Сатығ әл-Хусри: Осман, Сирия және Ирак жазушысы, педагогы және араб ұлтшылдығының ойшылы.
Sati' al-Husri
Сатиъ аль-Хусри (1880-1968) – Османдық, Сириялық және Ирактық жазушы, педагог, араб ұлтшылдығының белгілі ойшылы. Өмірі, білімі, еңбектері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Осман, сириялық және ирактық жазушы, педагог және араб ұлтшылы Сати` әл-Хусри (ساطع الحصري; 1880 жылдың тамызы – 1968), туған аты Әбу Халдун Сати` әл-Хусри, 20 ғасырдағы ықпалды араб ұлтшыл ойшылы болды.
Ottoman, Syrian and Iraqi writer, educationalist and Arab nationalist
Sāṭi` al Ḥuṣrī (ساطع الحصري; August 1880 – 1968), born Abu Khaldun Sati' al Husri, was an Ottoman, Syrian and Iraqi writer, educationalist and an influential Arab nationalist thinker in the 20th century.
Ерте өмір
Сириялық тегі бар Аль Хусри Йеменнің Сана қаласында, бай араб Алепполық әулеттен шыққан мемлекеттік қызметкердің отбасында дүниеге келді. Жыл сайын көшіп-қону себепті ол медреседе формальды білім алмады, орнына өсіп-жетілу жылдарын Константинопольдегі мемлекеттік басқару колледжі – "Мектеп и Мюлькие"де оқыды. Араб тілін оқуға кіріспес бұрын, ол түрік және француз тілдерін үйренді. Ол сөйлегенде түрік акценті болған деседі.
Of Syrian descent, Al Husri was born in Sana'a, Yemen, to a government official from a wealthy Arab Aleppine family. Frequent moving meant that he never received a formal education from a madrasah but instead spent his formative years studying at the Mekteb i Mülkiye, a public administration college in Constantinople. Before studying the Arabic language, he learned Turkish and French. When he spoke, he reportedly had a Turkish accent.
Педагогтік мансап
1900 жылы ол Корольдік академияны бітіріп, Епирдегі Иоаннина қаласында мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді, ол кезде бұл аймақ Осман империясының Еуропалық территорияларының құрамында болды. Осы кезеңде ол ұлттық мәселелерге қызығушылық таныта бастады және Еуропалық ұлтшылдықтың түрлі бағыттарымен танысты. Янинда бес жыл қызмет еткеннен кейін, ол Македонияда жоғары әкімшілік лауазымға тағайындалды, онда кейін Одақ және прогресс комитетін (CUP) құраған офицерлердің беделі зор болды. 1908 жылғы Жас түрік революциясынан кейін, 1909 жылдың мамыр айында Константинопольдегі Мұғалімдер институтының (Дарулмуаллимин) директоры болып тағайындалды, онда педагогика және мемлекеттік білім беру жүйесінде маңызды реформалар бастады. Осы кезеңде ол екі маңызды білім беру журналының редакторы болды ("Tedrisat ı İbtidaiye Mecmuası", "Muallim"). 1910 жылдан 1912 жылға дейін ол Еуропа елдерін аралап, заманауи білім беру әдістерін зерттеді. Бастапқыда Осман империясының және Жас түріктердің жақтаушысы болған ол, 1916 жылдан бастап арабшылдыққа қадам басты. 1941 жылы әл-Хусри идеяларының ықпалында болған ұлтшыл армия офицерлері британдық монархия мен үкіметке қарсы төңкеріс жасап, Рашид Әли әл-Гайлани басшылығымен уақытша Ось державаларына жақын режим орнатты. Британдық әскерлер монархияны қалпына келтірген кезде әл-Хусри, сондай-ақ ол Иракқа шақыртқан жүзден астам сириялық және палестиналық мұғалімдер де жер аударылды. Әл-Хусридің келесі маңызды жобасы – Сирияның білім беру жүйесін реформалау болды. 1943 жылы жаңадан сайланған Сирия президенті Шукри әл-Куватли оны Дамаскқа шақырды, ол кезде әлі француз мандатында болды, елдің жоғары білім беру жүйесі үшін араб ұлттық идеяларына негізделген жаңа оқу бағдарламасын жасау үшін. Әл-Хусри ұлттық идеяларымен сіңген оқу бағдарламасын құрды, ол француз мәдени элементін едәуір азайтып, француздық білім беру үлгісінен жаңылды. Француздардың қатты қарсылығына және түрлі саяси тұлғалардың күмәніне қарамастан, жаңа оқу бағдарламасы 1944 жылдың желтоқсанында енгізілді, бірақ күрт өзгеріс шатастыруға алып келді және жаңа оқулықтардың жетіспеушілігі оны қабылдауды жақсартқан жоқ. Бір жыл өткен соң, бұрынғы оқу бағдарламасы қайта жаңартылды. 1947 жылы әл-Хусри Каирге көшіп, Араб мемлекеттері лигасының Мәдени басқармасында қызмет етті. Ол он сегіз жыл бойы сол жерде тұрып, өзінің көптеген еңбектерін жазды. 1965 жылы Бағдадқа оралып, 1968 жылдың желтоқсанында дүниеден өтті.
In 1900, he graduated from the Royal Academy, and worked as a schoolteacher in Ioannina in Epirus, then part of the European territories of the Ottoman Empire. During this period, he began to show an interest in questions of nationality and was exposed to the competing strands of European nationalism. After five years in Yanina, he took up a high ranking administrative position in Macedonia, where the officers who would later form the Committee for Union and Progress (CUP) had a strong presence. After the Young Turk Revolution of 1908, he was appointed in May 1909 director of the Teachers' Institute, Darülmuallimin in Constantinople, where he initiated major reforms in pedagogy and the public education system. In this period he became editor of two important educational reviews ("Tedrisat ı İbtidaiye Mecmuası", "Muallim"). From 1910 to 1912, he visited European countries to examine modern educational methods. Initially a supporter of Ottomanism and the Young Turks, from 1916 on he moved towards Arabism. In 1941 nationalist army officers, from the first generation to have come under the influence of al Husri's ideas, carried out a coup d'état against the pro British monarchy and government, briefly installing a pro Axis regime under Rashid Ali al Gailani. When British forces restored the monarchy, al Husri was deported as were over a hundred of the Syrian and Palestinian teachers he had induced to come to Iraq. Al Husri's next major enterprise was the reform of the educational system in Syria. In 1943 the newly elected Syrian president Shukri al Kuwatli invited him to Damascus, then still under the French mandate, to draw up a new curriculum along Arab nationalist lines for the country's secondary education system. Al Husri established a curriculum informed by his nationalist ideas which considerably reduced the French cultural element and broke away from the French educational model. Against the bitter opposition of the French, and the reservations of various political figures, the new curriculum was introduced in December 1944, but the sudden change caused confusion and shortages of the new schoolbooks did nothing to improve its reception. A year later, the former curriculum was restored. In 1947, al Husri moved to Cairo, taking up a position in the Cultural Directorate of the League of Arab States. He would remain there for 18 years, during which he produced most of his works. He returned to Baghdad in 1965, and died there in December 1968.
Идеологиялық көзқарастар
Әл-Хусридің араб ұлтшылдығына деген көзқарасына 19 ғасырғы еуропалық ойшылдар, әсіресе Гердер мен Фихте сияқты неміс романтикалық ұлтшылдарының әсері тиді. Тарихшы Махер Шариф оны ұлтшылдыққа «мәдени сезімталдық» көзқарасымен қараған деп сипаттайды. Әл-Хусридің ұлт туралы ұғымы – алғашқылық. Ол ұлтты тірі организм ретінде қарастырды, және оның мектебінің басқа да ойшылдары сияқты, оның ұзақ тарихы бар екенін қатыстыра көрсетті, тіпті оның мүшелері оны білмесе немесе араб деп танылудан бас тартса да. Әл-Хусри үшін ұлттың негізгі құрамдас бөліктері – ортақ тіл және ортақ тарих. Ол ұлтшылдық сезімді тудыруда мемлекеттік шаралар, дін немесе экономикалық факторлар сияқты басқа факторлардың рөлі бар деген пікірді қабылдамады; бұл тіл мен мәдениеттің бірлігінен туындайтын таза эмоционалдық құбылыс еді. Әл-Хусри ислам ұлтын құру идеясын тым кең мәдени және географиялық шеңберді қамтиды деген негізде қабылдамады. Ол тіпті бұл соңғы мақсат болса да, алдымен араб бірлігіне қол жеткізбей оған жету мүмкін емес деп мәлімдеді. Сондай-ақ, ол араб тілі мен Исламды ажыратуға тырысты, екеуінің де Исламнан бұрын пайда болғанын айтты. Әл-Хусри жергіліктік тенденцияларды ұлтшылдық мақсаттарға жетудегі басты кедергі ретінде қарастырды, бірақ неміс және итальяндық тәжірибелер олардың соңында жеңілетінін көрсетті. Коммунистік интернационализм де қауіп тудырды, бірақ 1920 жылдардың ортасында Халифат жойылғаннан кейін Әл-Хусри пан-исламизмнің тудырған қиындықтары да жеңілгеніне сенімді болды. Шариф Әл-Хусридің «бір жағынан өркениет пен екінші жағынан мәдениет арасында шекара орнатып, ғылым, технология және өндіріс тәсілдерін қамтитын біріншісінің «әмбебап», ал әдет-ғұрып пен тілді қамтитын екіншісінің «ұлттық» екенін ескергенін» айтады. Сондықтан араб ұлты батыстың ұсынған барлық мүмкіндіктерін қабылдауы керек, бірақ өз мәдениетін абайсызда сақтауы керек. Бұл ерекшелік кейінгі ұлтшыл теоретиктер арасында әсерлі болды. Әл-Хусри тіл мәселесіне ерекше назар бөлді, ол араб әлемінде кең таралған диглоссияға байланысты қиын мәселе еді. Ол арабтардың көпшілігі классикалық араб тілінде, яғни жалпы араб жазу тілінде жаза алмай, араб әлемінің әртүрлі диалектілерінде бір-бірімен сәтті қарым-қатынас жасай алмайтын жағдайды ескере отырып, тіл реформасы қажет деп санады. Оның ұсынысы бойынша, кем дегенде білім беруді жақсартуды күтіп тұрған уақытша шара ретінде классикалық араб тілінің біршама оңайлатылған түрі жасалуы керек, ол белгілі бір дәрежеде сөйлеу диалектілеріне жақын болуы керек, бірақ ол барлық арабтардың ортақ тілі ретінде өз орнын сақтауы керек.
Al Husri's approach to Arab nationalism was influenced by nineteenth century European thinkers, especially German romantic nationalists such as Herder and Fichte. Historian Maher Charif describes him as having a "cultural sentimental" approach to nationalism. Al Husri's conception of the nation is a primordialist one. He viewed the nation as a living entity, and like other thinkers of his school insisted on its long standing historic existence, even if its members were unconscious of that or refused to be considered an Arab. For al Husri, the basic constituent elements of a nation were a shared language and a shared history. He rejected the idea that other factors, such as state action, religion, or economic factors, could play a part in bringing about nationalist sentiment; this was solely an emotional phenomenon arising from unity of language and culture. Al Husri rejected the idea of an Islamic nation on the basis that this would cover cultural and geographic scopes that are too broad. He argued that even if this were to be the ultimate goal, it would nevertheless be impossible to achieve without achieving Arab unity first. He also sought to distance Arabic from Islam, arguing that both the Arabs and Arabic existed before it. Al Husri saw localist tendencies as the main obstacle to the realisation of nationalist goals, but he pointed to the German and Italian experiences as indications that they would eventually be overcome. Communist internationalism was also a threat, but by the mid 1920s, with the Caliphate abolished, al Husri was confident that the challenge which was posed by pan Islamism was also vanquished. Charif states that al Husri "established a barrier between civilisation on the one hand, and culture on the other hand, taking the view that the first, which comprises the sciences, technology and modes of production, is intrinsically 'universal', while the latter, which comprises customs and language, is 'national'." The Arab nation should, therefore, adopt all that the west had to offer it in the first sphere, but it should jealously preserve its own culture. This distinction was influential among later nationalist theorists. Al Husri paid particular attention to questions of language, a difficult issue in the Arab world due to widespread diglossia. He considered that a language reform was necessary given the situation whereby most Arabs were unable to use Classical Arabic, the universal Arab written language, yet could not communicate successfully with each other in the greatly differing spoken dialects of the Arab world. His proposal was that, at least as a temporary measure pending improved education, a somewhat simplified form of Classical Arabic should be developed which should be closer to the spoken dialects to some degree, but it should retain its position as a universal language which should be commonly spoken by all Arabs.
Дәйексөздер
Әр араб тілді халық – араб халқы. Осы араб тілді халықтардың әрбір мүшесі – араб. Егер ол мұны мойындамаса, араб екендігімен мақтан тұтпаса, онда біз оның осы пікірге келген себебін анықтауымыз керек. Бұл білімсіздіктің көрінісі болуы мүмкін; онда оған шындықты үйретуіміз керек. Бұл бейжайлық немесе бұрыс сананың салдары болуы мүмкін; мұндай жағдайда оны нұрландырып, дұрыс жолға салуымыз керек. Бұл оның өте өзімшілдігінен туындауы да мүмкін, онда оның өзімшілдігін шектеуіміз керек. Бірақ еш жағдайда: "Егер ол араб болғысы келмесе және арабтығын жеңілсінсе, онда ол араб емес" деуге болмайды. Ол өзінің тілегіне қарамастан араб. Білмейтін, бейжай, міндетін орындамайтын немесе сенімсіз болса да, ол араб, бірақ санасыз немесе сезімсіз, тіпті ар-ождансыз араб. (Адид Даушаның «ХХ ғасырдағы араб ұлтшылдығы: жеңістен үмітсіздікке дейін» [Принстон және Оксфорд, 2003] 72-беттен аудармасы.)
Every Arab speaking people is an Arab people. Every individual belonging to one of these Arabic speaking peoples is an Arab. And if he does not recognize this, and if he is not proud of his Arabism, then we must look for the reasons that have made him take this stand. It may be an expression of ignorance; in that case we must teach him the truth. It may spring from an indifference or false consciousness; in that case we must enlighten him and lead him to the right path. It may result from extreme egoism; in that case we must limit his egoism. But under no circumstances, should we say: "As long as he does not wish to be an Arab, and as long as he is disdainful of his Arabness, then he is not an Arab." He is an Arab regardless of his own wishes. Whether ignorant, indifferent, undutiful, or disloyal, he is an Arab, but an Arab without consciousness or feeling, and perhaps even without conscience. (Translation from Adeed Dawisha, Arab Nationalism in the Twentieth Century: From Triumph to Despair [Princeton and Oxford, 2003] p. 72.)