 жылдың 26 наурызында Channel 4 News телеарнасының Jon Snow берген сұхбатында Стэффорд Смит тұтқындарға қатысты: «Мен одан да бір қадам барып айтар едім: азаптау туралы шешімдер Ақ үйде, Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде, Дик Чейни және Кондолиза Райс тарапынан қабылданды». Ол британдықтар азаптауды жүзеге асырмағанымен, оған қатысқан екенін айтты. Стаффорд Смит азаптау туралы айыптауларды жасыруға тырысуда АҚШ билігі «ұлттық қауіпсіздікті ұятпен шатастырып жатыр» деген қорытындыға келді. 2010 жылдың шілдесінде Стаффорд Смит бұрынғы Сыртқы істер министрі Дэвид Милибэндті Биням Мохамед ісі кезінде маңызды құжаттарды жариялауға жол бермеу үшін күрескенін айыптады. 2015 жылдың 9 маусымында ол аудиторияға сол мекемеге 34 рет барғанын айтты. 2022 жылы Стаффорд Смит «Біз жынды емеспіз» атты деректі фильмде Гуантанамо тұтқыны Биням Мохамедті босату үшін JAG адвокаты Ивон Брэдлимен бірге жұмыс істегені туралы көрсетілді.