Иван Самойлович: Украинаның бірігуі мен күшеюі жолында
Ivan Samoylovych
Іван Самойлович: гетьман Лівобережної України (1672-1687). Інтеграція з Росією, боротьба за Правобережжя. Біографія, історія козацтва, політичні події.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иван Самойлович (Іван Самойлович, Lang ru, Iwan Samojłowicz; 1690 жылы қайтыс болған) – 1672 жылдан 1687 жылға дейін Украинаның сол жақ жағалауының гетманы болды. Оның билік мерзімі казак гетмандығының Ресей патшалығы құрамына толық енуімен және Польша-Литвадан Украинаның оң жақ жағалауын басып алу әрекеттерімен ерекшеленді.
Ivan Samoylovych (Іван Самойлович, Lang ru, Iwan Samojłowicz; died 1690) was the Hetman of Left bank Ukraine from 1672 to 1687. His term in office was marked by further incorporation of the Cossack Hetmanate into the Tsardom of Russia and by attempts to win Right bank Ukraine from Poland–Lithuania.
Мемлекеттік саясат
Иван Самойлович алғаш рет Иван Брюховецкийдің Ресей патшалығына қарсы көтерілісі кезінде көзге түсті. Брюховецкийдің өлімінен кейін ол Демиан Многохришниді жаңа гетман ретінде қолдады және Ресей патшасына адалдық серт берді. Многохришнидің қуылғаннан кейін, ол 1672 жылдың 17 маусымында Конотопта Сол жағалау Украинасының гетманы болып сайланды. Мемлекеттік істерде билеуші Украинадағы ішкі жағдайды тұрақтандыруға ерекше мән берді. Ол украин жалдамалы әскерінің – сердюк (жаяу әскер) және компанискьи (атты әскер) полктерін кеңейтуге көмектесті. Сонымен қатар, ол мемлекеттік элитаны нығайтуға үлес қосты. Самойловичтің гетмандығы кезінде мемлекеттік элитаның Бунчуктавариши сияқты жеңілдік алған тобы құрылды. Кейінгі гетмандардың тұсында олар мемлекеттік басқаруға кадрлармен қамтамасыз етудің көзіне айналды. Самойловичтің билігінде украин жерлері ресми түрде Днепр өзенінің бойымен Польша-Литва одағы мен Мәскеу мемлекеті арасында Сол жағалау Украинасы және Оң жағалау Украинасы болып бөлінді (1667 жылғы Андрусово бітім шарты бойынша). Бұл бөліну елдің дамуына көмектеспеді. Осылайша Оң жағалау Украинасы көрші мемлекеттердің үздіксіз соғыстарының аренасы болып қала берді. Сондықтан гетман украин жерлерін біріктіруді шешті. 1674 жылы ол Оң жағалау Украинасына әскери жорық бастады. Бұл жердегі халық үнемігі күрестен зардап шегіп, өз отанын еркін мекендеу құқығын қайтадан иемденгісі келді. Сондықтан олардың көп бөлігі гетман әскеріне қарсылық көрсетпей қарсы алды. Олардың қолдауының арқасында поляк патшасының жақтастары Иван Самойловичті жеңе алмады. Бұл жорықта Оң жағалау Украинасының гетманы Петр Дорошенко шешуші рөл атқарды. Ол 1676 жылы Иван Самойловичтің пайдасына биліктен бас тартуға өз еркімен келісті. Осылайша мемлекеттік басқарудағы жіктелiс жеңілді. Иван Самойловичтің гетмандық резиденциясы Батуринде (қазіргі Чернигов облысы) орналасқан. Осылайша Батурин сол кезде украин казак мемлекетінің жалғыз әкімшілік орталығы мәртебесіне ие болды. Бұл қайта біріктіруге халықаралық мойындыру да қажет болды. Сондықтан 1681 жылы гетман Самойлович түрік сұлтаны мен Қырым хандығының бір жағынан, ал Мәскеу мемлекетінің екінші жағынан арасындағы Бахчисарай шартының бастамашыларының бірі болды. Шарты бойынша украин жерлерінің бір бөлігінің тағдыры шешілді. Гетманның ішкі саясатына келетін болсақ, ол украин мемлекетінің болу идеясын қалыптастыру орталығы және украин халқының бірлігінің орталығы болған Киев митрополиясына ерекше мән берді. Иван Самойлович Украина православие шіркеуінің басшыларымен тығыз байланыс орнатып, түрлі мемлекеттік мәселелерді шешуде олардың көмегін алды. Гетман украин мемлекетіне және әлемдік православие орталықтарынан қолдау іздеді. Мысалы, Иван Самойлович Афон тауындағы Болгарияның Зограф монастырының құрылысына қайырымдылық көмек көрсеткен алғашқы украин билеушілерінің бірі болды. Сонымен қатар, XVII ғасырдың екінші жартысында гетман Иван Самойлович украин жерінде белсенді шіркеу құрылысын бастады. Оның қолдауымен Батуринде гетманның астанасының басты шіркеуі – Троица соборының құрылысы аяқталды. Осы кезеңде Украинаның басқа қалаларында, мысалы, Хлюхив, Полтава, Любный және Черниговта да әсем шіркеулер салынды. Жалпы, замандастары оны дана және ақылды, әскери басқару және дипломатия шеберлігіне ие билеуші ретінде сипаттады.
Ivan Samoylovych first rose to prominence during Ivan Briukhovetsky's revolt against Tsardom of Russia. After Briukhovetsky's execution he supported Demian Mnohohrishny as a new hetman and swore allegiance to the Russian Tsar. Securing Mnohohrishny's deposition, he was elected the Hetman of the Left Bank Ukraine in Konotop on 17 June 1672. In public affairs, the ruler paid great attention to stabilization of internal situation in Ukraine. He took care of the expansion of the Ukrainian Mercenary army – serdiuk (Infantry) and companiskyi (Cavalry) regiments. He also contributed to the strengthening of the state elite. During the years of Samoilovich hetmanship, such a privileged group of the state elite as the Bunchuktovaryshi was introduced. Under subsequent hetmans, they became a source of personnel for public administration. During Samoilovich's rule, Ukrainian lands were officially divided into the Left bank Ukraine and Right bank Ukraine of the Dnieper River between the Polish–Lithuanian Commonwealth and the Moscow State (according to the Truce of Andrusovo of 1667). This division did not contribute to development of the country. And so the Right Bank Ukraine remained to be a scene of constant wars of neighboring states. Therefore, the Hetman decided to unite the Ukrainian lands. In 1674 he began a military campaign on the Right bank Ukraine. The population there suffered from constant struggle and wanted to regain the right to live freely in their homeland. So a significant part of them met the hetman's army without resistance. Moreover, thanks to their support the supporters of the Polish king were unable to defeat Ivan Samoilovich. Petro Doroshenko, the hetman of the Right bank Ukraine, played a decisive role in this campaign. He voluntarily agreed in 1676 to give up his power in favor of Ivan Samoilovich. Then it was possible to overcome the split in public administration. Hetman's residence of Ivan Samoilovich was located in Baturyn (modern Chernihiv region). And so at that time Baturyn received the status of the only Administrative centre of the Ukrainian Cossack state. This reunion also needed international recognition. Therefore, in 1681 Hetman Samoilovich became one of the initiators of the Treaty of Bakhchisarai between the Turkish sultan and the Crimean Khanate on the one hand and the Moscow State on the other. According to the treaty the fate of part of the Ukrainian lands was determined. As for the Hetman domestic policy, he paid great attention to the Metropolitanate of Kyiv, which was the center of fostering of the national idea of the existence of the Ukrainian state, and the center of unity of the Ukrainian people. Ivan Samoilovich actively maintained close relations with the leaders of the Orthodox Church of Ukraine, received assistance from them in resolving various state issues. The hetman also sought support for the Ukrainian state and among the centers of world Orthodoxy. For example, Ivan Samoilovich was one of the first Ukrainian rulers who provided charitable assistance for the construction of the monastery of Zograf Bulgarian monastery of Zograf on Mount Athos. Furthermore, during the second half of the seventeenth century, Hetman Ivan Samoilovich initiated active church building in the Ukrainian lands. With his support, the construction of theTrinity Cathedral, the main church of the Hetman's capital, was completed in Baturyn. Grandiose church construction at this time was also carried out in other cities of Ukraine, such as Hlukhiv, Poltava, Lubny and Chernihiv. In general, his contemporaries described him as the ruler of the wise and intelligent, who had a knack of military command and diplomacy.
Голицынмен қақтығыс
1679 жылы Польша Василий Голицынды (Ресейдің премьер-министрі) түріктерге қарсы Киелі одаққа қосылуға шақырды. Польша мен Ресей арасындағы Мәңгілік бейбітшілік шарты Андрусово шартынан кейін поляк үстемдігінде қалған Днепрдің оң жағалауын аннексиялау жоспарларына Самойловичтің қарсы келді. Самойлович орыс боярларын поляктардың адалсыздығына көндіруге тырысты, бірақ жоспары сәтсіз аяқталып, Польша короліне ашулы хат жіберді. Кейін кешірім сұрағанына қарамастан, бұл оқиға оның құлауына ықпал етті. 1687 жылы Голицын мен Самойлович дала өрттері салдарынан Қырым хандығына қарсы жорықтарында сәтсіздікке ұшырады. Даланы Самойлович өртеп жіберген, себебі ол поляктардан гөрі татарларды артық көреді деген қауесет тарады. Голицын осы уақытта Самойловичтің бұрынғы саяси қарсыласы Ромодановский ханзадасымен достығына ашуланып, оны басқа, ыңғайлырақ казакпен алмастыруға бел буды. 1687 жылдың маусымында Иван Мазепа Самойловичтің қатыгез мінезі мен жоғары салықтарына наразылық білдіріп, оны сепаратизмде айыптады. Содан кейін оның кіші ұлы Григорий Самойлович патшаны қаралағандық үшін айыпталып, Севскіде өлім жазасына кесілді. Ескі гетман мен оның отбасы тұтқындалып, Сібірдегі Тобольскіге жер аударылды, ол 1690 жылы қайтыс болды.
In 1679 Poland invited Vasily Golitsyn (prime minister of Russia) to join the Holy League against the Turks. The Eternal Peace Treaty between Poland and Russia ran contrary with Samoylovych's plans to annex the right bank of the Dnieper, which still remained under Polish dominion since the Treaty of Andrusovo. Samoylovych attempted to persuade Russian boyars in the Polish treachery but, failing in his design, sent an angry letter to the king of Poland. Despite subsequent apologies, this incident would eventually contribute to his downfall. In 1687, Golitsyn and Samoylovych failed in their Crimean campaigns against the Crimean Khanate on account of steppe fires. It was rumoured that it was Samoylovych who had set the steppe on fire, because he preferred the Tatars to the Poles. Golitsyn, meanwhile, was exasperated at Samoylovych's friendship with Prince Romodanovsky, his old political rival, and finally resolved to replace him with a more tractable Cossack. In June 1687, Ivan Mazepa used the popular discontent with Samoylovych's haughty manners and high taxes to accuse him of separatism. Thereupon his youngest son, Hryhory Samoylovych, was incriminated in slandering the Tsar and executed in Sevsk. The old hetman and his family were arrested and exiled to Tobolsk in Siberia, where he died in 1690.
Еске алу
Автор Игорь Заричный ауылындағы Гетман Самойлович ескерткіші, 2003 жыл. Батуриндегі Иван Самойлович ескерткіші, авторлары Богдан және Микола Мазури. 2009 жыл. Батуриндегі Иван Самойлович көшесі. Запорожье қаласындағы Иван Самойлович көшесі.
The monument to Hetman Samoilovich in the village of Author Igor Zarichnyi, 2003. The monument to Ivan Samoilovich in Baturyn called Authors Bogdan and Mykola Mazury. 2009. The Ivan Samoilovich Street in Baturyn. The Ivan Samoilovich Street in Zaporizhzhia.