Кіріспе

Қарсы қор – шетелдік көмекті (көбінесе АҚШ долларымен) көмек алатын елдің ұлттық валютасындағы шотқа аудару мақсатында жасалған келісімнің бір бөлігі ретінде құрылатын қор. Қарсы қорлар UNRRA және Маршалл жоспары тарапынан Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Батыс Еуропаны қайта құру кезінде пайдаланылды және бүгінгі күні дамуға көмектесудің кең таралған тәсілі болып табылады. Қарсы қор құрудың бір жолы – ең алдымен, көмек алатын елдегі тауар импорттағысы келетін кәсіпорындарға импортты жергілікті валютада төлеуге мүмкіндік беру. Содан кейін көмек алатын елдің үкіметі тауарлар үшін төлем жасау үшін шетелдік көмекті (әлі де АҚШ долларымен) пайдалана алады. Бұл импортты жеңілдетеді, себебі әдетте АҚШ долларымен жергілікті валютаға қарағанда төлем жасау оңайырақ. Донор елдерден келетін импорттық қаражат көбінесе донор елдерден импорт жасаумен байланыстырылады. Сауда келісімдері көбінесе импортты тек көмек көрсеткен елден ғана жасауға мүмкіндік беретіндей етіп жасалады. Бұл тәсіл донордың экспорт индустриясына пайда әкеледі. Қарсы қор құрудың тағы бір жолы – көмек алатын елге сыйға берілген тауарлар (мысалы, азық-түлік көмегі). Алушы елдің үкіметі бұл тауарларды сата алады және түскен қаражатты (жергілікті валютада) қарсы қор құруға пайдаланады. Осылайша, алушы елдің үкіметі жергілікті валютада қарсы қор құра алады. Бұл төлемдер даму шығыстарын қаржыландыруға жұмсалатын бір қорға біріктіріледі. Бұл қаражаттар инфрақұрылымға немесе өнеркәсіпке инвестициялар, қарызды немесе дефицитті өтеу, немесе валютаны тұрақтандыру сияқты мақсаттарда пайдаланылуы мүмкін. Бұл қаражаттарды инвестициялау гранттар емес, несиелер түрінде жүзеге асырылуы мүмкін, осылайша инвестициялық капиталдың тұрақты қоры құрылады. Мысалы, Германияның Маршалл жоспарының қарсы қорлары осындай инвестициялық қор құру үшін пайдаланылды және ол бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді.

Мысал

Мысалы, 1949 жылы бір неміс құрылыс компаниясы Германиядағы қайта құру жұмыстары үшін американдық кран сатып алуды қалаған. Қарсы қорлар жүйесі бойынша компания кранды Батыс Германия үкіметінен неміс маркасымен сатып алатын. Неміс маркасы содан кейін орталық банкке депозиттелген болар еді. Экономикалық ынтымақтастық басқармасы (ECA), қарсы қорларды басқаратын орган, американдық кран экспортеріне Еуропалық қалпына келтіру бағдарламасы (ERP) аясында бекітілген АҚШ долларымен төлеген болар еді. Ал неміс маркасы ECA мақұлдаған қалпына келтіру жобасын қаржыландыруға жұмсалған болар еді. Бұл мәміленің бірнеше артықшылығы бар еді. Біріншіден, активті тікелей берудің немесе валютаны импорт үшін айырбастаудың орнына, бұл жүйе экономикаға қатысуға (осы жағдайда Германияда) ынталандыру жасады, жергілікті валюта қолданылды. Неміс құрылыс компаниясы үшін барлық мәміле Батыс Германияда жүзеге асырылды және жаңа құрылған үкімет ұйымдастырды. Сонымен қатар, төлем жергілікті валютада болғандықтан, Батыс Германияның төлем балансына теріс әсері болмады, бұл ERP үшін маңызды мәселе болды. Соңында, соғыстан кейінгі қалпына келтіруде жиі қолданылатын инфляциялық саясатқа жүгінудің орнына, орталық банк жобаларды несиелендіру үшін валюта ағынына ие болды.